Adhyaya 6

Verse 1

भगवन्केन विधिना श्रोतव्यं भारतं बुधैः। फलं किं के च देवाश्च पूज्या वै पारणेष्विह।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शतसाहस्र्यां संहितायां वैयासिक्यां हरिवंशोक्तभारतश्रवणविधावध्यायः।। स्वर्गारोहणपर्व सम्पूर्णम्।। 18 ।। श्रीमन्महाभारतं सम्पूर्णम्।। इदं स्वर्गारोहणपर्व कुम्भघोणस्थेन टी.आर्.कृष्णाचार्येण टी.आर्.व्यासाचार्येण च मुम्बय्यां निर्णयसागरमुद्रायन्त्रे मुद्रापितम्। शकाब्दाः 1832 सन 1910.

bhagavankena vidhinā śrotavyaṃ bhārataṃ budhaiḥ| phalaṃ kiṃ ke ca devāśca pūjyā vai pāraṇeṣviha|| || iti śrīmanmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ harivaṃśoktabhārataśravaṇavidhāvadhyāyaḥ|| svargārohaṇaparva sampūrṇam|| 18 || śrīmanmahābhārataṃ sampūrṇam|| idaṃ svargārohaṇaparva kumbhaghoṇasthena ṭī.ār.kṛṣṇācāryeṇa ṭī.ār.vyāsācāryeṇa ca mumbayyāṃ nirṇayasāgaramudrāyantre mudrāpitam| śakābdāḥ 1832 sana 1910.

Verse 2

देयं समाप्ते भगवन्किं च पर्वणिपर्वणि। वाचकः कीदृशश्चात्र एष्टव्यस्तद्ब्रवीहि मे।।

deyaṃ samāpte bhagavankiṃ ca parvaṇiparvaṇi| vācakaḥ kīdṛśaścātra eṣṭavyastadbravīhi me||

Verse 3

वैशम्पायन उवाच। शृणु राजन्विधिमिमं फलं यच्चापि भारतात्। श्रुताद्भवति राजेन्द्र यत्त्वं मामनुपृच्छसि।।

vaiśampāyana uvāca| śṛṇu rājanvidhimimaṃ phalaṃ yaccāpi bhāratāt| śrutādbhavati rājendra yattvaṃ māmanupṛcchasi||

Verse 4

दिवि देवा महीपाल क्रीडार्थमवनिं गताः। कृत्वा कार्यमिदं चैव ततश्च दिवमागताः।।

divi devā mahīpāla krīḍārthamavaniṃ gatāḥ| kṛtvā kāryamidaṃ caiva tataśca divamāgatāḥ||

Verse 5

हन्त यत्ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व समाहितः। ऋषीणां देवतानां च सम्भवं वसुधातले।।

hanta yatte pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva samāhitaḥ| ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca sambhavaṃ vasudhātale||

Verse 6

अत्र रुद्रास्तथा साध्या विश्वेदेवाश्च शाश्वताः। आदित्याश्चाश्विनौ देवौ लोकपाला महर्षयः।।

atra rudrāstathā sādhyā viśvedevāśca śāśvatāḥ| ādityāścāśvinau devau lokapālā maharṣayaḥ||

Verse 7

गुह्यकाश्च सगन्धर्वा नागा विद्याधरास्तथा। सिद्धा धर्मः स्वयंभूश्च मुनिः कात्यायनो वरः।।

guhyakāśca sagandharvā nāgā vidyādharāstathā| siddhā dharmaḥ svayaṃbhūśca muniḥ kātyāyano varaḥ||

Verse 8

गिरयः सागरा नद्यस्तथैवाप्सरसां गणाः। ग्रहाः संवत्सराश्चैव अयनान्यृतवस्तथा।।

girayaḥ sāgarā nadyastathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ| grahāḥ saṃvatsarāścaiva ayanānyṛtavastathā||

Verse 9

स्थावरं जङ्गमं चैव जगत्सर्वं सुरासुरम्। भातरे भरतश्रेष्ठ एकस्थमिह दृश्यते।।

sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva jagatsarvaṃ surāsuram| bhātare bharataśreṣṭha ekasthamiha dṛśyate||

Verse 10

तेषां श्रुत्वा प्रतिष्ठानं नामकर्मानुकीर्तनात्। कृत्वाऽपि पातकं घोरं सद्यो मुच्येत मानवः।।

teṣāṃ śrutvā pratiṣṭhānaṃ nāmakarmānukīrtanāt| kṛtvā'pi pātakaṃ ghoraṃ sadyo mucyeta mānavaḥ||

Verse 11

इतिहासमिमं श्रुत्वा यथावदनुपूर्वशः। संयतात्मा शुचिर्भूत्वा पारं गत्वा च भारते।।

itihāsamimaṃ śrutvā yathāvadanupūrvaśaḥ| saṃyatātmā śucirbhūtvā pāraṃ gatvā ca bhārate||

Verse 12

तेषां श्राद्धानि देयानि श्रुत्वा भारत भारतम्। ब्राह्मणेभ्यो यथाशक्त्या भक्त्या च भरतर्षभ।।

teṣāṃ śrāddhāni deyāni śrutvā bhārata bhāratam| brāhmaṇebhyo yathāśaktyā bhaktyā ca bharatarṣabha||

Verse 13

महादानानि देयानि रत्नानि विविधानि च। गावः कांस्योपदोहाश्च कन्याश्चैव स्वलङ्कृताः।।

mahādānāni deyāni ratnāni vividhāni ca| gāvaḥ kāṃsyopadohāśca kanyāścaiva svalaṅkṛtāḥ||

Verse 14

सर्वकामगुणोपेता यानानि विविधानि च। कभवनानि विचित्राणि भूमिर्वासांसि काञ्चनम्।।

sarvakāmaguṇopetā yānāni vividhāni ca| kabhavanāni vicitrāṇi bhūmirvāsāṃsi kāñcanam||

Verse 15

वाहनानि च देयानि हया मत्ताश्च वारणाः। शयनं शिबिकाश्चैव स्यन्दनाश्च स्वलंकृताः।।

vāhanāni ca deyāni hayā mattāśca vāraṇāḥ| śayanaṃ śibikāścaiva syandanāśca svalaṃkṛtāḥ||

Verse 16

यद्यद्गृहे वरं किञ्चिद्यद्यदस्ति महद्वसु। तत्तद्देयं द्विजातिभ्य आत्मा दाराश्च सूनवः।।

yadyadgṛhe varaṃ kiñcidyadyadasti mahadvasu| tattaddeyaṃ dvijātibhya ātmā dārāśca sūnavaḥ||

Verse 17

श्रद्धया परया युक्तं क्रमशस्तस्य पारगः। शक्तितः सुमना हृष्टः सुश्रूषुरविकल्पकः।।

śraddhayā parayā yuktaṃ kramaśastasya pāragaḥ| śaktitaḥ sumanā hṛṣṭaḥ suśrūṣuravikalpakaḥ||

Verse 18

सत्यार्जवरतो दान्तः शुचिः शौचसमन्वितः। श्रद्धधानो जितक्रोधो यथा सिद्ध्यति तच्छृणु।।

satyārjavarato dāntaḥ śuciḥ śaucasamanvitaḥ| śraddhadhāno jitakrodho yathā siddhyati tacchṛṇu||

Verse 19

शुचिः शीलान्विताचारः शुक्लवासा जितेन्द्रियः। संस्कृतः सर्वशास्त्रज्ञः श्रद्दधानोऽनसूयकः।।

śuciḥ śīlānvitācāraḥ śuklavāsā jitendriyaḥ| saṃskṛtaḥ sarvaśāstrajñaḥ śraddadhāno'nasūyakaḥ||

Verse 20

रूपवान्सुभगो दान्तः सत्यवादी जितेन्द्रियः। दानमानगृहीतश्च कार्यो भवति वाचकः।।

rūpavānsubhago dāntaḥ satyavādī jitendriyaḥ| dānamānagṛhītaśca kāryo bhavati vācakaḥ||

Verse 21

अविलम्बमनायस्तमद्रुतं धीरमुर्जितम्। असंसक्ताक्षरपदं स्वरभावसमन्वितम्।।

avilambamanāyastamadrutaṃ dhīramurjitam| asaṃsaktākṣarapadaṃ svarabhāvasamanvitam||

Verse 22

त्रिषष्टिवर्णसंयुक्तमष्टस्थानसमीरितम्। वाचयेद्वाचकः स्वस्थः स्वासीनः सुसमाहितः।।

triṣaṣṭivarṇasaṃyuktamaṣṭasthānasamīritam| vācayedvācakaḥ svasthaḥ svāsīnaḥ susamāhitaḥ||

Verse 23

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम्। देवीं सरस्वतीं(व्यासं) चैव ततो जयमुदीरयेत्।।

nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam| devīṃ sarasvatīṃ(vyāsaṃ) caiva tato jayamudīrayet||

Verse 24

ईदृशाद्वाचकाद्राजञ्श्रुत्वा भारत भारतम्। नियमस्थः शुचिः श्रोता शृण्वन्स फलमश्नुते।।

īdṛśādvācakādrājañśrutvā bhārata bhāratam| niyamasthaḥ śuciḥ śrotā śṛṇvansa phalamaśnute||

Verse 25

पारणं प्रथमं प्राप्य द्विजान्कामैश्च तर्पयन्। आग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं वै लभते नरः।।

pāraṇaṃ prathamaṃ prāpya dvijānkāmaiśca tarpayan| āgniṣṭomasya yajñasya phalaṃ vai labhate naraḥ||

Verse 26

अप्सरोगणसंकीर्णं विमानं लभते महत्। प्रहृष्टः स तु देवैश्च दिवं याति समाहितः।।

apsarogaṇasaṃkīrṇaṃ vimānaṃ labhate mahat| prahṛṣṭaḥ sa tu devaiśca divaṃ yāti samāhitaḥ||

Verse 27

द्वितीयं पारणं प्राप्य सोतिरात्रफलं लभेत्। सर्वरत्नमयं दिव्यं विमानमधिरोहति।।

dvitīyaṃ pāraṇaṃ prāpya sotirātraphalaṃ labhet| sarvaratnamayaṃ divyaṃ vimānamadhirohati||

Verse 28

दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगन्धविभूषितः। दिव्याङ्गदधरो नित्यं देवलोके महीयते।।

divyamālyāṃbaradharo divyagandhavibhūṣitaḥ| divyāṅgadadharo nityaṃ devaloke mahīyate||

Verse 29

तृतीयं पारणं प्राप्य द्वादशाहफलं लभेत्। वसत्यमरसंकाशो वर्षाण्ययुतशो दिवि।।

tṛtīyaṃ pāraṇaṃ prāpya dvādaśāhaphalaṃ labhet| vasatyamarasaṃkāśo varṣāṇyayutaśo divi||

Verse 30

चतुर्थे वाजपेयस्य पञ्चमे द्विगुणं फलम्। उदितादित्यसंकाशं ज्वलन्तमनलोपमम्।।

caturthe vājapeyasya pañcame dviguṇaṃ phalam| uditādityasaṃkāśaṃ jvalantamanalopamam||

Verse 31

विमानं विबुधैः सार्धमारुह्य दिवि गच्छति। वर्षायुतानि भने शक्रस्य दिवि मोदते।।

vimānaṃ vibudhaiḥ sārdhamāruhya divi gacchati| varṣāyutāni bhane śakrasya divi modate||

Verse 32

षष्ठे द्विगुणमस्तीति सप्तमे त्रिगुणं फलम्। कैलासशिखराकारं वैदूर्यमणिवेदिकम्।।

ṣaṣṭhe dviguṇamastīti saptame triguṇaṃ phalam| kailāsaśikharākāraṃ vaidūryamaṇivedikam||

Verse 33

परिक्षिप्तं च बहुधा मणिविद्रुमभूषितम्। विमानं समधिष्ठाय कामगं साप्सरोगणम्।।

parikṣiptaṃ ca bahudhā maṇividrumabhūṣitam| vimānaṃ samadhiṣṭhāya kāmagaṃ sāpsarogaṇam||

Verse 34

सर्वांल्लोकान्विचरते द्वितीय इव भास्करः। अष्टमे राजसूयस्य पारणे लभते फलम्।।

sarvāṃllokānvicarate dvitīya iva bhāskaraḥ| aṣṭame rājasūyasya pāraṇe labhate phalam||

Verse 35

चन्द्रोदयनिभं रम्यं विमानमधिरोहति। चन्द्ररश्मिप्रतीकाशैर्हयैर्युक्तं मनोजवैः।।

candrodayanibhaṃ ramyaṃ vimānamadhirohati| candraraśmipratīkāśairhayairyuktaṃ manojavaiḥ||

Verse 36

सेव्यमानो वरस्त्रीणां चन्द्रात्कान्ततरैर्मुखैः। मेखलानां निनादेन नूपुराणां च निःस्वनैः।।

sevyamāno varastrīṇāṃ candrātkāntatarairmukhaiḥ| mekhalānāṃ ninādena nūpurāṇāṃ ca niḥsvanaiḥ||

Verse 37

अङ्के परमनारीणां सुखसुप्तो विबुध्यते। नवमे क्रतुराजस्य वाजिमेधस्य भारत।।

aṅke paramanārīṇāṃ sukhasupto vibudhyate| navame kraturājasya vājimedhasya bhārata||

Verse 38

काञ्चनस्तंभनिर्यूहवैदूर्यकृतवेदिकम्। जांबूनदमयैर्दिव्यैर्गवाक्षैः सर्वतो वृतम्।।

kāñcanastaṃbhaniryūhavaidūryakṛtavedikam| jāṃbūnadamayairdivyairgavākṣaiḥ sarvato vṛtam||

Verse 39

सेवितं चाप्सरःसङ्घैर्गन्धर्वैर्दिविचारिभिः। विमानं समधिष्ठाय श्रिया परमया ज्वलन्।।

sevitaṃ cāpsaraḥsaṅghairgandharvairdivicāribhiḥ| vimānaṃ samadhiṣṭhāya śriyā paramayā jvalan||

Verse 40

दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यचन्दनरूषितः। मोदते दैवतैः सार्धं दिवि देव इवापरः।।

divyamālyāṃbaradharo divyacandanarūṣitaḥ| modate daivataiḥ sārdhaṃ divi deva ivāparaḥ||

Verse 41

दशमं पारणं प्राप्य द्विजातीनभिवन्द्य च। किङ्किणीजालनिर्घोषं पताकाध्वजशोभितम्।।

daśamaṃ pāraṇaṃ prāpya dvijātīnabhivandya ca| kiṅkiṇījālanirghoṣaṃ patākādhvajaśobhitam||

Verse 42

रत्नवेदिकसम्बाद्यं वैदूर्यमणितोरणम्। हेमजालपरिक्षिप्तं प्रवालवलभीमुखम्।।

ratnavedikasambādyaṃ vaidūryamaṇitoraṇam| hemajālaparikṣiptaṃ pravālavalabhīmukham||

Verse 43

गन्धर्वैर्गीतकुशलैरप्सरोभिश्च शोभितम्। विमानं सुकृतावासं सुखेनैवोपपद्यते।।

gandharvairgītakuśalairapsarobhiśca śobhitam| vimānaṃ sukṛtāvāsaṃ sukhenaivopapadyate||

Verse 44

मुकुटेनाग्निवर्णेन जांबूनदविभूषिणा। दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गो दिव्यमाल्यविभूषितः।।

mukuṭenāgnivarṇena jāṃbūnadavibhūṣiṇā| divyacandanadigdhāṅgo divyamālyavibhūṣitaḥ||

Verse 45

दिव्याँल्लोकान्विचरति दिव्यैर्भोगैः समन्वितः। विबुधानां प्रसादेन श्रिया परमया युतः।।

divyā~llokānvicarati divyairbhogaiḥ samanvitaḥ| vibudhānāṃ prasādena śriyā paramayā yutaḥ||

Verse 46

अथ वर्षगणानेवं स्वर्गलोके महीयते। ततो गन्धर्वसहितः सहस्राण्येकविंशतिम्।।

atha varṣagaṇānevaṃ svargaloke mahīyate| tato gandharvasahitaḥ sahasrāṇyekaviṃśatim||

Verse 47

पुरंदरपुरे रम्ये शक्रेण सह मोदते। दिव्ययानविमानेषु लोकेषु विविधेषु च।।

puraṃdarapure ramye śakreṇa saha modate| divyayānavimāneṣu lokeṣu vividheṣu ca||

Verse 48

दिव्यनारीगणाकीर्णो निवसत्यमरो यथा। ततः सूर्यस्य भवने चन्द्रस्य भवने तथा।।

divyanārīgaṇākīrṇo nivasatyamaro yathā| tataḥ sūryasya bhavane candrasya bhavane tathā||

Verse 49

शिवस्य भवने राजन्विष्णोर्याति सलोकताम्। एवमेतन्महाराज नात्र कार्या विचारणा।

śivasya bhavane rājanviṣṇoryāti salokatām| evametanmahārāja nātra kāryā vicāraṇā|

Verse 50

श्रद्दधानेन वै भाव्यमेवमाह गुरुर्मम। वाचकस्य तु दातव्यं मनसा यद्यदिच्छति।।

śraddadhānena vai bhāvyamevamāha gururmama| vācakasya tu dātavyaṃ manasā yadyadicchati||

Verse 51

हस्त्यश्वरथयानानि वाहनानि विशेषतः। कटके कुण्डले चैव ब्रह्मसूत्रं तथा परम्।।

hastyaśvarathayānāni vāhanāni viśeṣataḥ| kaṭake kuṇḍale caiva brahmasūtraṃ tathā param||

Verse 52

वस्त्रं चैव विचित्रं च गन्धं चैव विशेषतः। देववत्पूजयेत्तं तु विष्णुलोकमवाप्नुयात्।।

vastraṃ caiva vicitraṃ ca gandhaṃ caiva viśeṣataḥ| devavatpūjayettaṃ tu viṣṇulokamavāpnuyāt||

Verse 53

अतः परं प्रवक्ष्यामि यानि देयानि भारते। वाच्यमाने तु विप्रेभ्यो राजन्पर्वणिपर्वणि।।

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yāni deyāni bhārate| vācyamāne tu viprebhyo rājanparvaṇiparvaṇi||

Verse 54

जातिं देशं च सत्यं च माहात्म्यं भरतर्षभ। धर्मं वृत्तिं च विज्ञाय क्षत्रियाणां नराधिप।।

jātiṃ deśaṃ ca satyaṃ ca māhātmyaṃ bharatarṣabha| dharmaṃ vṛttiṃ ca vijñāya kṣatriyāṇāṃ narādhipa||

Verse 55

स्वस्ति वाच्य द्विजानादौ ततः कार्ये प्रवर्तिते। समाप्ते पर्वणि ततः स्वशक्त्या पूजयेद्द्विजान्।।

svasti vācya dvijānādau tataḥ kārye pravartite| samāpte parvaṇi tataḥ svaśaktyā pūjayeddvijān||

Verse 56

आदौ तु वाचकं चैव वस्त्रगन्धसमन्वितम्। विधिवद्बोजयेद्राजन्मधुपायसमुत्तमम्।।

ādau tu vācakaṃ caiva vastragandhasamanvitam| vidhivadbojayedrājanmadhupāyasamuttamam||

Verse 57

ततो मूलफलप्रायं पायसं मधुसर्पिषा। आस्तीके भोजयेद्राजन्दद्याच्चैव गुडौदनम्।।

tato mūlaphalaprāyaṃ pāyasaṃ madhusarpiṣā| āstīke bhojayedrājandadyāccaiva guḍaudanam||

Verse 58

अपूपैश्चैव पूपैश्च मोदकैश्च समन्वितम्। सभापर्वणि राजेन्द्र हविष्यं भोजयेद्द्विजान्।।

apūpaiścaiva pūpaiśca modakaiśca samanvitam| sabhāparvaṇi rājendra haviṣyaṃ bhojayeddvijān||

Verse 59

आरण्यके मूलफलैस्तर्पयेत्तु द्विजोत्तमान्। अरणीपर्व चासाद्य जलकुम्भान्प्रदापयेत्।।

āraṇyake mūlaphalaistarpayettu dvijottamān| araṇīparva cāsādya jalakumbhānpradāpayet||

Verse 60

तर्पणानि च मुख्यानि वन्यमूलफलानि च। सर्वकामगुणोपेतं विप्रेभ्योऽन्नं प्रदापयेत्।।

tarpaṇāni ca mukhyāni vanyamūlaphalāni ca| sarvakāmaguṇopetaṃ viprebhyo'nnaṃ pradāpayet||

Verse 61

विराटपर्वणि तथा वासांसि विविधानि च। उद्योगे भरतश्रेष्ठ सर्वकामगुणान्वितम्।।

virāṭaparvaṇi tathā vāsāṃsi vividhāni ca| udyoge bharataśreṣṭha sarvakāmaguṇānvitam||

Verse 62

भोजनं भोजयेद्विप्रान्गन्धमाल्यैरलङ्कृतान्। भीष्मपर्वणि राजेन्द्र दत्त्वा यानमनुत्तमम्।।

bhojanaṃ bhojayedviprāngandhamālyairalaṅkṛtān| bhīṣmaparvaṇi rājendra dattvā yānamanuttamam||

Verse 63

ततः सर्वगुणोपेतमन्नं दद्यात्सुसंस्कृतम्। द्रोणपर्वणि विप्रेभ्यो भोजनं परमार्चितम्।।

tataḥ sarvaguṇopetamannaṃ dadyātsusaṃskṛtam| droṇaparvaṇi viprebhyo bhojanaṃ paramārcitam||

Verse 64

शराश्च देया राजेन्द्र चापान्यसिवरास्तथा। कर्णपर्वण्यपि तथा भोजनं सार्वकामिकम्।।

śarāśca deyā rājendra cāpānyasivarāstathā| karṇaparvaṇyapi tathā bhojanaṃ sārvakāmikam||

Verse 65

विप्रेभ्यः संस्कृतं सम्यग्दद्यात्संयतमानसः। शल्यपर्वणि राजेन्द्र मोदकैः सगुडौदनैः।।

viprebhyaḥ saṃskṛtaṃ samyagdadyātsaṃyatamānasaḥ| śalyaparvaṇi rājendra modakaiḥ saguḍaudanaiḥ||

Verse 66

अपूपैस्तर्पणैश्चैव सर्वमन्नं प्रदापयेत्। गदापर्वण्यपि तथा मुद्गमिश्रं प्रदापयेत्।।

apūpaistarpaṇaiścaiva sarvamannaṃ pradāpayet| gadāparvaṇyapi tathā mudgamiśraṃ pradāpayet||

Verse 67

स्त्रीपर्वणि तथा रत्नैस्तर्पयेत्तु द्विजोत्तमान्। घृतौदनं पुरस्ताच्च ऐषीके दापयेत्पुनः।।

strīparvaṇi tathā ratnaistarpayettu dvijottamān| ghṛtaudanaṃ purastācca aiṣīke dāpayetpunaḥ||

Verse 68

ततः सर्वगुणोपेतमन्नं दद्यात्सुसंस्कृतम्। शान्तिपर्वण्यपि तथा हविष्यं भोजयेद्द्विजान्।।

tataḥ sarvaguṇopetamannaṃ dadyātsusaṃskṛtam| śāntiparvaṇyapi tathā haviṣyaṃ bhojayeddvijān||

Verse 69

आश्वमेधिकमासाद्य भोजनं सार्वकामिकम्। तथाऽऽश्रमनिवासे तु हविष्यं भोजयेद्द्विजान्।।

āśvamedhikamāsādya bhojanaṃ sārvakāmikam| tathā''śramanivāse tu haviṣyaṃ bhojayeddvijān||

Verse 70

मौसले सार्वगुणिकं गन्धमाल्यानुलेपनम्। महाप्रास्थानिके तद्वत्सर्वकामगुणान्वितम्।।

mausale sārvaguṇikaṃ gandhamālyānulepanam| mahāprāsthānike tadvatsarvakāmaguṇānvitam||

Verse 71

स्वर्गपर्वण्यपि तथा हविष्यं भोजयेद्द्विजान्। हरिवंशसमाप्तौ तु सहस्रं भोजयेद्द्विजान्।।

svargaparvaṇyapi tathā haviṣyaṃ bhojayeddvijān| harivaṃśasamāptau tu sahasraṃ bhojayeddvijān||

Verse 72

गामेकां निष्कसंयुक्तां ब्राह्मणाय निवेदयेत्। तदर्धेनापि दातव्या दरिद्रेणापि पार्थिव।।

gāmekāṃ niṣkasaṃyuktāṃ brāhmaṇāya nivedayet| tadardhenāpi dātavyā daridreṇāpi pārthiva||

Verse 73

प्रतिपर्वसमाप्तौ तु पुस्तकं वै विचक्षणः। सुवर्णेन च संयुक्तं वाचकाय निवेदयेत्।।

pratiparvasamāptau tu pustakaṃ vai vicakṣaṇaḥ| suvarṇena ca saṃyuktaṃ vācakāya nivedayet||

Verse 74

हरिवंशे पर्वणि च पायसं तत्र भोजयेत्। पारणेपारणे राजन्यथावद्भरतर्षभ।।

harivaṃśe parvaṇi ca pāyasaṃ tatra bhojayet| pāraṇepāraṇe rājanyathāvadbharatarṣabha||

Verse 75

समाप्य सर्वाः प्रयतः संहिताः शास्त्रकोविदः। शुभे देशे निवेश्याथ क्षौमवस्त्राभिसंवृताः।।

samāpya sarvāḥ prayataḥ saṃhitāḥ śāstrakovidaḥ| śubhe deśe niveśyātha kṣaumavastrābhisaṃvṛtāḥ||

Verse 76

शुक्लांबरधरः स्रग्वी सुचिर्भूत्वा स्वलङ्कृतः। अर्चयेत् यथान्यायं गन्धमाल्यैः पृथक्पृथक्।

śuklāṃbaradharaḥ sragvī sucirbhūtvā svalaṅkṛtaḥ| arcayet yathānyāyaṃ gandhamālyaiḥ pṛthakpṛthak|

Verse 77

संहितापुस्तकान्राजन्प्रयतः सुसमाहितः। भक्ष्यैर्माल्यैस्च पेयैश्च कामैश्च विविधैः शुभैः।।

saṃhitāpustakānrājanprayataḥ susamāhitaḥ| bhakṣyairmālyaisca peyaiśca kāmaiśca vividhaiḥ śubhaiḥ||

Verse 78

हिरण्यं च सुवर्णं च दक्षिणामथ दापयेत्। सर्वत्र त्रिपलं स्वर्णं दातव्यं प्रयतात्मना।।

hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca dakṣiṇāmatha dāpayet| sarvatra tripalaṃ svarṇaṃ dātavyaṃ prayatātmanā||

Verse 79

तदर्धं पादशेषं वा वित्तशाठ्यविवर्जितम्। यद्यदेवात्मनोऽभीष्टं तत्तद्देयं द्विजातये।।

tadardhaṃ pādaśeṣaṃ vā vittaśāṭhyavivarjitam| yadyadevātmano'bhīṣṭaṃ tattaddeyaṃ dvijātaye||

Verse 80

सर्वथा तोषयेद्भक्त्या वाचकं गुरुमात्मनः। देवताः कीर्तयेत्सर्वा नरनारायणौ तथा।।

sarvathā toṣayedbhaktyā vācakaṃ gurumātmanaḥ| devatāḥ kīrtayetsarvā naranārāyaṇau tathā||

Verse 81

ततो गन्धैश्च माल्यैश्च स्वलङ्कृत्य द्विजोत्तमान्। तर्पयेद्विविधैः कानैर्दानैश्चोच्चावचैस्तथा।।

tato gandhaiśca mālyaiśca svalaṅkṛtya dvijottamān| tarpayedvividhaiḥ kānairdānaiścoccāvacaistathā||

Verse 82

अतिरात्रस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः। प्राप्नुयाच्च क्रतुफलं तथा पर्वणिपर्वणि।।

atirātrasya yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ| prāpnuyācca kratuphalaṃ tathā parvaṇiparvaṇi||

Verse 83

वाचको भरतश्रेष्ठ व्यक्ताक्षरपदस्वरः। भविष्यं श्रावयेद्विद्वाञ्भारतं भरतर्षभ।।

vācako bharataśreṣṭha vyaktākṣarapadasvaraḥ| bhaviṣyaṃ śrāvayedvidvāñbhārataṃ bharatarṣabha||

Verse 84

भुक्तवत्सु द्विजेन्द्रेषु यथावत्सम्प्रदापयेत्। वाचकं भरतश्रेष्ठ भोजयित्वा स्वलंकृतम्।।

bhuktavatsu dvijendreṣu yathāvatsampradāpayet| vācakaṃ bharataśreṣṭha bhojayitvā svalaṃkṛtam||

Verse 85

वाचके परितुष्टे तु शुभा प्रीतिरनुत्तमा। ब्राह्मणेषु तु तुष्टेषु प्रसन्नाः सर्वदेवताः।।

vācake parituṣṭe tu śubhā prītiranuttamā| brāhmaṇeṣu tu tuṣṭeṣu prasannāḥ sarvadevatāḥ||

Verse 86

ततो हि वरणं कार्यं द्विजानां भरतर्षभ। सर्वकामैर्यथान्यायं साधुभिश्च पृथग्विधैः।।

tato hi varaṇaṃ kāryaṃ dvijānāṃ bharatarṣabha| sarvakāmairyathānyāyaṃ sādhubhiśca pṛthagvidhaiḥ||

Verse 87

इत्येषि विधिरुद्दिष्टो मया ते द्विपदांवर। श्रद्दधानेन वै भाव्यं यन्मां त्वं परिपृच्छसि।।

ityeṣi vidhiruddiṣṭo mayā te dvipadāṃvara| śraddadhānena vai bhāvyaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi||

Verse 88

भारश्रवणे राजन्पारणे च नृपोत्तम। सदा यत्नवता भाव्यं श्रेयस्तु परमिच्छता।।

bhāraśravaṇe rājanpāraṇe ca nṛpottama| sadā yatnavatā bhāvyaṃ śreyastu paramicchatā||

Verse 89

भारतं शृणुयान्नित्यं भारतं परिकीर्तयेत्। भारतं भवने यस्य तस्य हस्तगतो जयः।।

bhārataṃ śṛṇuyānnityaṃ bhārataṃ parikīrtayet| bhārataṃ bhavane yasya tasya hastagato jayaḥ||

Verse 90

भारतं परमं पुण्यं भारते विविधाः कथाः। भारतं सेव्यते देवैर्भारतं परमं पदम्।।

bhārataṃ paramaṃ puṇyaṃ bhārate vividhāḥ kathāḥ| bhārataṃ sevyate devairbhārataṃ paramaṃ padam||

Verse 91

भारतं सर्वशास्त्राणामुत्तमं भरतर्षभ। भारतात्प्राप्यते मोक्षस्तत्त्वमेतद्ब्रवीमि तत्।।

bhārataṃ sarvaśāstrāṇāmuttamaṃ bharatarṣabha| bhāratātprāpyate mokṣastattvametadbravīmi tat||

Verse 92

महाभारतमाख्यानं क्षितिं गां च सरस्वतीम्। ब्राह्मणान्केशवं चैव कीर्तयन्नावसीदति।।

mahābhāratamākhyānaṃ kṣitiṃ gāṃ ca sarasvatīm| brāhmaṇānkeśavaṃ caiva kīrtayannāvasīdati||

Verse 93

वेदे रामायणे पुण्ये भारते भरतर्षभ। आदौ चान्ते च मध्ये च हरिः सर्वत्र गीयते।।

vede rāmāyaṇe puṇye bhārate bharatarṣabha| ādau cānte ca madhye ca hariḥ sarvatra gīyate||

Verse 94

यत्र विष्णुकथा दिव्याः श्रुतयश्च सनातनाः। तच्छ्रोतव्यं मनुष्येण परं पदमिहेच्छता।।

yatra viṣṇukathā divyāḥ śrutayaśca sanātanāḥ| tacchrotavyaṃ manuṣyeṇa paraṃ padamihecchatā||

Verse 95

एतत्पवित्रं परममेतद्धर्मनिदर्शनम्। एतत्सर्वगुणोपेतं श्रोतव्यं भूतिमिच्छता।।

etatpavitraṃ paramametaddharmanidarśanam| etatsarvaguṇopetaṃ śrotavyaṃ bhūtimicchatā||

Verse 96

कायिकं वाचिकं चैव मनसा समुपार्जितम्। तत्सर्वं नाशमायाति तमः सूर्योदये यथा।।

kāyikaṃ vācikaṃ caiva manasā samupārjitam| tatsarvaṃ nāśamāyāti tamaḥ sūryodaye yathā||

Verse 97

अष्टादशपुराणानां श्रवणाद्यत्फलं भवेत्। तत्फलं समवाप्नोति वैष्णवो नात्र संशयः।।

aṣṭādaśapurāṇānāṃ śravaṇādyatphalaṃ bhavet| tatphalaṃ samavāpnoti vaiṣṇavo nātra saṃśayaḥ||

Verse 98

स्त्रियश्च पुरुषाश्चैव वैष्णवं पदमाप्नुयुः। स्त्रीभिश्च पुत्रकामाभिः श्रोतव्यं वैष्णवं यशः।।

striyaśca puruṣāścaiva vaiṣṇavaṃ padamāpnuyuḥ| strībhiśca putrakāmābhiḥ śrotavyaṃ vaiṣṇavaṃ yaśaḥ||

Verse 99

दक्षिणा चात्र देया वै निष्कपञ्चसुवर्णकम्। वाचकाय यथाशक्त्या यथोक्तं फलमिच्छता।।

dakṣiṇā cātra deyā vai niṣkapañcasuvarṇakam| vācakāya yathāśaktyā yathoktaṃ phalamicchatā||

Verse 100

स्वर्णशृङ्गीं च कपिलां सवत्सां वस्त्रसंवृताम्। वाचकाय च दद्याद्धि आत्मनः श्रेय इच्छता।।

svarṇaśṛṅgīṃ ca kapilāṃ savatsāṃ vastrasaṃvṛtām| vācakāya ca dadyāddhi ātmanaḥ śreya icchatā||

Verse 101

अलङ्कारं प्रदद्याच्च पाण्योर्वै भरतर्षभ। कर्णस्याभरणं दद्याद्धनं चैव विशेषतः।।

alaṅkāraṃ pradadyācca pāṇyorvai bharatarṣabha| karṇasyābharaṇaṃ dadyāddhanaṃ caiva viśeṣataḥ||

Verse 102

भूमिदानं समादद्याद्वाचकाय नराधिप। भूमिदानसमं दानं न भूतं भविष्यति।।

bhūmidānaṃ samādadyādvācakāya narādhipa| bhūmidānasamaṃ dānaṃ na bhūtaṃ bhaviṣyati||

Verse 103

शृणोति श्रावयेद्वाऽपि सततं चैव यो नरः। सर्वपापविनिर्मुक्तो वैष्णवं पदमाप्नुयात्।।

śṛṇoti śrāvayedvā'pi satataṃ caiva yo naraḥ| sarvapāpavinirmukto vaiṣṇavaṃ padamāpnuyāt||

Verse 104

पितॄनुद्धरते सर्वानेकादशसमुद्धवान्। आत्मानं ससुतं चैव स्त्रियं च भरतर्षभ।।

pitṝnuddharate sarvānekādaśasamuddhavān| ātmānaṃ sasutaṃ caiva striyaṃ ca bharatarṣabha||

Verse 105

दशांशश्चैव होमोपि कर्तव्योत्र नराधिप। इदं मया तवाग्ने च प्रोक्तं सर्वं नरर्षभ।।

daśāṃśaścaiva homopi kartavyotra narādhipa| idaṃ mayā tavāgne ca proktaṃ sarvaṃ nararṣabha||