Adhyaya 1

Verse 1

गङ्गायां भीष्मायोदकदानानन्तरं बन्धुशोकविषण्णं युधिष्ठिरंप्रति धृतराष्ट्रेण समाश्वासनम्।। 1 ।। तथा विदुरवचनानादरेण स्वस्यैतादृशानर्थप्राप्तिकथनम्।। 2 ।। श्रीवेदव्यासाय नमः। नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम्। देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अश्वमेधपर्वणि प्रथमोऽध्यायः।। 1 ।।

gaṅgāyāṃ bhīṣmāyodakadānānantaraṃ bandhuśokaviṣaṇṇaṃ yudhiṣṭhiraṃprati dhṛtarāṣṭreṇa samāśvāsanam|| 1 || tathā viduravacanānādareṇa svasyaitādṛśānarthaprāptikathanam|| 2 || śrīvedavyāsāya namaḥ| nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam| devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet|| || iti śrīmanmahābhārate āśvamedhikaparvaṇi aśvamedhaparvaṇi prathamo'dhyāyaḥ|| 1 ||

Verse 2

वैशम्पायन उवाच। कृतोदकस्तु राजानं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरः। पुरस्कृत्य महाबाहुरुत्तताराकुलेन्द्रियः।। कृतोदकं त्विति झ.पाठः।।

vaiśampāyana uvāca| kṛtodakastu rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ yudhiṣṭhiraḥ| puraskṛtya mahābāhuruttatārākulendriyaḥ|| kṛtodakaṃ tviti jha.pāṭhaḥ||

Verse 3

उत्तीर्य तु महाबाहुर्बाष्पव्याकुललोचनः। पपात तीरे गङ्गाया व्याधविद्ध इव द्विपः।।

uttīrya tu mahābāhurbāṣpavyākulalocanaḥ| papāta tīre gaṅgāyā vyādhaviddha iva dvipaḥ||

Verse 4

तं सीदमानं जग्राह भीमः कृष्णेन चोदितः। मैवमित्यब्रवीच्चैनं कृष्णः परबलार्दनः।।

taṃ sīdamānaṃ jagrāha bhīmaḥ kṛṣṇena coditaḥ| maivamityabravīccainaṃ kṛṣṇaḥ parabalārdanaḥ||

Verse 5

तमार्तं पतितं भूमौ श्वसन्तं च पुनः पुनः। तदृशुः पार्थिवा राजन्धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्।।

tamārtaṃ patitaṃ bhūmau śvasantaṃ ca punaḥ punaḥ| tadṛśuḥ pārthivā rājandharmaputraṃ yudhiṣṭhiram||

Verse 6

त दृष्ट्वा दीनमनसं गतसत्वं नरेश्वरम्। भूयः शोकसमाविष्टाः पाण्डवाःक समुपाविशन्।।

ta dṛṣṭvā dīnamanasaṃ gatasatvaṃ nareśvaram| bhūyaḥ śokasamāviṣṭāḥ pāṇḍavāḥka samupāviśan||

Verse 7

राजा तु धृतराष्ट्रस्तं तथा दीनो महाभुजम्। वाक्यमाह महाबुद्धिः प्रज्ञाचक्षुर्नरेश्वरम्।।

rājā tu dhṛtarāṣṭrastaṃ tathā dīno mahābhujam| vākyamāha mahābuddhiḥ prajñācakṣurnareśvaram||

Verse 8

उत्तिष्ठ कुरुशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्। क्षत्रधर्मेण कौन्तेय जितेयमवनी त्वया।।

uttiṣṭha kuruśārdūla kuru kāryamanantaram| kṣatradharmeṇa kaunteya jiteyamavanī tvayā||

Verse 9

भुङ्क्ष सार्धं भ्रातृभिस्तां सुहृद्भिश्च जनेश्वर। शोचितव्यं न पश्यामि त्वया धर्मभृतांवर।।

bhuṅkṣa sārdhaṃ bhrātṛbhistāṃ suhṛdbhiśca janeśvara| śocitavyaṃ na paśyāmi tvayā dharmabhṛtāṃvara||

Verse 10

शोचितव्यं मया चैव गान्धार्या च महीपते। ययोः पुत्रशतं नष्टं स्वप्नलब्धं यथा धनम्।।

śocitavyaṃ mayā caiva gāndhāryā ca mahīpate| yayoḥ putraśataṃ naṣṭaṃ svapnalabdhaṃ yathā dhanam||

Verse 11

अश्रुत्वा हितकामस्य विदुरस्य महात्मनः। वाक्यानि सुमहार्थानि परितप्यामि दुर्मतिः।।

aśrutvā hitakāmasya vidurasya mahātmanaḥ| vākyāni sumahārthāni paritapyāmi durmatiḥ||

Verse 12

उक्तवान्विदुरो यन्मां धर्मात्मा दिव्यदर्शनः। दुर्योधनापराधेन कुलं ते विनशिष्यति।।

uktavānviduro yanmāṃ dharmātmā divyadarśanaḥ| duryodhanāparādhena kulaṃ te vinaśiṣyati||

Verse 13

स्वस्ति चेदिच्छसे राजन्कुलस्य कुरु मे वचः। वध्यतामेष दुष्टात्मा मन्दो राजा सुयोधनः।।

svasti cedicchase rājankulasya kuru me vacaḥ| vadhyatāmeṣa duṣṭātmā mando rājā suyodhanaḥ||

Verse 14

कर्णश्च शकुनिश्चैव नैनं पश्यतु कर्हिचित्। द्यूतसङ्घातमप्येषामप्रमादेन वारय।।

karṇaśca śakuniścaiva nainaṃ paśyatu karhicit| dyūtasaṅghātamapyeṣāmapramādena vāraya||

Verse 15

अभिषेचय राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्। स पालयिष्यति वशी धर्मेण पृथिवीमिमाम्।।

abhiṣecaya rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram| sa pālayiṣyati vaśī dharmeṇa pṛthivīmimām||

Verse 16

अथ नेच्छसि राजानं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्। विनाशमुपयास्तन्ति तव पुत्रा न संशयः। मेढीभूतः स्वयं राज्यं प्रतिगृह्णीष्व पार्थिव।।

atha necchasi rājānaṃ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram| vināśamupayāstanti tava putrā na saṃśayaḥ| meḍhībhūtaḥ svayaṃ rājyaṃ pratigṛhṇīṣva pārthiva||

Verse 17

समं सर्वेषु भूतेषु वर्तमानं नराधिप। अनुजीवन्तु सर्वे त्वां ज्ञातयो ज्ञातिवर्धंन।।

samaṃ sarveṣu bhūteṣu vartamānaṃ narādhipa| anujīvantu sarve tvāṃ jñātayo jñātivardhaṃna||

Verse 18

एवं ब्रुवति कौन्तेय विदुरे दीर्घदर्शिनि। दुर्योधनमहं पापमन्ववर्तं वृथामतिः।।

evaṃ bruvati kaunteya vidure dīrghadarśini| duryodhanamahaṃ pāpamanvavartaṃ vṛthāmatiḥ||

Verse 19

अश्रुत्वा तस्य धीरस्य वाक्यानि मधुराण्यहम्। फलं प्राप्य महद्दुःखं निमग्नः शोकसागरे।।

aśrutvā tasya dhīrasya vākyāni madhurāṇyaham| phalaṃ prāpya mahadduḥkhaṃ nimagnaḥ śokasāgare||

Verse 20

वृद्धौ हि तेऽद्य पितरौ पश्य नौ दुःखितौ नृप। न शोचितव्यं भवता पश्यामीह जनाधिप।।

vṛddhau hi te'dya pitarau paśya nau duḥkhitau nṛpa| na śocitavyaṃ bhavatā paśyāmīha janādhipa||