Adhyaya 30

Verse 1

ब्राह्मणेन स्वभार्यांप्रति हिंसाया अकर्तव्यत्वे महर्षिवचसां प्रमाणीकरणोपयोगितया परशुरामचरित्रकथनारम्भः।। 1 ।। रामेण कार्तवीर्ये निहते तदनुयायिभिर्जमदग्नेर्हनम्।। 2 ।। ततः क्रुद्धेन रामेण त्रिःसप्तकृत्वः सर्वक्षत्रियहनने तत्पितृभी रामस्य परिसान्त्वप्रयतनम्।। 3।। ब्राह्मण उवाच। अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्। कार्तवीर्यस्य संवादं समुद्रस्य च भामिनि।।

brāhmaṇena svabhāryāṃprati hiṃsāyā akartavyatve maharṣivacasāṃ pramāṇīkaraṇopayogitayā paraśurāmacaritrakathanārambhaḥ|| 1 || rāmeṇa kārtavīrye nihate tadanuyāyibhirjamadagnerhanam|| 2 || tataḥ kruddhena rāmeṇa triḥsaptakṛtvaḥ sarvakṣatriyahanane tatpitṛbhī rāmasya parisāntvaprayatanam|| 3|| brāhmaṇa uvāca| atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam| kārtavīryasya saṃvādaṃ samudrasya ca bhāmini||

Verse 2

कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रवान्। येन सागरपर्यन्ता धनुषा निर्जिता मही।।

kārtavīryārjuno nāma rājā bāhusahasravān| yena sāgaraparyantā dhanuṣā nirjitā mahī||

Verse 3

स कदाचित्समुद्रान्ते विचरन्बलदर्पितः। अवीकिरच्छरशतैः समुद्रमिति नः श्रुतम्।।

sa kadācitsamudrānte vicaranbaladarpitaḥ| avīkiraccharaśataiḥ samudramiti naḥ śrutam||

Verse 4

तं समुद्रो नमस्कृत्य कृताञ्जलिरुवाचह। मा मुञ्च वीर नाराचान्ब्रूहि किं करवाणि ते।।

taṃ samudro namaskṛtya kṛtāñjaliruvācaha| mā muñca vīra nārācānbrūhi kiṃ karavāṇi te||

Verse 5

मदाश्रयाणि भूतानि त्वद्विसृष्टैर्महेषुभिः। वध्यन्ते राजशार्दूल तेभ्यो देह्यभयं विभो।।

madāśrayāṇi bhūtāni tvadvisṛṣṭairmaheṣubhiḥ| vadhyante rājaśārdūla tebhyo dehyabhayaṃ vibho||

Verse 6

अर्जुन उवाच। मत्समो यदि संग्रामे शरासनधरः क्वचित्। विद्यते तं समाचक्ष्व यः समो मे महामृधे।।

arjuna uvāca| matsamo yadi saṃgrāme śarāsanadharaḥ kvacit| vidyate taṃ samācakṣva yaḥ samo me mahāmṛdhe||

Verse 7

समुद्र उवाच। महर्षिर्जमदग्निस्ते यदि राजन्पुरा श्रुतः। तस्य पुत्रस्तवातिथ्यं यथावत्कर्तुमर्हति।।

samudra uvāca| maharṣirjamadagniste yadi rājanpurā śrutaḥ| tasya putrastavātithyaṃ yathāvatkartumarhati||

Verse 8

ततः स राजा प्रययौ क्रोधेन महता वृतः। स तमाश्रममागम्य राममेवान्वपद्यत।।

tataḥ sa rājā prayayau krodhena mahatā vṛtaḥ| sa tamāśramamāgamya rāmamevānvapadyata||

Verse 9

स रामप्रतिकूलानि चकार सह बन्धुभिः। आयासं जनयामास रामस्य च महात्मनः।।

sa rāmapratikūlāni cakāra saha bandhubhiḥ| āyāsaṃ janayāmāsa rāmasya ca mahātmanaḥ||

Verse 10

ततस्तेजः प्रजज्वाल रामस्यामिततेजसः। प्रदहन्रिपुसैन्यानि तदा कमललोचने।।

tatastejaḥ prajajvāla rāmasyāmitatejasaḥ| pradahanripusainyāni tadā kamalalocane||

Verse 11

ततः परशुमादाय स तं बाहुसहस्रिणम्। चिन्छेद सहसा रामो बहुशाखमिव द्रुमम्।।

tataḥ paraśumādāya sa taṃ bāhusahasriṇam| cincheda sahasā rāmo bahuśākhamiva drumam||

Verse 12

तं हतं पतितं दृष्ट्वा समेताः सर्वबान्धवाः। असीनादाय शक्तीर्श्च भार्गवं पर्यधावयन्।।

taṃ hataṃ patitaṃ dṛṣṭvā sametāḥ sarvabāndhavāḥ| asīnādāya śaktīrśca bhārgavaṃ paryadhāvayan||

Verse 13

रामोऽपि धनुरादाय रथमारुह्य सत्वरः। विसृजञ्शरवर्षाणि व्यधमत्पार्थिवं बलम्।।

rāmo'pi dhanurādāya rathamāruhya satvaraḥ| visṛjañśaravarṣāṇi vyadhamatpārthivaṃ balam||

Verse 14

ततस्तु क्षत्रियाः केचिज्जमदग्निं निहत्य च। विविशुर्गिरिदुर्गाणि मृगाः सिंहार्दिता इव।।

tatastu kṣatriyāḥ kecijjamadagniṃ nihatya ca| viviśurgiridurgāṇi mṛgāḥ siṃhārditā iva||

Verse 15

तेषां स्वविहितं कर्म तद्भयान्नानुतिष्ठताम्। प्रजा वृषलतां प्राप्ता ब्राह्मणानामदर्शनात्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि त्रिंशोऽध्यायः।। 30 ।।

teṣāṃ svavihitaṃ karma tadbhayānnānutiṣṭhatām| prajā vṛṣalatāṃ prāptā brāhmaṇānāmadarśanāt|| || iti śrīmanmahābhārate āśvamedhikaparvaṇi anugītāparvaṇi triṃśo'dhyāyaḥ|| 30 ||

Verse 16

एवं ते द्रविडाऽभीराः पुण्ड्राश्च शबरैः सह। वृषलत्वं परिगता व्युत्थानात्क्षत्रधर्मतः।। तेषामुपरतं कर्मेति ट.पाठः।।

evaṃ te draviḍā'bhīrāḥ puṇḍrāśca śabaraiḥ saha| vṛṣalatvaṃ parigatā vyutthānātkṣatradharmataḥ|| teṣāmuparataṃ karmeti ṭa.pāṭhaḥ||

Verse 17

ततश्च हतवीरासु क्षत्रियासु पुनः पुनः। द्विजैरुत्पादितं क्षत्रं जामदग्न्यो न्यकृन्तत।।

tataśca hatavīrāsu kṣatriyāsu punaḥ punaḥ| dvijairutpāditaṃ kṣatraṃ jāmadagnyo nyakṛntata||

Verse 18

एकविंशतिमे याते रामं वागशरीरिणी। दिव्या प्रोवाच मधुरा सर्वलोकपरिश्रुता।।

ekaviṃśatime yāte rāmaṃ vāgaśarīriṇī| divyā provāca madhurā sarvalokapariśrutā||

Verse 19

रामराम निवर्तस्व कं गुणं तात पश्यसि। क्षत्रबन्धूनिमान्प्राणैर्विप्रयोज्य पुनः पुनः।।

rāmarāma nivartasva kaṃ guṇaṃ tāta paśyasi| kṣatrabandhūnimānprāṇairviprayojya punaḥ punaḥ||

Verse 20

तथैव तं महात्मानमृचीकप्रमुखास्तदा। पितामहा महाभाग निवर्तस्वेत्यथाब्रुवन्।।

tathaiva taṃ mahātmānamṛcīkapramukhāstadā| pitāmahā mahābhāga nivartasvetyathābruvan||

Verse 21

पितुर्वधममृष्यंस्तु रामः प्रोवाच तानृषीन्। नार्हन्तीह भवन्तो मां निवारयितुमित्युत।।

piturvadhamamṛṣyaṃstu rāmaḥ provāca tānṛṣīn| nārhantīha bhavanto māṃ nivārayitumityuta||

Verse 22

पितर ऊचुः। नार्हसे क्षत्रबन्धूंस्त्वं निहन्तुं जयतांवर। नेह युक्तं त्वया हन्तुं ब्राह्मणेन सता नृपान्।।

pitara ūcuḥ| nārhase kṣatrabandhūṃstvaṃ nihantuṃ jayatāṃvara| neha yuktaṃ tvayā hantuṃ brāhmaṇena satā nṛpān||