Adhyaya 41

Verse 1

नारदेन युधिष्ठिरंप्रति दृथराष्ट्रादिदाहकाग्नेर्मन्त्रपूतत्वकथनम्।। 1 ।। युधिष्ठिरेण युयुत्सुपुरस्कारेण गान्धारीधृतराष्ट्रयो रुदकदानपूर्वकं कुन्त्याश्च विधिवच्छ्राद्धदानम्।। 2 ।। ततो नारदगमनानन्तरं प्रजापालनेन निजनगरे भ्रात्रादिभिः सह सुखविहारः।। 3 ।। नारद उवाच। नासौ वृथाऽग्निना दग्धो यथा तत्र श्रुतं मया। वैचित्रवीर्यो नृपतिर्न ते शोच्यो नराधिप।।

nāradena yudhiṣṭhiraṃprati dṛtharāṣṭrādidāhakāgnermantrapūtatvakathanam|| 1 || yudhiṣṭhireṇa yuyutsupuraskāreṇa gāndhārīdhṛtarāṣṭrayo rudakadānapūrvakaṃ kuntyāśca vidhivacchrāddhadānam|| 2 || tato nāradagamanānantaraṃ prajāpālanena nijanagare bhrātrādibhiḥ saha sukhavihāraḥ|| 3 || nārada uvāca| nāsau vṛthā'gninā dagdho yathā tatra śrutaṃ mayā| vaicitravīryo nṛpatirna te śocyo narādhipa||

Verse 2

वनं प्रविशतानेन वायुभक्षेण धीमता। अग्नयः कारयित्वेष्टिमुत्सृष्टा इति नः श्रुतम्।।

vanaṃ praviśatānena vāyubhakṣeṇa dhīmatā| agnayaḥ kārayitveṣṭimutsṛṣṭā iti naḥ śrutam||

Verse 3

याजकास्तु ततस्तस्य तानग्नीन्निर्जने वने। समुत्सृज्य यथाकामं जग्मुर्भरतसत्तम।।

yājakāstu tatastasya tānagnīnnirjane vane| samutsṛjya yathākāmaṃ jagmurbharatasattama||

Verse 4

स विवृद्धस्तदा वह्निर्वने तस्मिन्नभूत्किल। तेन तद्वनमादीप्तमिति ते तापसाऽब्रुवन्।।

sa vivṛddhastadā vahnirvane tasminnabhūtkila| tena tadvanamādīptamiti te tāpasā'bruvan||

Verse 5

स राजा जाह्नवीतीरे यथा ते कथितं मया। तेनाग्निना समायुक्तः स्वेनैव भरतर्षभ।।

sa rājā jāhnavītīre yathā te kathitaṃ mayā| tenāgninā samāyuktaḥ svenaiva bharatarṣabha||

Verse 6

एवमावेदयामासुर्मुनयस्ते ममानघ। ये ते भागीरथीतीरे मया दृष्टा युधिष्ठिर।।

evamāvedayāmāsurmunayaste mamānagha| ye te bhāgīrathītīre mayā dṛṣṭā yudhiṣṭhira||

Verse 7

एवं स्वेनाग्निना राजा समायुक्तो महीपते। मा शोचिथास्त्वं नृपतिं गतः स परमां गतिम्।।

evaṃ svenāgninā rājā samāyukto mahīpate| mā śocithāstvaṃ nṛpatiṃ gataḥ sa paramāṃ gatim||

Verse 8

गुरुशुश्रूषया चैव जननी ते जनाधिप। प्राप्ता सुमहतीं सिद्धिमिति मे नात्र संशयः।।

guruśuśrūṣayā caiva jananī te janādhipa| prāptā sumahatīṃ siddhimiti me nātra saṃśayaḥ||

Verse 9

कर्तुमर्हसि राजेन्द्र तेषां त्वमुदकक्रियाम्। भ्रातृभिः सहितः सर्वैरेतदत्र विधीयताम्।।

kartumarhasi rājendra teṣāṃ tvamudakakriyām| bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvairetadatra vidhīyatām||

Verse 10

वैशम्पायन उवाच। ततः स पृथिवीपालः पाण्डवानां धुरंधरः। निर्ययौ सहसोदर्यः सदारश्च नरर्षभः।।

vaiśampāyana uvāca| tataḥ sa pṛthivīpālaḥ pāṇḍavānāṃ dhuraṃdharaḥ| niryayau sahasodaryaḥ sadāraśca nararṣabhaḥ||

Verse 11

पौरजानपदाश्चैव राजभक्तिपुरस्कृताः। गङ्गां प्रजग्मुरभितो वाससैकेन संवृताः।।

paurajānapadāścaiva rājabhaktipuraskṛtāḥ| gaṅgāṃ prajagmurabhito vāsasaikena saṃvṛtāḥ||

Verse 12

ततोऽवगाह्य सलिले सर्वे तु कुरुपुङ्गवाः। युयुत्सुमग्रतः कृत्वा ददुस्तोयं महात्मने।।

tato'vagāhya salile sarve tu kurupuṅgavāḥ| yuyutsumagrataḥ kṛtvā dadustoyaṃ mahātmane||

Verse 13

गान्धार्याश्च पृथायाश्च विधिवन्नामगोत्रतः। शाचं निवर्तयन्तस्ते तत्रोषुर्नगराद्बहिः।।

gāndhāryāśca pṛthāyāśca vidhivannāmagotrataḥ| śācaṃ nivartayantaste tatroṣurnagarādbahiḥ||

Verse 14

प्रेषयामास स नरान्विधिज्ञानाप्तकारिणः। गङ्गाद्वारं कुरुश्रेष्ठो यत्र दग्धोऽभवन्नृपः।

preṣayāmāsa sa narānvidhijñānāptakāriṇaḥ| gaṅgādvāraṃ kuruśreṣṭho yatra dagdho'bhavannṛpaḥ|

Verse 15

तत्रैव तेषां तुल्यानि गङ्गाद्वारेऽन्वशात्तदा। कर्तव्यानीति पुरुषान्दत्तदेयान्महीपतिः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शतसाहस्र्यां संहितायां वैयासिक्यां आश्रमिवासिकपर्वणि नारदागमनपर्वणि एकचत्वारिंशोऽध्यायः।। ।। समाप्तं नारदागमनपर्व।। 3 ।। आश्रमवासिकपर्व च।। 15 ।। अस्यानन्तरं मौसलपर्व भविष्यति। तस्यायमाद्यः श्लोकः। वैशम्पायन उवाच। षट्त्रिंशे त्वथ सम्प्राप्ते वर्षे कौरवनन्दनः। ददर्श विपरीतानि निमित्तानि युधिष्ठिरः।। इदमाश्रमवासिकपर्व कुंभघोणस्थेन टी.आर्. कृष्णाचार्येण टी.आर्.व्यासाचार्येण च मुम्बय्यां निर्णयसागरमुद्रायन्त्रे मुद्रापितम्। शकाब्दाः 1932 सन 1910.

tatraiva teṣāṃ tulyāni gaṅgādvāre'nvaśāttadā| kartavyānīti puruṣāndattadeyānmahīpatiḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ āśramivāsikaparvaṇi nāradāgamanaparvaṇi ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ|| || samāptaṃ nāradāgamanaparva|| 3 || āśramavāsikaparva ca|| 15 || asyānantaraṃ mausalaparva bhaviṣyati| tasyāyamādyaḥ ślokaḥ| vaiśampāyana uvāca| ṣaṭtriṃśe tvatha samprāpte varṣe kauravanandanaḥ| dadarśa viparītāni nimittāni yudhiṣṭhiraḥ|| idamāśramavāsikaparva kuṃbhaghoṇasthena ṭī.ār. kṛṣṇācāryeṇa ṭī.ār.vyāsācāryeṇa ca mumbayyāṃ nirṇayasāgaramudrāyantre mudrāpitam| śakābdāḥ 1932 sana 1910.

Verse 16

द्वादशेऽहनि तेभ्यः स कृतशौचो नराधिपः। ददौ श्राद्धानि विधिवद्दक्षइणावन्ति पाण्डवः।।

dvādaśe'hani tebhyaḥ sa kṛtaśauco narādhipaḥ| dadau śrāddhāni vidhivaddakṣaiṇāvanti pāṇḍavaḥ||

Verse 17

धृतराष्ट्रं समुद्दिश्य ददौ स पृथिवीपतिः। सुवर्णं रजतं गाश्च शय्याश्च सुमहाधनाः।।

dhṛtarāṣṭraṃ samuddiśya dadau sa pṛthivīpatiḥ| suvarṇaṃ rajataṃ gāśca śayyāśca sumahādhanāḥ||

Verse 18

गान्धार्याश्चैव तेजस्वी पृथायाश्च पृथक्पृथक्। सङ्कीर्त्य नामनी राजा ददौ दानमनुत्तमम्।।

gāndhāryāścaiva tejasvī pṛthāyāśca pṛthakpṛthak| saṅkīrtya nāmanī rājā dadau dānamanuttamam||

Verse 19

यो यदिच्छति यावच्च तावत्स लभते द्विजः। शयनं भोजनं यानं मणिरत्नमथो धनम्।।

yo yadicchati yāvacca tāvatsa labhate dvijaḥ| śayanaṃ bhojanaṃ yānaṃ maṇiratnamatho dhanam||

Verse 20

यानमाच्छादनं भोगान्दासीश्च समलङ्कृताः। ददौ राजा समुद्दिश्य तयोर्मात्रोर्महीपतिः।।

yānamācchādanaṃ bhogāndāsīśca samalaṅkṛtāḥ| dadau rājā samuddiśya tayormātrormahīpatiḥ||

Verse 21

ततः स पृथिवीपालो दत्त्वा श्राद्धान्यनेकशः। प्रविवेश पुनर्धीमान्नगरं वारणाह्वयम्।।

tataḥ sa pṛthivīpālo dattvā śrāddhānyanekaśaḥ| praviveśa punardhīmānnagaraṃ vāraṇāhvayam||

Verse 22

ते चापि राजवचनात्पुरुषा ये गताऽभवन्। सङ्कल्प्य तेषां कुल्यानि पुनः प्रत्यागमंस्ततः।। तत्रैव तेषां कृत्यानीति झ.पाठः।।

te cāpi rājavacanātpuruṣā ye gatā'bhavan| saṅkalpya teṣāṃ kulyāni punaḥ pratyāgamaṃstataḥ|| tatraiva teṣāṃ kṛtyānīti jha.pāṭhaḥ||

Verse 23

माल्यैर्गन्धैश्च विविधैरर्चयित्वा यथाविधि। कुल्यानि तेषां संयोज्य तदाचख्युर्महीपतेः।। सङ्कल्प्य एकीकुत्य कुल्यानि अस्थीनि प्रत्यागमन् सङ्गामिति शेषः।।

mālyairgandhaiśca vividhairarcayitvā yathāvidhi| kulyāni teṣāṃ saṃyojya tadācakhyurmahīpateḥ|| saṅkalpya ekīkutya kulyāni asthīni pratyāgaman saṅgāmiti śeṣaḥ||

Verse 24

समाश्वास्य तु राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्। नारदोप्यगमत्प्रीतः परमर्षिर्यथोप्सितम्।।

samāśvāsya tu rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram| nāradopyagamatprītaḥ paramarṣiryathopsitam||

Verse 25

एवं वर्षाण्यतीतानि धृतराष्ट्रस्य धीमतः। वनवासे तथा त्रीणि नगरे दशपञ्च च।।

evaṃ varṣāṇyatītāni dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ| vanavāse tathā trīṇi nagare daśapañca ca||

Verse 26

हतपुत्रस्य सङ्ग्रामे दानानि ददतः सदा। ज्ञातिसम्बन्धिमित्राणां भ्रातॄणां स्वजनस्य च।।

hataputrasya saṅgrāme dānāni dadataḥ sadā| jñātisambandhimitrāṇāṃ bhrātṝṇāṃ svajanasya ca||

Verse 27

युधिष्ठिरस्तु नृपतिर्नातिप्रीतमनास्तदा। धारयामास तद्राज्यं निहतज्ञातिबान्धवः।।

yudhiṣṭhirastu nṛpatirnātiprītamanāstadā| dhārayāmāsa tadrājyaṃ nihatajñātibāndhavaḥ||