Adhyaya 143

Verse 1

धनंजयादर्सनदुःखितेन युधिष्ठिरेण भीमंप्रति धनंजयप्रशंसनपूर्वकं तद्दर्शनाय गन्धमादनप्रवेशनिश्चयः ।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। भीमसेनयमौ चोभौ पाञ्चालि च निबोधत। नास्ति भूतस्य नाशो वै पश्यतास्मान्वनेचरान् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि त्रिचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ।। 143 ।।

dhanaṃjayādarsanaduḥkhitena yudhiṣṭhireṇa bhīmaṃprati dhanaṃjayapraśaṃsanapūrvakaṃ taddarśanāya gandhamādanapraveśaniścayaḥ || 1 || yudhiṣṭhira uvāca| bhīmasenayamau cobhau pāñcāli ca nibodhata| nāsti bhūtasya nāśo vai paśyatāsmānvanecarān || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi tricatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 143 ||

Verse 2

दुर्बलाः क्लेशिताः स्मेति यद्ब्रुवामेतरेतरम्। अशक्येऽपि व्रजामो यद्नंजयदिदृक्षया ।।

durbalāḥ kleśitāḥ smeti yadbruvāmetaretaram| aśakye'pi vrajāmo yadnaṃjayadidṛkṣayā ||

Verse 3

तन्मे दहति गात्राणि तूलराशिमिवानलः। यच्च वीरं न पश्यामि धनंजयमुपान्तिके ।।

tanme dahati gātrāṇi tūlarāśimivānalaḥ| yacca vīraṃ na paśyāmi dhanaṃjayamupāntike ||

Verse 4

तस्यादर्शनतप्तं मां सानुजं वनमास्थितम्। याज्ञसेन्याः परामर्शः स च वीर दहत्युत ।। भूतस्य प्राक्तनकर्मणः ।।

tasyādarśanataptaṃ māṃ sānujaṃ vanamāsthitam| yājñasenyāḥ parāmarśaḥ sa ca vīra dahatyuta || bhūtasya prāktanakarmaṇaḥ ||

Verse 5

नकुलात्पूर्वजं पार्थं न पश्याम्यमितौजसम्। अजेयमुग्रधन्वानं तेन तप्ये वृकोदर ।।

nakulātpūrvajaṃ pārthaṃ na paśyāmyamitaujasam| ajeyamugradhanvānaṃ tena tapye vṛkodara ||

Verse 6

तीर्थानि चैव रम्याणि वनानि च सरांसि च। चरामि सह युष्माभिस्तस्य दर्शनकाङ्क्षया ।।

tīrthāni caiva ramyāṇi vanāni ca sarāṃsi ca| carāmi saha yuṣmābhistasya darśanakāṅkṣayā ||

Verse 7

पञ्चवर्षाण्यहं वीरं सत्यसन्धं धनंजयम्। यन्न पश्यामि बीभत्सुं तेन तप्ये वृकोदर ।।

pañcavarṣāṇyahaṃ vīraṃ satyasandhaṃ dhanaṃjayam| yanna paśyāmi bībhatsuṃ tena tapye vṛkodara ||

Verse 8

तं वै श्यामं गुडाकेशं सिंहविक्रान्तगामिनम्। न पश्यामि महाबाहुं तेन तप्ये वृकोदर ।।

taṃ vai śyāmaṃ guḍākeśaṃ siṃhavikrāntagāminam| na paśyāmi mahābāhuṃ tena tapye vṛkodara ||

Verse 9

कृतास्त्रं निपुणं युद्देऽव्रतिमानं धनुष्मताम्। न पश्यामि कुरुश्रेष्ठ तेन तप्ये वृकोदर ।। परामर्शः केशेषु ग्रहणम्। तस्य दर्शनतृष्णं मामिति झ. पाठः ।।

kṛtāstraṃ nipuṇaṃ yudde'vratimānaṃ dhanuṣmatām| na paśyāmi kuruśreṣṭha tena tapye vṛkodara || parāmarśaḥ keśeṣu grahaṇam| tasya darśanatṛṣṇaṃ māmiti jha. pāṭhaḥ ||

Verse 10

चरन्तमरिसङ्घेषु क्रुद्धं कालमिवानघ। प्रभिन्नमिव मातङ्गं सिंहस्कन्धं धनंजयम् ।। अप्रतिमानं नास्ति प्रतिमानं सादृश्यं यस् सोऽप्रतिमानस्तम् ।।

carantamarisaṅgheṣu kruddhaṃ kālamivānagha| prabhinnamiva mātaṅgaṃ siṃhaskandhaṃ dhanaṃjayam || apratimānaṃ nāsti pratimānaṃ sādṛśyaṃ yas so'pratimānastam ||

Verse 11

यः स शक्रादनवरो वीर्येण च बलेन च। यमयोः पूर्वजः पार्थः श्वेताश्वोऽमितविक्रमः ।। प्रभिन्नं स्रवन्मदम् ।।

yaḥ sa śakrādanavaro vīryeṇa ca balena ca| yamayoḥ pūrvajaḥ pārthaḥ śvetāśvo'mitavikramaḥ || prabhinnaṃ sravanmadam ||

Verse 12

नारायणसमो युद्धे सत्यसन्धो दृढव्रतः। तं ममापश्यतो भीम न शान्तिर्हृदयस्य वै ।।

nārāyaṇasamo yuddhe satyasandho dṛḍhavrataḥ| taṃ mamāpaśyato bhīma na śāntirhṛdayasya vai ||

Verse 13

दुःखेन महताऽऽविष्टश्चिन्तयामि दिवानिशम्। अजेयमुग्रधन्वानं तेन तप्ये वृकोदर ।।

duḥkhena mahatā''viṣṭaścintayāmi divāniśam| ajeyamugradhanvānaṃ tena tapye vṛkodara ||

Verse 14

सततं यः क्षमाशीलः क्षिप्यमाणोऽप्यणीयसा। ऋजुमार्गप्रपन्नस्य शर्मदाता भयस्य च ।।

satataṃ yaḥ kṣamāśīlaḥ kṣipyamāṇo'pyaṇīyasā| ṛjumārgaprapannasya śarmadātā bhayasya ca ||

Verse 15

स तु जिह्मप्रवृत्तस्य माययाऽभिजिघांसतः। अपि वज्रधरस्यापि भवेत्कालविषोपमः ।।

sa tu jihmapravṛttasya māyayā'bhijighāṃsataḥ| api vajradharasyāpi bhavetkālaviṣopamaḥ ||

Verse 16

शत्रोरपि प्रपन्नस्य सोऽनृशंसः प्रतापवान्। दाताऽभयस् बीभत्सुरमितात्मा महाहलः ।। अनवरोऽहीनः ।।

śatrorapi prapannasya so'nṛśaṃsaḥ pratāpavān| dātā'bhayas bībhatsuramitātmā mahāhalaḥ || anavaro'hīnaḥ ||

Verse 17

सर्वेषामाश्रयोऽस्माकं रणेऽरीणां प्रमर्दिता। आहर्ता सर्वरत्नानां सर्वेषां नः सुखावहः ।।

sarveṣāmāśrayo'smākaṃ raṇe'rīṇāṃ pramarditā| āhartā sarvaratnānāṃ sarveṣāṃ naḥ sukhāvahaḥ ||

Verse 18

रत्नानि यस्य वीर्येण दिव्यान्यासत्पुरा मम। बहूनि बहुजातीनि यानि प्राप्तः सुयोधनः ।।

ratnāni yasya vīryeṇa divyānyāsatpurā mama| bahūni bahujātīni yāni prāptaḥ suyodhanaḥ ||

Verse 19

यस्य बाहुबलाद्वीर सभा चासीत्पुरा मम। सर्वरत्नमयी ख्याता त्रिषु लोकेषु पाण्डव ।।

yasya bāhubalādvīra sabhā cāsītpurā mama| sarvaratnamayī khyātā triṣu lokeṣu pāṇḍava ||

Verse 20

वासुदेवसमं वीर्ये कार्तवीर्यसमं युधि। अजेयममितं युद्धे तं न पश्यामि फल्गुनम् ।। अमितात्मा महामनाः ।।

vāsudevasamaṃ vīrye kārtavīryasamaṃ yudhi| ajeyamamitaṃ yuddhe taṃ na paśyāmi phalgunam || amitātmā mahāmanāḥ ||

Verse 21

संकर्षणं महावीर्यं त्वां च भीमापराजितम्। अनुयातः स्ववीर्येण वासुदेवं च शत्रुहा ।। अमितमहिंसितं अजितमितियावत् ।।

saṃkarṣaṇaṃ mahāvīryaṃ tvāṃ ca bhīmāparājitam| anuyātaḥ svavīryeṇa vāsudevaṃ ca śatruhā || amitamahiṃsitaṃ ajitamitiyāvat ||

Verse 22

यस् बाहुबले तुल्यः प्रभावे च पुरंदरः। जवे वायुर्मुखे सोमः क्रोधे मृत्युः सनातनः ।।

yas bāhubale tulyaḥ prabhāve ca puraṃdaraḥ| jave vāyurmukhe somaḥ krodhe mṛtyuḥ sanātanaḥ ||

Verse 23

ते वयं तं नरव्याघ्रं सर्वेवीर दिदृक्षवः। प्रवेक्ष्यामो महाबाहो पर्वतं गन्धमादनम् ।।

te vayaṃ taṃ naravyāghraṃ sarvevīra didṛkṣavaḥ| pravekṣyāmo mahābāho parvataṃ gandhamādanam ||

Verse 24

विशाला बदरी यत्रनरनारायणाश्रमः। तं सदाऽध्युषितं यक्षैर्द्रक्ष्यामो गिरिसुत्तमम् ।।

viśālā badarī yatranaranārāyaṇāśramaḥ| taṃ sadā'dhyuṣitaṃ yakṣairdrakṣyāmo girisuttamam ||

Verse 25

कुबेरनलिनीं रम्यां राक्षसैरभिसेविताम्। पद्भिरेव गमिष्यामस्तप्यभाना महत्तपः ।।

kuberanalinīṃ ramyāṃ rākṣasairabhisevitām| padbhireva gamiṣyāmastapyabhānā mahattapaḥ ||

Verse 26

नातप्ततपसा शक्यो गन्तुं देशो वृकोदर। न नृशंसेन लुब्धेन नाप्रशान्तेन भारत ।।

nātaptatapasā śakyo gantuṃ deśo vṛkodara| na nṛśaṃsena lubdhena nāpraśāntena bhārata ||

Verse 27

तत्र सर्वेगमिष्यामो भीमार्जुपदैषिणः। सायुधा बद्धनिस्त्रिंशाः सार्धं विप्रैर्महाव्रतैः ।।

tatra sarvegamiṣyāmo bhīmārjupadaiṣiṇaḥ| sāyudhā baddhanistriṃśāḥ sārdhaṃ viprairmahāvrataiḥ ||

Verse 28

मक्षिकादंशमशकान्सिंहान्व्याघ्रान्सरीसृपान्। प्राप्नोत्यनियतः पार्थ नियतस्तान्न पश्यति ।। हे भीम ।।

makṣikādaṃśamaśakānsiṃhānvyāghrānsarīsṛpān| prāpnotyaniyataḥ pārtha niyatastānna paśyati || he bhīma ||

Verse 29

ते वयं नियतात्मानः पर्वतं गन्धमादनम्। प्रवेक्ष्यामो मिताहारा धनंजयदिदृक्षवः ।।

te vayaṃ niyatātmānaḥ parvataṃ gandhamādanam| pravekṣyāmo mitāhārā dhanaṃjayadidṛkṣavaḥ ||