Adhyaya 15

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति भगवन्महिमप्रतिपादकव्यासवासुदेवसंवादानुवादः।। 1 ।। भीष्म उवाच। अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्। मद्रराजस्य संवादं व्यासस्य च महात्मनः।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati bhagavanmahimapratipādakavyāsavāsudevasaṃvādānuvādaḥ|| 1 || bhīṣma uvāca| atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam| madrarājasya saṃvādaṃ vyāsasya ca mahātmanaḥ||

Verse 2

वैताने कर्मणि तते कुन्तीपुत्र यथा पुरा। उक्तः स भगवान्यज्ञे तथा तत्राशृणोद्भवान्।।

vaitāne karmaṇi tate kuntīputra yathā purā| uktaḥ sa bhagavānyajñe tathā tatrāśṛṇodbhavān||

Verse 3

मद्रराज उवाच। कानि तीर्थानि भगवन्फलार्थाश्चेह केऽऽश्रमाः। क इज्यते कश्च यज्ञः को यूपः क्रमते च कः।।

madrarāja uvāca| kāni tīrthāni bhagavanphalārthāśceha ke''śramāḥ| ka ijyate kaśca yajñaḥ ko yūpaḥ kramate ca kaḥ||

Verse 4

कश्चाध्वरे शस्यते गीतिशब्दैः कश्चाध्वरे गीयते वल्गुभाषैः। को ब्रह्मशब्दैः स्तुतिभिः स्तूयते च कस्येह वै हविरध्वर्यवः कल्पयन्ति।।

kaścādhvare śasyate gītiśabdaiḥ kaścādhvare gīyate valgubhāṣaiḥ| ko brahmaśabdaiḥ stutibhiḥ stūyate ca kasyeha vai haviradhvaryavaḥ kalpayanti||

Verse 5

वर्णाश्रमे गोफले कश्च सोमे कश्चोंकारः कश्च वेदार्थमार्गः। पृष्टस्तन्मे ब्रूहि सर्वं महर्षे लोकज्येष्ठं कस्य विज्ञानमाहुः।।

varṇāśrame gophale kaśca some kaścoṃkāraḥ kaśca vedārthamārgaḥ| pṛṣṭastanme brūhi sarvaṃ maharṣe lokajyeṣṭhaṃ kasya vijñānamāhuḥ||

Verse 6

द्वैपायन उवाच। लोकज्येष्ठं यस्य विज्ञानमाहु र्योनिज्येष्ठं यस्य वदन्ति जन्म। पूतात्मानो ब्राह्मणा वेदमुख्या अस्मिन्प्रश्नो दीयतां केशवाय।।

dvaipāyana uvāca| lokajyeṣṭhaṃ yasya vijñānamāhu ryonijyeṣṭhaṃ yasya vadanti janma| pūtātmāno brāhmaṇā vedamukhyā asminpraśno dīyatāṃ keśavāya||

Verse 7

ब्राह्मण उवाच। बालो जात्या क्षत्रधर्मार्थशीलो जातो देवक्यां शूरपुत्रेण वीर। वेत्तुं वेदानर्हते क्षत्रियो वै दाशार्हाणामुत्तमः पुष्कराक्षः।।

brāhmaṇa uvāca| bālo jātyā kṣatradharmārthaśīlo jāto devakyāṃ śūraputreṇa vīra| vettuṃ vedānarhate kṣatriyo vai dāśārhāṇāmuttamaḥ puṣkarākṣaḥ||

Verse 8

वासुदेव उवाच। पाराशर्य ब्रूहि यद्ब्राह्मणेभ्यः प्रीतात्मा वै ब्रह्मकल्पः सुमेधाः। पृष्टो यज्ञार्थं पाण्डवस्यातितेजा एतच्छ्रेयस्तस्य लोकस्य चैव।।

vāsudeva uvāca| pārāśarya brūhi yadbrāhmaṇebhyaḥ prītātmā vai brahmakalpaḥ sumedhāḥ| pṛṣṭo yajñārthaṃ pāṇḍavasyātitejā etacchreyastasya lokasya caiva||

Verse 9

व्यास उवाच। उक्तं वाक्यं यद्भवान्मामवोच- त्प्रश्नं चित्रं नाहमत्रोत्सहेऽद्य। छेत्तुं विस्पष्टं तिष्ठति त्वद्विधे वै लोकज्येष्ठे विश्वरूपे सुनाभे।।

vyāsa uvāca| uktaṃ vākyaṃ yadbhavānmāmavoca- tpraśnaṃ citraṃ nāhamatrotsahe'dya| chettuṃ vispaṣṭaṃ tiṣṭhati tvadvidhe vai lokajyeṣṭhe viśvarūpe sunābhe||

Verse 10

वासुदेव उवाच। तत्त्वं वाक्यं ब्रूहि यत्त्वं महर्षे यस्मिन्कृष्णः प्रोच्यते वै यथावत्। प्रीतस्तेऽहं ज्ञानशक्त्या यथाव- त्तस्मान्निर्देशे कर्मणां ब्रूहि सिद्धिम्।।

vāsudeva uvāca| tattvaṃ vākyaṃ brūhi yattvaṃ maharṣe yasminkṛṣṇaḥ procyate vai yathāvat| prītaste'haṃ jñānaśaktyā yathāva- ttasmānnirdeśe karmaṇāṃ brūhi siddhim||

Verse 11

वैशम्पायन उवाच। उक्तवाक्ये सत्तमे यादवानां कृष्णो व्यासः प्राञ्जलिर्वासुदेवम्। विप्रैः सार्धं पूजयन्देवदेवं कृष्णं विष्णुं वासुदेवं बभाषे।।

vaiśampāyana uvāca| uktavākye sattame yādavānāṃ kṛṣṇo vyāsaḥ prāñjalirvāsudevam| vipraiḥ sārdhaṃ pūjayandevadevaṃ kṛṣṇaṃ viṣṇuṃ vāsudevaṃ babhāṣe||

Verse 12

व्यास उवाच। आनन्त्यं ते विश्वकर्मंस्तवैवं रूपं पौराणं शाश्वतं च ध्रुवं च। कस्ते बुद्ध्येद्वेदवादेषु चैत- ल्लोके ह्यस्मिञ्शासकस्त्वं पितेव।।

vyāsa uvāca| ānantyaṃ te viśvakarmaṃstavaivaṃ rūpaṃ paurāṇaṃ śāśvataṃ ca dhruvaṃ ca| kaste buddhyedvedavādeṣu caita- lloke hyasmiñśāsakastvaṃ piteva||