Adhyaya 16

Verse 1

धृतराष्ट्रेण कुन्तीस्कन्धावसक्तहस्ताया गान्धार्या अंसावलम्बनेन सशोकैः पौरैर्युधिष्ठिरादिभिश्चानुगम्यमानेन सता वनं प्रति प्रस्थानम्।। 1 ।। वैशम्पायन उवाच। ततः प्रभाते राजा स धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः। आनाय्य पाण्डवान्वीरान्वनषासे कृतक्षणः।।

dhṛtarāṣṭreṇa kuntīskandhāvasaktahastāyā gāndhāryā aṃsāvalambanena saśokaiḥ paurairyudhiṣṭhirādibhiścānugamyamānena satā vanaṃ prati prasthānam|| 1 || vaiśampāyana uvāca| tataḥ prabhāte rājā sa dhṛtarāṣṭroṃ'bikāsutaḥ| ānāyya pāṇḍavānvīrānvanaṣāse kṛtakṣaṇaḥ||

Verse 2

गान्धारीसहितो धीमानभ्यनन्दद्यथाविधि। कार्तिक्यां कारयित्वेष्टिं ब्राह्मणैर्वेदपारगैः।।

gāndhārīsahito dhīmānabhyanandadyathāvidhi| kārtikyāṃ kārayitveṣṭiṃ brāhmaṇairvedapāragaiḥ||

Verse 3

अग्निहोत्रं पुरस्कृत्य वल्कलाजिनसंवृतः। वधूजनवृतो राजा निर्ययौ भवनात्ततः।।

agnihotraṃ puraskṛtya valkalājinasaṃvṛtaḥ| vadhūjanavṛto rājā niryayau bhavanāttataḥ||

Verse 4

ततः स्त्रियः कौरवपाण्डवानां याञ्चापराः कौरवराजवंश्याः। तासां नादः प्रादुरासीत्तदानीं वैचित्रिवीर्ये नृपतौ प्रयाते।।

tataḥ striyaḥ kauravapāṇḍavānāṃ yāñcāparāḥ kauravarājavaṃśyāḥ| tāsāṃ nādaḥ prādurāsīttadānīṃ vaicitrivīrye nṛpatau prayāte||

Verse 5

ततो लाजैः सुमनोभिश्च राजा विचित्राभिस्तद्गृहं पूजयित्वा। संयोज्याश्वैर्भृत्यवर्गं च सर्वं ततः समुत्सृज्य ययौ नरेन्द्रः।।

tato lājaiḥ sumanobhiśca rājā vicitrābhistadgṛhaṃ pūjayitvā| saṃyojyāśvairbhṛtyavargaṃ ca sarvaṃ tataḥ samutsṛjya yayau narendraḥ||

Verse 6

ततो राजा प्राञ्जलिर्वेपमानो युधिष्ठिरः सस्वरं बाष्पकण्ठः। विनद्योच्चैर्गां महाराज साधो क्व यास्यसीत्यपतत्ताति भूमौ।।

tato rājā prāñjalirvepamāno yudhiṣṭhiraḥ sasvaraṃ bāṣpakaṇṭhaḥ| vinadyoccairgāṃ mahārāja sādho kva yāsyasītyapatattāti bhūmau||

Verse 7

तथाऽर्जुनस्तीव्रदुःखाभितप्तो मुहुर्मुहुर्निः श्वसन्भारताग्र्यः। युधिष्ठिरं मैवमित्येवमुक्त्वा निगृह्याथो दीनतरो बभूव।।

tathā'rjunastīvraduḥkhābhitapto muhurmuhurniḥ śvasanbhāratāgryaḥ| yudhiṣṭhiraṃ maivamityevamuktvā nigṛhyātho dīnataro babhūva||

Verse 8

वृकोदरः फल्गुनश्चैव वीरौ माद्रीपुत्रौ विदुरः संजयश्च। वैश्यापुत्रः सहितो गौतमेन धौम्यो विप्राश्चान्वयुर्बाष्पकण्ठाः।।

vṛkodaraḥ phalgunaścaiva vīrau mādrīputrau viduraḥ saṃjayaśca| vaiśyāputraḥ sahito gautamena dhaumyo viprāścānvayurbāṣpakaṇṭhāḥ||

Verse 9

कुन्ती गान्धारीं बद्धनेत्रां व्रजन्तीं स्कन्धासक्तं हस्तमथोद्वहन्ती। राजा गान्धार्याः स्कन्धदेशेऽवसज्य पाणिं ययौ धृतराष्ट्रः प्रतीतः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्रमवासिकपर्वणि आश्रमवासपर्वणि षोडशोऽध्यायः।। 16 ।।

kuntī gāndhārīṃ baddhanetrāṃ vrajantīṃ skandhāsaktaṃ hastamathodvahantī| rājā gāndhāryāḥ skandhadeśe'vasajya pāṇiṃ yayau dhṛtarāṣṭraḥ pratītaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate āśramavāsikaparvaṇi āśramavāsaparvaṇi ṣoḍaśo'dhyāyaḥ|| 16 ||

Verse 10

तथा कृष्णा द्रौपदी यादवी च बालापत्या चोत्तरा कौरवी च। चित्राङ्गदा याश्च काश्चित्स्त्रियोऽन्याः सार्धं राज्ञा प्रस्थितास्ता वधूभिः।।

tathā kṛṣṇā draupadī yādavī ca bālāpatyā cottarā kauravī ca| citrāṅgadā yāśca kāścitstriyo'nyāḥ sārdhaṃ rājñā prasthitāstā vadhūbhiḥ||

Verse 11

तासां नादो रुदतीनां तदाऽऽसी- द्राजन्दुःखात्कुररीणामिवोच्चैः। ततो निष्पेतुर्ब्राह्मणक्षत्रियाणां विट्शूद्राणां चैव भार्याः समन्तात्।।

tāsāṃ nādo rudatīnāṃ tadā''sī- drājanduḥkhātkurarīṇāmivoccaiḥ| tato niṣpeturbrāhmaṇakṣatriyāṇāṃ viṭśūdrāṇāṃ caiva bhāryāḥ samantāt||

Verse 12

तन्निर्याणे दुःखितः पौरवर्गो गजाह्वये चैव बभूव राजन्। यथापूर्वं गच्छतां पाण्डवानां द्यूते राजन्कौरवाणां सभायाम्।।

tanniryāṇe duḥkhitaḥ pauravargo gajāhvaye caiva babhūva rājan| yathāpūrvaṃ gacchatāṃ pāṇḍavānāṃ dyūte rājankauravāṇāṃ sabhāyām||

Verse 13

या नापश्यच्चन्द्रमा नैव सूर्यो रामाः काश्चित्ताः स्म तस्मिन्नरेन्द्रे। महावनं गच्छति कौरवेन्द्रे शोकेनार्ता राजमार्गं प्रपेदुः।।

yā nāpaśyaccandramā naiva sūryo rāmāḥ kāścittāḥ sma tasminnarendre| mahāvanaṃ gacchati kauravendre śokenārtā rājamārgaṃ prapeduḥ||