Adhyaya 153

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति सकलसेव्यताप्रयोजकगुणप्रतिपादकेन्द्रमातलिसंवादानुवादः।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। केषां देवा महाभागाः सन्नमन्ते महात्मनाम्। लोकेऽस्मिंस्तनृषीन्सर्वञ्श्रोतुमिच्छामि सत्तम।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati sakalasevyatāprayojakaguṇapratipādakendramātalisaṃvādānuvādaḥ|| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| keṣāṃ devā mahābhāgāḥ sannamante mahātmanām| loke'smiṃstanṛṣīnsarvañśrotumicchāmi sattama||

Verse 2

भीष्म उवाच। इतिहासमिमं विप्राः कीर्तयन्ति पुराविदः। अस्मिन्नर्थे महाप्राज्ञास्तं निबोध युधिष्ठिर।।

bhīṣma uvāca| itihāsamimaṃ viprāḥ kīrtayanti purāvidaḥ| asminnarthe mahāprājñāstaṃ nibodha yudhiṣṭhira||

Verse 3

वृत्रं हत्वाऽप्युपावृत्तं त्रिदशानां पुरस्कृतम्। महेन्द्रमनुसम्प्राप्तं स्तूयमानं महर्षिभिः।।

vṛtraṃ hatvā'pyupāvṛttaṃ tridaśānāṃ puraskṛtam| mahendramanusamprāptaṃ stūyamānaṃ maharṣibhiḥ||

Verse 4

श्रिया परमया युक्तं रथस्थं हरिवाहनम्। मातलिः प्राञ्जलिर्भूत्वा देवमिन्द्रमुघाच ह।।

śriyā paramayā yuktaṃ rathasthaṃ harivāhanam| mātaliḥ prāñjalirbhūtvā devamindramughāca ha||

Verse 5

नमस्कृतानां सर्वेषां भगवंस्त्वं पुरस्कृतः। येषां लोके नमस्कुर्यात्तान्ब्रवीतु भवान्मम।।

namaskṛtānāṃ sarveṣāṃ bhagavaṃstvaṃ puraskṛtaḥ| yeṣāṃ loke namaskuryāttānbravītu bhavānmama||

Verse 6

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवराजः शचीपतिः। यन्तारं परिपृच्छन्तं तमिन्द्रः प्रत्युवाच सः।।

tasya tadvacanaṃ śrutvā devarājaḥ śacīpatiḥ| yantāraṃ paripṛcchantaṃ tamindraḥ pratyuvāca saḥ||

Verse 7

धर्मं चार्थं च कामं च येषां चिन्तयतां मतिः। नाधर्मे वर्तते नित्यं तान्नमस्यामि मातले।।

dharmaṃ cārthaṃ ca kāmaṃ ca yeṣāṃ cintayatāṃ matiḥ| nādharme vartate nityaṃ tānnamasyāmi mātale||

Verse 8

ये रूपगुणसम्पन्नाः प्रमदाहृदयंगमाः। निवृत्ताः कामभोगेषु तान्नमस्यामि मातले।।

ye rūpaguṇasampannāḥ pramadāhṛdayaṃgamāḥ| nivṛttāḥ kāmabhogeṣu tānnamasyāmi mātale||

Verse 9

स्वेषु भोगेषु सन्तुष्टाः सुवाचो वचनक्षमाः। अमानकामाश्चार्घार्हास्तान्नमस्यामि मातले।।

sveṣu bhogeṣu santuṣṭāḥ suvāco vacanakṣamāḥ| amānakāmāścārghārhāstānnamasyāmi mātale||

Verse 10

धनं विद्यास्तथैश्वर्यं येषां न चलयेन्मतिम्। चलितां ये निगृह्णन्ति तान्नित्यं पूजयाम्यहम्।।

dhanaṃ vidyāstathaiśvaryaṃ yeṣāṃ na calayenmatim| calitāṃ ye nigṛhṇanti tānnityaṃ pūjayāmyaham||

Verse 11

इष्टैर्दारैरुपेतानां शुचीनामग्निहोत्रिणाम्। चतुष्पादकुटुम्बानां मातिले प्रणमाम्यहम्।।

iṣṭairdārairupetānāṃ śucīnāmagnihotriṇām| catuṣpādakuṭumbānāṃ mātile praṇamāmyaham||

Verse 12

महतस्तपसा प्राप्तौ धनस्य विपुलस्य च। कत्यागस्तस्य न वै कार्यो योऽऽत्मानं नावबुध्यते।।

mahatastapasā prāptau dhanasya vipulasya ca| katyāgastasya na vai kāryo yo''tmānaṃ nāvabudhyate||

Verse 13

येषामर्थस्तथा कामो धर्ममूलविवर्धितः। धर्मार्थौ तस्य नियतौ तान्नमस्यामि मातले।।

yeṣāmarthastathā kāmo dharmamūlavivardhitaḥ| dharmārthau tasya niyatau tānnamasyāmi mātale||

Verse 14

धर्ममूलार्थकामानां ब्राह्मणानां गवामपि।। पतिव्रतानां नारीणां प्रणामं प्रकरोम्यहम्।।

dharmamūlārthakāmānāṃ brāhmaṇānāṃ gavāmapi|| pativratānāṃ nārīṇāṃ praṇāmaṃ prakaromyaham||

Verse 15

ये भुक्त्वा मानुषान्भोगान्पूर्वे वयसि मातले। तपसा स्वर्गमायान्ति शश्वत्तान्पूजयाम्यहम्।।

ye bhuktvā mānuṣānbhogānpūrve vayasi mātale| tapasā svargamāyānti śaśvattānpūjayāmyaham||

Verse 16

असंभोगान्नचासक्तान्धर्मनित्याञ्जितेन्द्रियान्। संन्यस्तानचलप्रख्यान्मनसा पूजयामि तान्।।

asaṃbhogānnacāsaktāndharmanityāñjitendriyān| saṃnyastānacalaprakhyānmanasā pūjayāmi tān||

Verse 17

ज्ञानप्रसन्नविद्यानां निरूढं धर्ममीप्सितम्। परैः कीर्तितशौचानां मातले तान्नमाम्यहम्।।

jñānaprasannavidyānāṃ nirūḍhaṃ dharmamīpsitam| paraiḥ kīrtitaśaucānāṃ mātale tānnamāmyaham||