Adhyaya 195

Verse 1

रेणुकनामकेन करेणुना देवादीन्प्रति दिग्गजगदितधर्मनिवेदनम्।। 1 ।। [भीष्म उवाच। ततः पद्मप्रतीकाशः पद्मोद्भूतः पितामहः। उवाच वचनं देवान्वासवं च शचीपतिम्।।

reṇukanāmakena kareṇunā devādīnprati diggajagaditadharmanivedanam|| 1 || [bhīṣma uvāca| tataḥ padmapratīkāśaḥ padmodbhūtaḥ pitāmahaḥ| uvāca vacanaṃ devānvāsavaṃ ca śacīpatim||

Verse 2

अयं महाबलो नागो रसातलचरो बली। तेजस्वी रेणुको नाम महासत्वपराक्रमः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पञ्चनवत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 195 ।।

ayaṃ mahābalo nāgo rasātalacaro balī| tejasvī reṇuko nāma mahāsatvaparākramaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi pañcanavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 195 ||

Verse 3

अतितेजस्विनः सर्वे महावीर्या महागजाः। धारयन्ति महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम्।।

atitejasvinaḥ sarve mahāvīryā mahāgajāḥ| dhārayanti mahīṃ kṛtsnāṃ saśailavanakānanām||

Verse 4

भवद्भिः समनुज्ञातो रेणुकस्तान्महागजान्। धर्मगुह्यानि सर्वाणि गत्वा पृच्छतु तत्र वै।।

bhavadbhiḥ samanujñāto reṇukastānmahāgajān| dharmaguhyāni sarvāṇi gatvā pṛcchatu tatra vai||

Verse 5

पितामहवचःक श्रुत्वा ते देवा रेणुकं तदा। प्रेषयामासुरव्यग्रा यत्र ते धरणीधराः।।

pitāmahavacaḥka śrutvā te devā reṇukaṃ tadā| preṣayāmāsuravyagrā yatra te dharaṇīdharāḥ||

Verse 6

रेणुक उवाच। अनुज्ञातोऽस्मि देवैश्च पितृभिस्चक महाबलाः। धर्मगुह्यानि युष्माकं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः। कथयध्वं महाभागा यद्वस्तत्त्वं मनीषितम्।।

reṇuka uvāca| anujñāto'smi devaiśca pitṛbhiscaka mahābalāḥ| dharmaguhyāni yuṣmākaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ| kathayadhvaṃ mahābhāgā yadvastattvaṃ manīṣitam||

Verse 7

दिग्गजा ऊचुः। कार्तिके मासि चाश्लेषा बहुलस्याष्टमी शिवा। तेन नक्षत्रयोगेन यो ददाति गुडौदनम्। इमं मन्त्रं जपच्छ्राद्धे यताहारो ह्यकोपनः।।

diggajā ūcuḥ| kārtike māsi cāśleṣā bahulasyāṣṭamī śivā| tena nakṣatrayogena yo dadāti guḍaudanam| imaṃ mantraṃ japacchrāddhe yatāhāro hyakopanaḥ||

Verse 8

बलदेवप्रभृतयो ये नागा बलवत्तराः। अनन्ता ह्यक्षया नित्यं भोगिनः सुमहाबलाः।।

baladevaprabhṛtayo ye nāgā balavattarāḥ| anantā hyakṣayā nityaṃ bhoginaḥ sumahābalāḥ||

Verse 9

तेषां कुलोद्भवा ये च महाभूता भुजङ्गमाः। ते मे बलिं प्रयच्छन्तु बलतेजोभिवृद्धये।।

teṣāṃ kulodbhavā ye ca mahābhūtā bhujaṅgamāḥ| te me baliṃ prayacchantu balatejobhivṛddhaye||

Verse 10

यदा नारायणः श्रीमानुज्जहार वसुन्धराम्। तद्बलं तस्य देवस्य धरामुद्धरतस्तथा।।

yadā nārāyaṇaḥ śrīmānujjahāra vasundharām| tadbalaṃ tasya devasya dharāmuddharatastathā||

Verse 11

एवमुक्त्वा बलिं तत्र वल्मीके तु निवेदयेत्।।

evamuktvā baliṃ tatra valmīke tu nivedayet||

Verse 12

गजेन्द्रकुसुमाकीर्णं नीलवस्त्रानुलेपनम्। निर्वपेत्तं तु वल्मीके अस्तं याते दिवाकरे।।

gajendrakusumākīrṇaṃ nīlavastrānulepanam| nirvapettaṃ tu valmīke astaṃ yāte divākare||

Verse 13

एवं तुष्टास्ततः सर्वे अधस्ताद्भारपीडिताः। श्रमं तं नावबुध्यामो धारयन्तो वसुन्धराम्।।

evaṃ tuṣṭāstataḥ sarve adhastādbhārapīḍitāḥ| śramaṃ taṃ nāvabudhyāmo dhārayanto vasundharām||

Verse 14

एवं मन्यामहे सर्वे भारार्ता निरपेक्षिणः। ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा यद्युपोषितः।।

evaṃ manyāmahe sarve bhārārtā nirapekṣiṇaḥ| brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā yadyupoṣitaḥ||

Verse 15

एवं संवत्सरं कृत्वा दानं बहुफलं लभेत्। वल्मीके बलिमादाय तन्नो बहुफलं मतम्।।

evaṃ saṃvatsaraṃ kṛtvā dānaṃ bahuphalaṃ labhet| valmīke balimādāya tanno bahuphalaṃ matam||

Verse 16

ये च नागा महावीर्यास्त्रिषु लोकेषु कृत्स्नशः। कृतातिथ्या भवेयुस्ते शतं वर्षाणि तत्त्वतः।।

ye ca nāgā mahāvīryāstriṣu lokeṣu kṛtsnaśaḥ| kṛtātithyā bhaveyuste śataṃ varṣāṇi tattvataḥ||

Verse 17

दिग्गजानां च तच्छ्रुत्वा देवताः पितरस्तथा। ऋषयश्च महाभागाः पूजयन्ति स्म रेणुकम्।।]

diggajānāṃ ca tacchrutvā devatāḥ pitarastathā| ṛṣayaśca mahābhāgāḥ pūjayanti sma reṇukam||]