Adhyaya 3

Verse 1

सभानिर्माणसामग्र्यानयनाय बिन्दुसरः प्रति मयस्य गमनम्।।1।। गदाशङ्खाभ्यां सह सामग्रीं गृहीत्वा मयस्य खाण्डवप्रस्थागमनम्।। 2।। भीमार्जुनयोः गदाशङ्खदानं सभानिर्माणं च।। 3।। वैशम्पायन उवाच। अथाब्रवीन्मयः पार्थमर्युनं जयतां वरम्। आपृच्छे त्वां गमिष्यामि पुनरेष्यामि चाप्यहम्।।

sabhānirmāṇasāmagryānayanāya bindusaraḥ prati mayasya gamanam||1|| gadāśaṅkhābhyāṃ saha sāmagrīṃ gṛhītvā mayasya khāṇḍavaprasthāgamanam|| 2|| bhīmārjunayoḥ gadāśaṅkhadānaṃ sabhānirmāṇaṃ ca|| 3|| vaiśampāyana uvāca| athābravīnmayaḥ pārthamaryunaṃ jayatāṃ varam| āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi punareṣyāmi cāpyaham||

Verse 2

विश्रुतां त्रिषु लोकेषु पार्थ दिव्यां सभां तव। प्राणिनां विस्मयकरीं तव प्रियविवर्धिनीम्। पाण्डवानां च सर्वेषां करिष्यामि धनञ्जय।।

viśrutāṃ triṣu lokeṣu pārtha divyāṃ sabhāṃ tava| prāṇināṃ vismayakarīṃ tava priyavivardhinīm| pāṇḍavānāṃ ca sarveṣāṃ kariṣyāmi dhanañjaya||

Verse 3

उत्तरेण तु कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति। यियक्षमाणेषु पुरा दानवेषु मया कृतम्।।

uttareṇa tu kailāsaṃ mainākaṃ parvataṃ prati| yiyakṣamāṇeṣu purā dānaveṣu mayā kṛtam||

Verse 4

चित्रं मणिमयं भाण्डं रम्यं बिन्दुसारः प्रति। सभायां सत्यसन्धस्य यदासीद्वृषपर्वणः।।

citraṃ maṇimayaṃ bhāṇḍaṃ ramyaṃ bindusāraḥ prati| sabhāyāṃ satyasandhasya yadāsīdvṛṣaparvaṇaḥ||

Verse 5

आगमिष्यामि तद्गृह्य यदि तिष्ठति भारत। ततः सभां करिष्यामि पाण्डवस्य यशस्विनीम्।।

āgamiṣyāmi tadgṛhya yadi tiṣṭhati bhārata| tataḥ sabhāṃ kariṣyāmi pāṇḍavasya yaśasvinīm||

Verse 6

मनः प्रह्लादिनीं चित्रां सर्वरत्नविभूषिताम्। अस्ति बिन्दुसारस्युग्रा गदा च कुरुनन्दन।।

manaḥ prahlādinīṃ citrāṃ sarvaratnavibhūṣitām| asti bindusārasyugrā gadā ca kurunandana||

Verse 7

निहिता यौवनाश्वेन राज्ञा हत्वा रणे रिपून्। सुवर्णबिन्दुभिश्चित्रा गुर्वी भारसहा दृढा।।

nihitā yauvanāśvena rājñā hatvā raṇe ripūn| suvarṇabindubhiścitrā gurvī bhārasahā dṛḍhā||

Verse 8

सा वै शतसहस्रस्य सम्मिता शत्रुघातिनी। अनुरूपा च भीमस्य गाण्डीवं भवतो यथा।।

sā vai śatasahasrasya sammitā śatrughātinī| anurūpā ca bhīmasya gāṇḍīvaṃ bhavato yathā||

Verse 9

वारुणश्च महाशङ्खो देवदत्तः सुघोषवान्। सर्वमेतत्प्रदास्यामि भवते नात्र संशयः।।

vāruṇaśca mahāśaṅkho devadattaḥ sughoṣavān| sarvametatpradāsyāmi bhavate nātra saṃśayaḥ||

Verse 10

वैशम्पायन उवाच। इत्युक्त्वा सोऽसुरः पार्थं प्रागुदीचीं दिशं गतः। अथोत्तरेण कैलासान्मैनाकं पर्वतं प्रति।।

vaiśampāyana uvāca| ityuktvā so'suraḥ pārthaṃ prāgudīcīṃ diśaṃ gataḥ| athottareṇa kailāsānmainākaṃ parvataṃ prati||

Verse 11

हिरण्यशृङ्गः सुमहान्महामणिमयो गिरिः। रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः।।

hiraṇyaśṛṅgaḥ sumahānmahāmaṇimayo giriḥ| ramyaṃ bindusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ||

Verse 12

द्रुष्टुं भागीरथीं गङ्गामुवास बहुलाः समाः। यत्रेष्टं सर्वभूतानामीश्वरेण महात्मना।।

druṣṭuṃ bhāgīrathīṃ gaṅgāmuvāsa bahulāḥ samāḥ| yatreṣṭaṃ sarvabhūtānāmīśvareṇa mahātmanā||

Verse 13

आहृताः क्रतवो मुख्याः शतं भरतसत्तम। यत्र यूपा मणिमयाश्चैत्याश्चापि हिरण्मयाः।।

āhṛtāḥ kratavo mukhyāḥ śataṃ bharatasattama| yatra yūpā maṇimayāścaityāścāpi hiraṇmayāḥ||

Verse 14

शोभार्थं विहितास्तत्र न तु दृष्टान्ततः कृताः। यत्रेष्ट्वा स गतः सिद्धिं सहस्राक्षः शचीपतिः।।

śobhārthaṃ vihitāstatra na tu dṛṣṭāntataḥ kṛtāḥ| yatreṣṭvā sa gataḥ siddhiṃ sahasrākṣaḥ śacīpatiḥ||

Verse 15

यत्र भूतपतिः सृष्ट्वा सर्वाँल्लोकान्सनातनः। अपस्यते तिग्मतेजाः स्थितो भूतैः सहस्रशः।।

yatra bhūtapatiḥ sṛṣṭvā sarvā~llokānsanātanaḥ| apasyate tigmatejāḥ sthito bhūtaiḥ sahasraśaḥ||

Verse 16

नरनारायणौ ब्रह्मा यमः स्थाणुश्च पञ्चमः। उपासते यत्र परं सहस्रयुगपर्यये।।

naranārāyaṇau brahmā yamaḥ sthāṇuśca pañcamaḥ| upāsate yatra paraṃ sahasrayugaparyaye||

Verse 17

यत्रेष्टं वासुदेवेन सत्त्रैर्वर्षगणान्बहून्। श्रद्दधानेन सततं धर्मसम्प्रतिपत्तये।।

yatreṣṭaṃ vāsudevena sattrairvarṣagaṇānbahūn| śraddadhānena satataṃ dharmasampratipattaye||

Verse 18

सुवर्णमालिनो यूपाश्चैत्याश्चाप्यतिभास्वराः। ददौ यत्र सहस्राणि प्रयुतानि च केशवः।।

suvarṇamālino yūpāścaityāścāpyatibhāsvarāḥ| dadau yatra sahasrāṇi prayutāni ca keśavaḥ||

Verse 19

तत्र गत्वा स जग्राह गदां शङ्खं च भारत। तस्माद्गिरेरुपादाय शिलाः सुरुचिरावहाः। स्फाटिकं च सभाद्रव्यं यदासीद्वृषपर्वणः।।

tatra gatvā sa jagrāha gadāṃ śaṅkhaṃ ca bhārata| tasmādgirerupādāya śilāḥ surucirāvahāḥ| sphāṭikaṃ ca sabhādravyaṃ yadāsīdvṛṣaparvaṇaḥ||

Verse 20

किङ्करैः सह रक्षोभिर्यदरक्षन्महद्धनम्। तदगृह्णान्मयस्तत्र गत्वा सर्वं महाऽसुरः।।

kiṅkaraiḥ saha rakṣobhiryadarakṣanmahaddhanam| tadagṛhṇānmayastatra gatvā sarvaṃ mahā'suraḥ||

Verse 21

तदाहृत्य च तां चक्रे सोऽसुरोऽप्रतिमां सभाम्। विश्रुतां त्रिषु लोकेषु दिव्यां मणिमयीं शुभाम्।।

tadāhṛtya ca tāṃ cakre so'suro'pratimāṃ sabhām| viśrutāṃ triṣu lokeṣu divyāṃ maṇimayīṃ śubhām||

Verse 22

गदां च भीमसेनाय प्रवरां प्रददौ तदा। देवदत्तं चार्जुनाय शङ्खप्रवरमुत्तमम्।।

gadāṃ ca bhīmasenāya pravarāṃ pradadau tadā| devadattaṃ cārjunāya śaṅkhapravaramuttamam||

Verse 23

यस्य शङ्खस्य नादेन भूतानि प्रचकम्पिरे। स कालं कञ्चिदाश्वस्य विश्वकर्मा विचिन्त्य च।।

yasya śaṅkhasya nādena bhūtāni pracakampire| sa kālaṃ kañcidāśvasya viśvakarmā vicintya ca||

Verse 24

सभां प्रचक्रमे कर्तुं पाण्डवानां महात्मनाम्। अभिप्रायेण पार्थानां कृष्णस्य च महात्मनः।।

sabhāṃ pracakrame kartuṃ pāṇḍavānāṃ mahātmanām| abhiprāyeṇa pārthānāṃ kṛṣṇasya ca mahātmanaḥ||

Verse 25

सर्वर्तुगुणसम्पन्नां दिव्यरूपामलङ्कृताम्। तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान्पायसेन सहस्रशः। सभा च सा महाराज शातकुम्भमयद्रुमा।।

sarvartuguṇasampannāṃ divyarūpāmalaṅkṛtām| tarpayitvā dvijaśreṣṭhānpāyasena sahasraśaḥ| sabhā ca sā mahārāja śātakumbhamayadrumā||

Verse 26

दशकिष्कुसहस्राणि समन्तादायताभवत्। यथा वह्नेर्यथार्कस्य सोमस्य च यथा सभा।।

daśakiṣkusahasrāṇi samantādāyatābhavat| yathā vahneryathārkasya somasya ca yathā sabhā||

Verse 27

भ्राजमाना तथाऽत्यर्थं दधार परमं वपुः। अभिघ्नतीव प्रभया प्रभामर्कस्य भास्वराम्।।

bhrājamānā tathā'tyarthaṃ dadhāra paramaṃ vapuḥ| abhighnatīva prabhayā prabhāmarkasya bhāsvarām||

Verse 28

प्रबभौ ज्वलमानेव दिव्या दिव्येन वर्चसा। नवमेघप्रतीकाशा दिवमाकृत्य विष्ठिता। आयता विपुला रम्या विपाप्मा विगतक्लमा ।।

prababhau jvalamāneva divyā divyena varcasā| navameghapratīkāśā divamākṛtya viṣṭhitā| āyatā vipulā ramyā vipāpmā vigataklamā ||

Verse 29

उत्तमद्रव्यसम्पन्ना रत्नप्राकारतोरणा। बहुचित्रा बहुधना सुकृता विश्वकर्मणा।।

uttamadravyasampannā ratnaprākāratoraṇā| bahucitrā bahudhanā sukṛtā viśvakarmaṇā||

Verse 30

न दाशार्ही सुधर्मा वा ब्रह्मणो वाथ तादृशी। सभा रूपेण सम्पन्ना यां चक्रे मतिमान्मयः।।

na dāśārhī sudharmā vā brahmaṇo vātha tādṛśī| sabhā rūpeṇa sampannā yāṃ cakre matimānmayaḥ||

Verse 31

तां स्म तत्र मयेनोक्ता रक्षन्ति च वहन्ति च। सभामष्टौ सहस्राणि किङ्करा नाम राक्षसाः।।

tāṃ sma tatra mayenoktā rakṣanti ca vahanti ca| sabhāmaṣṭau sahasrāṇi kiṅkarā nāma rākṣasāḥ||

Verse 32

अन्तरिक्षचरा घोरा महाकाया महाबलाः। रक्ताक्षाः पिङ्गलाक्षाश्च शुक्तिकर्णाः प्रहारिणः।।

antarikṣacarā ghorā mahākāyā mahābalāḥ| raktākṣāḥ piṅgalākṣāśca śuktikarṇāḥ prahāriṇaḥ||

Verse 33

तस्यां सभायां नलिनीं चकाराप्रतिमां मयः। वैदूर्यपत्रविततां मणिनालमयाम्बुजाम्।।

tasyāṃ sabhāyāṃ nalinīṃ cakārāpratimāṃ mayaḥ| vaidūryapatravitatāṃ maṇinālamayāmbujām||

Verse 34

पद्मसौगन्धिकवतीं नानाद्विजगणायुताम्। पुष्पितैः पङ्कजैश्चित्रां कूर्मैर्मत्स्यैश्च काञ्चनैः। चित्रस्फटिकसोपानां निष्पङ्कसलिलां शुभाम्।।

padmasaugandhikavatīṃ nānādvijagaṇāyutām| puṣpitaiḥ paṅkajaiścitrāṃ kūrmairmatsyaiśca kāñcanaiḥ| citrasphaṭikasopānāṃ niṣpaṅkasalilāṃ śubhām||

Verse 35

मन्दानिलसमुद्धूतां मुक्ताबिन्दुभिराचिताम्। महामणिशिलापट्टबद्धपर्यन्तवेदिकाम्।।

mandānilasamuddhūtāṃ muktābindubhirācitām| mahāmaṇiśilāpaṭṭabaddhaparyantavedikām||

Verse 36

मणिरत्नचितां तां तु केचिदभ्येत्य पार्थिवाः। दृष्ट्वापि नाभ्यजानन्त तेऽज्ञानात्प्रपतन्त्युत ।।

maṇiratnacitāṃ tāṃ tu kecidabhyetya pārthivāḥ| dṛṣṭvāpi nābhyajānanta te'jñānātprapatantyuta ||

Verse 37

तां सभामभितो नित्यं पुष्पवन्तो महाद्रुमाः। आसन्नानाविधा लोलाः शीतच्छाया मनोरमाः।।

tāṃ sabhāmabhito nityaṃ puṣpavanto mahādrumāḥ| āsannānāvidhā lolāḥ śītacchāyā manoramāḥ||

Verse 38

काननानि सुगन्धीनि पुष्करिण्यश्च सर्वशः। हंसकारण्डवोपेताश्चक्रवाकोपशोभिताः।।

kānanāni sugandhīni puṣkariṇyaśca sarvaśaḥ| haṃsakāraṇḍavopetāścakravākopaśobhitāḥ||

Verse 39

जलजानां च पद्मानां स्थलजानां च सर्वशः। मारुतो गन्धमादाय पाण्डवान्स्म निषेवते।।

jalajānāṃ ca padmānāṃ sthalajānāṃ ca sarvaśaḥ| māruto gandhamādāya pāṇḍavānsma niṣevate||

Verse 40

ईदृशीं तां सभां कृत्वा मासैः परिचतुर्दशैः। निष्ठितां धर्मराजाय मयो राजन्न्यवेदयत्।।

īdṛśīṃ tāṃ sabhāṃ kṛtvā māsaiḥ paricaturdaśaiḥ| niṣṭhitāṃ dharmarājāya mayo rājannyavedayat||