Adhyaya 81

Verse 1

बभ्रुवाहने प्रायोपविष्टे उलूप्या स्मरणमात्रसंनिहितसंजीवनमणिनार्जुनस्य समुद्धोधनम्।। 1 ।। ततः सुप्तोत्थितेनेव तेन बभ्रुवाहनंप्रति चित्राङ्गदादीनां रणाङ्गणागमने कारणप्रश्ने तेनोलूपींप्रति प्रश्नचोदना।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच। प्रायोपविष्टे नृपतौ मणिपूरेश्वरे तदा। पितृशोकसमाविष्टे सह मात्रा परंतप।।

babhruvāhane prāyopaviṣṭe ulūpyā smaraṇamātrasaṃnihitasaṃjīvanamaṇinārjunasya samuddhodhanam|| 1 || tataḥ suptotthiteneva tena babhruvāhanaṃprati citrāṅgadādīnāṃ raṇāṅgaṇāgamane kāraṇapraśne tenolūpīṃprati praśnacodanā|| 2 || vaiśampāyana uvāca| prāyopaviṣṭe nṛpatau maṇipūreśvare tadā| pitṛśokasamāviṣṭe saha mātrā paraṃtapa||

Verse 2

उलूपी चिन्तयामास तदा संजीवनं मणिम्। स चोपातिष्ठत तदा पन्नगानां परायणम्।।

ulūpī cintayāmāsa tadā saṃjīvanaṃ maṇim| sa copātiṣṭhata tadā pannagānāṃ parāyaṇam||

Verse 3

तं गृहीत्वा तु कौरव्य नागराजपतेः सुता। मनःप्रह्लादनीं वाचं सैनिकानामथाब्रवीत्।।

taṃ gṛhītvā tu kauravya nāgarājapateḥ sutā| manaḥprahlādanīṃ vācaṃ sainikānāmathābravīt||

Verse 4

उत्तिष्ठ मा शुचः पुत्र नैव जिष्णुस्त्वया हतः। अजेयः पुरुषैरेष तथा देवैः सवासवैः।।

uttiṣṭha mā śucaḥ putra naiva jiṣṇustvayā hataḥ| ajeyaḥ puruṣaireṣa tathā devaiḥ savāsavaiḥ||

Verse 5

मया तु मोहनी नाम मायैषा सम्प्रदर्शिता। प्रियार्थं पुरुषेन्द्रस्य पितुस्तेऽद्य यशस्विनः।।

mayā tu mohanī nāma māyaiṣā sampradarśitā| priyārthaṃ puruṣendrasya pituste'dya yaśasvinaḥ||

Verse 6

जिज्ञासुर्ह्येष पुत्रस्य बलस्य तव कौरव। सङ्ग्रामे युद्ध्यतो राजन्नागतः परवीरहा।।

jijñāsurhyeṣa putrasya balasya tava kaurava| saṅgrāme yuddhyato rājannāgataḥ paravīrahā||

Verse 7

तस्मादसि मया पुत्र युद्धाय परिचोदितः। मा पापमात्मनः पुत्र शङ्केथा ह्यण्वपि प्रभो।।

tasmādasi mayā putra yuddhāya paricoditaḥ| mā pāpamātmanaḥ putra śaṅkethā hyaṇvapi prabho||

Verse 8

ऋषिरेष महानात्मा पुराणः शाश्वतोऽक्षरः। नैनं शक्तो हि सङ्ग्रामे जेतुं शक्रोऽपि पुत्रक।।

ṛṣireṣa mahānātmā purāṇaḥ śāśvato'kṣaraḥ| nainaṃ śakto hi saṅgrāme jetuṃ śakro'pi putraka||

Verse 9

अयं तु मे मणिर्दिव्यः समानीतो विशांपते। मृतान्मृतान्पन्नगेन्द्रान्यो जीवयति नित्यदा।।

ayaṃ tu me maṇirdivyaḥ samānīto viśāṃpate| mṛtānmṛtānpannagendrānyo jīvayati nityadā||

Verse 10

एनमस्योरसि त्वं च स्थापयस्व पितुः प्रभो। संजीवितं तदा पार्थं स त्वं द्रष्टासि पाण्डवम्।।

enamasyorasi tvaṃ ca sthāpayasva pituḥ prabho| saṃjīvitaṃ tadā pārthaṃ sa tvaṃ draṣṭāsi pāṇḍavam||

Verse 11

इत्युक्तः स्थापयामास तस्योरसि मणिं तदा। पार्थस्यामिततेजाः स पितुः स्नेहादपापकृत्।।

ityuktaḥ sthāpayāmāsa tasyorasi maṇiṃ tadā| pārthasyāmitatejāḥ sa pituḥ snehādapāpakṛt||

Verse 12

तस्मिन्न्यस्ते मणौ वीरो जिष्णुरुज्जीवितः प्रभुः। चिरसुप्त हवोत्तस्थौ मृष्टलोहितलोचनः।।

tasminnyaste maṇau vīro jiṣṇurujjīvitaḥ prabhuḥ| cirasupta havottasthau mṛṣṭalohitalocanaḥ||

Verse 13

तमुत्थितं महात्मानं लब्धसंज्ञं मनस्विनम्। समीक्ष्य पितरं स्वस्थं ववन्दे बभ्रुवाहनः।।

tamutthitaṃ mahātmānaṃ labdhasaṃjñaṃ manasvinam| samīkṣya pitaraṃ svasthaṃ vavande babhruvāhanaḥ||

Verse 14

उत्थिते पुरुषव्याघ्रे पुनर्लक्ष्मीवति प्रभो। दिव्याः सुमनसः पुण्या ववृषे पाकशासनः।।

utthite puruṣavyāghre punarlakṣmīvati prabho| divyāḥ sumanasaḥ puṇyā vavṛṣe pākaśāsanaḥ||

Verse 15

अनाहता दुन्दुभयो विनेदुर्मघनिःस्वनाः। साधुसाध्विति चाकाशे बभूव सुमहान्स्वनः।।

anāhatā dundubhayo vinedurmaghaniḥsvanāḥ| sādhusādhviti cākāśe babhūva sumahānsvanaḥ||

Verse 16

उत्थाय च महाबाहुः पर्याश्वस्तो धनंजयः।। बभ्रुवाहनमालिङ्ग्य समाजिघ्रत मूर्धनि।।

utthāya ca mahābāhuḥ paryāśvasto dhanaṃjayaḥ|| babhruvāhanamāliṅgya samājighrata mūrdhani||

Verse 17

ददर्श चापि दूरेऽस्य मातरं शोककर्शिताम्। उलूप्या सह तिष्ठन्तीं ततोऽपृच्छद्धनंजयः।।

dadarśa cāpi dūre'sya mātaraṃ śokakarśitām| ulūpyā saha tiṣṭhantīṃ tato'pṛcchaddhanaṃjayaḥ||

Verse 18

किमिदं लक्ष्यते सर्वं शोकविस्मयहर्षवत्। रणाजिरममित्रघ्न यदि जानासि शंस मे।।

kimidaṃ lakṣyate sarvaṃ śokavismayaharṣavat| raṇājiramamitraghna yadi jānāsi śaṃsa me||

Verse 19

जननी च किमर्थं ते रणभूमिमुपागता। नागेन्द्रदुहिता चेयमुलूपी किमिहागता।।

jananī ca kimarthaṃ te raṇabhūmimupāgatā| nāgendraduhitā ceyamulūpī kimihāgatā||

Verse 20

जानाम्यहमिदं युद्धं त्वया मद्वचनात्कृतम्। स्त्रीणामागमने हेतुमहमिच्छामि वेदितुम्।।

jānāmyahamidaṃ yuddhaṃ tvayā madvacanātkṛtam| strīṇāmāgamane hetumahamicchāmi veditum||

Verse 21

तमुवाच तथा पृष्टो मणिपूरपतिस्तदा। प्रसाद्य शिरसा विद्वानुलूपी पृच्छ्यतामिति।।

tamuvāca tathā pṛṣṭo maṇipūrapatistadā| prasādya śirasā vidvānulūpī pṛcchyatāmiti||