Adhyaya 39

Verse 1

कृष्णादिभिर्युधिष्ठिरस्य राज्येऽभिषेचनम्।। 1।। वैशंपायन उवाच। ततः कुन्तीसुतो राजा गतमन्युर्गतज्वरः। काञ्चने प्राड्भुखो हृष्टो न्यषीदत्परमासने।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः।। 39।।

kṛṣṇādibhiryudhiṣṭhirasya rājye'bhiṣecanam|| 1|| vaiśaṃpāyana uvāca| tataḥ kuntīsuto rājā gatamanyurgatajvaraḥ| kāñcane prāḍbhukho hṛṣṭo nyaṣīdatparamāsane|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi rājadharmaparvaṇi ekonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ|| 39||

Verse 2

तमेवाभिमुखौ पीठे प्रदीप्ते काञ्चने शुभे। सात्यकिर्वासुदेवश्च निषीदतुररिंदमौ।। गतमन्युर्वीतदैन्यः। गतज्वरो वीतशोकः।।

tamevābhimukhau pīṭhe pradīpte kāñcane śubhe| sātyakirvāsudevaśca niṣīdaturariṃdamau|| gatamanyurvītadainyaḥ| gatajvaro vītaśokaḥ||

Verse 3

मध्ये कृत्वा तु राजानं भीमसेनार्जुनावुभौ। निषीदतुर्महात्मानौ श्लक्ष्णयोर्मणिपीठयोः।।

madhye kṛtvā tu rājānaṃ bhīmasenārjunāvubhau| niṣīdaturmahātmānau ślakṣṇayormaṇipīṭhayoḥ||

Verse 4

दान्ते शय्यासने शुभ्रे जाम्बूनदविभूषिते। पृथाऽपि सहदेवेन सहास्ते नकुलेन च।। निषीदतुरिति निषेदतुरित्यर्थे आर्षम्।।

dānte śayyāsane śubhre jāmbūnadavibhūṣite| pṛthā'pi sahadevena sahāste nakulena ca|| niṣīdaturiti niṣedaturityarthe ārṣam||

Verse 5

सुधर्मा विदुरो धौम्यो धृतराष्ट्रश्च कौरवः। निषेदुर्ज्वलनाकारेष्वासनेषु पृथक्पृथक्।। दान्ते गजदन्तमये।।

sudharmā viduro dhaumyo dhṛtarāṣṭraśca kauravaḥ| niṣedurjvalanākāreṣvāsaneṣu pṛthakpṛthak|| dānte gajadantamaye||

Verse 6

युयुत्सुः सञ्जयश्चैव गान्धारी च यशस्विनी। धृतराष्ट्रो यतो राजा ततः सर्वे समाविशन्।।

yuyutsuḥ sañjayaścaiva gāndhārī ca yaśasvinī| dhṛtarāṣṭro yato rājā tataḥ sarve samāviśan||

Verse 7

तत्रोपविष्टो धर्मात्मा श्वेताः सुमनसोऽस्पृशत्। स्वस्तिकानक्षतान्भूमिं सुवर्णं रजतं मणीन्।। सुधर्मा दुर्योधनपुरोहितः।।

tatropaviṣṭo dharmātmā śvetāḥ sumanaso'spṛśat| svastikānakṣatānbhūmiṃ suvarṇaṃ rajataṃ maṇīn|| sudharmā duryodhanapurohitaḥ||

Verse 8

ततः प्रकृतयः सर्वाः पुरस्कृत्य पुरोहितम्। ददृशुर्धर्मराजानमादाय बहुमङ्गलम्।।

tataḥ prakṛtayaḥ sarvāḥ puraskṛtya purohitam| dadṛśurdharmarājānamādāya bahumaṅgalam||

Verse 9

पृथिवीं च सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च। आभिषेचनिकं भाण्डं सर्वसंभारसंभृतम्।। स्वस्तिकान्सर्वतोभद्राद्यङ्कितानि देवतापीठानि।।

pṛthivīṃ ca suvarṇaṃ ca ratnāni vividhāni ca| ābhiṣecanikaṃ bhāṇḍaṃ sarvasaṃbhārasaṃbhṛtam|| svastikānsarvatobhadrādyaṅkitāni devatāpīṭhāni||

Verse 10

काञ्चनौदुम्बरास्तत्र राजताः पृथिवीमयाः। पूर्णकुम्भाः सुमनसो लाजा बर्हीषि गोरसाः।। भाण्डं उपकरणम्।।

kāñcanaudumbarāstatra rājatāḥ pṛthivīmayāḥ| pūrṇakumbhāḥ sumanaso lājā barhīṣi gorasāḥ|| bhāṇḍaṃ upakaraṇam||

Verse 11

शमीपिप्पलपालाशसमिधो मधुसर्पिषी। स्रुव औदुम्बरः शङ्खस्तथा हेमविभूषितः।। औदुम्बरास्ताम्रमयाः।।

śamīpippalapālāśasamidho madhusarpiṣī| sruva audumbaraḥ śaṅkhastathā hemavibhūṣitaḥ|| audumbarāstāmramayāḥ||

Verse 12

दाशार्हेणाभ्यनुज्ञातस्तत्र धौम्यः पुरोहितः। प्रागुदक्प्रवणे वेदीं लक्षणेनोपलिख्य च।।

dāśārheṇābhyanujñātastatra dhaumyaḥ purohitaḥ| prāgudakpravaṇe vedīṃ lakṣaṇenopalikhya ca||

Verse 13

व्याघ्रचर्मोत्तरे शुक्ले सर्वतोभद्र आसने। दृढपादप्रतिष्ठाने हुताशनसमत्विपि।।

vyāghracarmottare śukle sarvatobhadra āsane| dṛḍhapādapratiṣṭhāne hutāśanasamatvipi||

Verse 14

उपवेश्य महात्मानं कृष्णां च द्रुपदात्मजाम्। जुहाव पावकं धीमान्विधिमन्त्रपुरस्कृतम्।।

upaveśya mahātmānaṃ kṛṣṇāṃ ca drupadātmajām| juhāva pāvakaṃ dhīmānvidhimantrapuraskṛtam||

Verse 15

तत उत्थाय दाशार्हः शङ्खमादाय पूरितम्। अभ्यषिञ्चत्पतिं पृथ्व्याः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्। धृतराष्ट्रश्च राजर्षिः सर्वाः प्रकृतयस्तथा।।

tata utthāya dāśārhaḥ śaṅkhamādāya pūritam| abhyaṣiñcatpatiṃ pṛthvyāḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram| dhṛtarāṣṭraśca rājarṣiḥ sarvāḥ prakṛtayastathā||

Verse 16

अनुज्ञातोऽथ कृष्णेन भ्रातृभिः सह पाण्डवः। पाञ्चजन्याभिषिक्तश्च राजाऽमृतमुखोऽभवत्।। उदुम्बरकाष्टमयः स्रुवः।।

anujñāto'tha kṛṣṇena bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaḥ| pāñcajanyābhiṣiktaśca rājā'mṛtamukho'bhavat|| udumbarakāṣṭamayaḥ sruvaḥ||

Verse 17

ततोऽनुवादयामासुः पणवानकदुन्दुभीन्।।

tato'nuvādayāmāsuḥ paṇavānakadundubhīn||

Verse 18

धर्मराजोऽपि तत्सर्वं प्रतिजग्राह धर्मतः। पूजयामास तांश्चापि विधिवद्भूरिदक्षिणः।।

dharmarājo'pi tatsarvaṃ pratijagrāha dharmataḥ| pūjayāmāsa tāṃścāpi vidhivadbhūridakṣiṇaḥ||

Verse 19

ततो निष्कसहस्रेण ब्राह्मणान्स्वस्त्यवाचयन्। वेदाध्ययनसंपन्नान्धृतिशीलसमन्वितान्।।

tato niṣkasahasreṇa brāhmaṇānsvastyavācayan| vedādhyayanasaṃpannāndhṛtiśīlasamanvitān||

Verse 20

ते प्रीता ब्राह्मणा राजन्स्वस्त्यूचुर्जयमेव च। हंसा इव च नर्दन्तः प्रशशंसुर्युधिष्ठिरम्।।

te prītā brāhmaṇā rājansvastyūcurjayameva ca| haṃsā iva ca nardantaḥ praśaśaṃsuryudhiṣṭhiram||

Verse 21

युधिष्ठिर महाबाहो दिष्ट्या जयसि पाण्डव। दिष्ट्या स्वधर्मं प्राप्तोऽसि विक्रमेण महाद्युते।।

yudhiṣṭhira mahābāho diṣṭyā jayasi pāṇḍava| diṣṭyā svadharmaṃ prāpto'si vikrameṇa mahādyute||

Verse 22

दिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च भीमसेनश्च पाण्डवः। त्वं चापि कुशली राजन्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ।।

diṣṭyā gāṇḍīvadhanvā ca bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ| tvaṃ cāpi kuśalī rājanmādrīputrau ca pāṇḍavau||

Verse 23

मुक्ता वीरक्षयात्तस्मात्संग्रामाद्विजितद्विषः। क्षिप्रमुत्तरकार्याणि कुरु सर्वाणि भारत।।

muktā vīrakṣayāttasmātsaṃgrāmādvijitadviṣaḥ| kṣipramuttarakāryāṇi kuru sarvāṇi bhārata||

Verse 24

ततः प्रीत्याऽर्चितः सद्भिर्धर्मराजो युधिष्ठिरः। प्रतिपेदे महद्राज्यं सुहृद्भिः सह भारत।।

tataḥ prītyā'rcitaḥ sadbhirdharmarājo yudhiṣṭhiraḥ| pratipede mahadrājyaṃ suhṛdbhiḥ saha bhārata||