Adhyaya 27

Verse 1

मृतानामुदकदानाय धृतराष्ट्रयुधिष्ठिरादिभिर्गङ्गातीरगमनम्।। 1 ।। उदकदानारम्भे कुन्त्या युधिष्ठिरम्प्रति कर्णस्य स्वपुत्रत्वकथनपूर्वकं तस्या उदकदानचोदना।। 2 ।। धृतराष्ट्रयुधिष्ठिरादिभिर्बन्धुभ्यो जलदानम्।। 3 ।। वैशम्पायन उवाच। ते समासाद्य गङ्गां तु शिवां पुण्यजलान्विताम्। ह्लादिनीं च प्रसन्नां च महारूपां महावनाम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शतसाहस्रिकायां संहितायां वैयासिक्यां स्त्रीपर्वणि श्राद्धपर्वणि सप्तविंशोऽध्यायः।। 27 ।। अतः परंशान्तिपर्व भविष्यति तस्यायमाद्यः श्लोकः। वैशम्पायन उवाच। कृत्वोदकं ते सुहृदां सर्वेषां पाण्डुनन्दनाः। विदुरे धृतराष्ट्रश्च सर्वाश्च भरतस्त्रियः।।

mṛtānāmudakadānāya dhṛtarāṣṭrayudhiṣṭhirādibhirgaṅgātīragamanam|| 1 || udakadānārambhe kuntyā yudhiṣṭhiramprati karṇasya svaputratvakathanapūrvakaṃ tasyā udakadānacodanā|| 2 || dhṛtarāṣṭrayudhiṣṭhirādibhirbandhubhyo jaladānam|| 3 || vaiśampāyana uvāca| te samāsādya gaṅgāṃ tu śivāṃ puṇyajalānvitām| hlādinīṃ ca prasannāṃ ca mahārūpāṃ mahāvanām|| || iti śrīmanmahābhārate śatasāhasrikāyāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ strīparvaṇi śrāddhaparvaṇi saptaviṃśo'dhyāyaḥ|| 27 || ataḥ paraṃśāntiparva bhaviṣyati tasyāyamādyaḥ ślokaḥ| vaiśampāyana uvāca| kṛtvodakaṃ te suhṛdāṃ sarveṣāṃ pāṇḍunandanāḥ| vidure dhṛtarāṣṭraśca sarvāśca bharatastriyaḥ||

Verse 2

भूषणान्युत्तरीयाणि वेष्टनान्यवमुच्य च। कवचानि विचित्राणि गङ्गामवजगाहिरे।।

bhūṣaṇānyuttarīyāṇi veṣṭanānyavamucya ca| kavacāni vicitrāṇi gaṅgāmavajagāhire||

Verse 3

ततः पितॄणां भ्रातॄणां पौत्राणां स्वजनस्य च। पुत्राणामार्यकाणां च पतीनां च कुरुस्त्रियः।।

tataḥ pitṝṇāṃ bhrātṝṇāṃ pautrāṇāṃ svajanasya ca| putrāṇāmāryakāṇāṃ ca patīnāṃ ca kurustriyaḥ||

Verse 4

उदकं चक्रिरे सर्वा रुदन्त्यो भृशदुःखिताः। सुहृदां चापि धर्मज्ञाः प्रचक्रुः सलिलक्रियाम्।।

udakaṃ cakrire sarvā rudantyo bhṛśaduḥkhitāḥ| suhṛdāṃ cāpi dharmajñāḥ pracakruḥ salilakriyām||

Verse 5

उदके क्रियमाणे तु वीराणां विरपत्निभिः। सूपतीर्थाऽभवद्गङ्गा भूयो विप्रससार च।। वेष्टनानि उष्णीषकटिबन्धनादीनि।।

udake kriyamāṇe tu vīrāṇāṃ virapatnibhiḥ| sūpatīrthā'bhavadgaṅgā bhūyo viprasasāra ca|| veṣṭanāni uṣṇīṣakaṭibandhanādīni||

Verse 6

तन्महोदधिसङ्काशं निरानन्दमनुत्सवम्। वीरपत्नीभिराकीर्णं गङ्गातीरमशोभत।।

tanmahodadhisaṅkāśaṃ nirānandamanutsavam| vīrapatnībhirākīrṇaṃ gaṅgātīramaśobhata||

Verse 7

ततः कुन्ती महाराज रुदन्ती शोककर्शिता। व्रीडया मन्दया वाचा पुत्रान्वचनमब्रवीत्।।

tataḥ kuntī mahārāja rudantī śokakarśitā| vrīḍayā mandayā vācā putrānvacanamabravīt||

Verse 8

यः स वीरो महेष्वासो रथयूथपयूथपः। अर्जुनेन हतः सङ्ख्ये वीरलक्षणलक्षितः।।

yaḥ sa vīro maheṣvāso rathayūthapayūthapaḥ| arjunena hataḥ saṅkhye vīralakṣaṇalakṣitaḥ||

Verse 9

यं सूतपुत्रं मन्यध्वं राधेयमिति पाण्डवाः। यो व्यराजच्चमूमध्ये दिवाकर इव प्रभुः।।

yaṃ sūtaputraṃ manyadhvaṃ rādheyamiti pāṇḍavāḥ| yo vyarājaccamūmadhye divākara iva prabhuḥ||

Verse 10

प्रत्ययुध्यत वः सर्वान्पुरा यः सपदानुगान्। दुर्योधनबलं सर्वं यः प्रकर्षन्व्यरोचत।।

pratyayudhyata vaḥ sarvānpurā yaḥ sapadānugān| duryodhanabalaṃ sarvaṃ yaḥ prakarṣanvyarocata||

Verse 11

यस्य नास्ति समो वीर्ये पृथिव्यामपि कश्चन। यो वृणीत यशः शूरः प्राणैरपि सदा भुवि।।

yasya nāsti samo vīrye pṛthivyāmapi kaścana| yo vṛṇīta yaśaḥ śūraḥ prāṇairapi sadā bhuvi||

Verse 12

कर्णस्य सत्यसन्धस्य सङ्ग्रामेष्वपलायिनः। कुरुध्वमुदकं तस्य भ्रातुरक्लिष्टकर्मणः।।

karṇasya satyasandhasya saṅgrāmeṣvapalāyinaḥ| kurudhvamudakaṃ tasya bhrāturakliṣṭakarmaṇaḥ||

Verse 13

स हि वः पूर्वजो भ्राता भास्करान्मय्यजायत। कुण्डली कवची शूरो दिवाकरसमप्रभः।।

sa hi vaḥ pūrvajo bhrātā bhāskarānmayyajāyata| kuṇḍalī kavacī śūro divākarasamaprabhaḥ||

Verse 14

श्रुत्वा तु पाण्डवाः सर्वे मातुर्वचनमप्रियम्। कर्णमेवानुशोचन्तो भूयश्चात्यातुरा भवन्।। जलावतरणमार्गा।।

śrutvā tu pāṇḍavāḥ sarve māturvacanamapriyam| karṇamevānuśocanto bhūyaścātyāturā bhavan|| jalāvataraṇamārgā||

Verse 15

ततः स पुरुषव्याघ्रः रुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। उवाच मातरं वीरो निःश्वसन्निव पन्नगः।।

tataḥ sa puruṣavyāghraḥ runtīputro yudhiṣṭhiraḥ| uvāca mātaraṃ vīro niḥśvasanniva pannagaḥ||

Verse 16

यः शरोर्मिर्ध्वजावर्तो महाभुजमहाग्रहः। तलशब्दप्रणुदितो महारथमहाग्रहः।।

yaḥ śarormirdhvajāvarto mahābhujamahāgrahaḥ| talaśabdapraṇudito mahārathamahāgrahaḥ||

Verse 17

यस्येषुपातमासाद्य कोऽन्यस्तिष्ठेद्धनञ्जयात्। कथं पुत्रो भवत्याः स देवगर्भः पुराऽभवत्। कुण्डली कवची शूरो दिवाकरसमप्रभः।।

yasyeṣupātamāsādya ko'nyastiṣṭheddhanañjayāt| kathaṃ putro bhavatyāḥ sa devagarbhaḥ purā'bhavat| kuṇḍalī kavacī śūro divākarasamaprabhaḥ||

Verse 18

यस्य बाहुप्रतापेन तापिताः सर्वतो वयम्। तमग्निमिव वस्त्रेण कथं छादितवत्यसि।।

yasya bāhupratāpena tāpitāḥ sarvato vayam| tamagnimiva vastreṇa kathaṃ chāditavatyasi||

Verse 19

यस्य बाहुप्रभावेन वैरमस्मास्वरोचयत्। सुयोधनस्तु तं ज्येष्ठं कथं नोदितवत्यसि।।

yasya bāhuprabhāvena vairamasmāsvarocayat| suyodhanastu taṃ jyeṣṭhaṃ kathaṃ noditavatyasi||

Verse 20

तथा कर्णं महेष्वासं धार्तराष्ट्रैरुपासितम्। उपासितं यथाऽस्माभिर्बलं गाण्डीवधन्वनः।।

tathā karṇaṃ maheṣvāsaṃ dhārtarāṣṭrairupāsitam| upāsitaṃ yathā'smābhirbalaṃ gāṇḍīvadhanvanaḥ||

Verse 21

भूमिपानां च सर्वेषां बलं बलवतां वरः। नान्यः कुन्तीसुतात्कर्णादगृह्णाद्रथिनो रथी।।

bhūmipānāṃ ca sarveṣāṃ balaṃ balavatāṃ varaḥ| nānyaḥ kuntīsutātkarṇādagṛhṇādrathino rathī||

Verse 22

स नः प्रथमजो भ्राता सर्वशस्त्रभृतां वरः। असूत तं भवत्यग्रे कथमद्भुतविक्रमम्।।

sa naḥ prathamajo bhrātā sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ| asūta taṃ bhavatyagre kathamadbhutavikramam||

Verse 23

अहो भवत्या मन्त्रस्य गूहनेन वयं हताः। निधनेन हि कर्णस्य पीडितास्तु सबान्धवाः।।

aho bhavatyā mantrasya gūhanena vayaṃ hatāḥ| nidhanena hi karṇasya pīḍitāstu sabāndhavāḥ||

Verse 24

अभिमन्योर्विनाशेन द्रौपदेयवधेन च। पाञ्चालानां विनाशेन, कुरूणां घातनादपि।।

abhimanyorvināśena draupadeyavadhena ca| pāñcālānāṃ vināśena, kurūṇāṃ ghātanādapi||

Verse 25

ततः शतगुणं दुःखमिदमापतितं महत्। कर्णमेवानुशोचापि दह्याम्यग्नाविवाहितः।। भवन् अभवन्। अडभाव आर्षः।।

tataḥ śataguṇaṃ duḥkhamidamāpatitaṃ mahat| karṇamevānuśocāpi dahyāmyagnāvivāhitaḥ|| bhavan abhavan| aḍabhāva ārṣaḥ||

Verse 26

नेह स्म किञ्चिदप्राप्य भवेदपि दिवि स्थितम्। न चेदं वैशसं घोरकं कौरवान्तकरं भवेत्।। दग्धामग्नाविवाहुतिमिति क.पाठः।।

neha sma kiñcidaprāpya bhavedapi divi sthitam| na cedaṃ vaiśasaṃ ghorakaṃ kauravāntakaraṃ bhavet|| dagdhāmagnāvivāhutimiti ka.pāṭhaḥ||

Verse 27

एवं विलप्य बहुलं धर्मराजो युधिष्ठिरः। व्यरुदच्छनकैः राजंश्चकारास्योदकं प्रभुः।। कर्णे भ्रातृत्वेन ज्ञाते सति तदनुसारिणामस्माकमपि दुर्लभं नाभविष्यन्नपि कौरवाणां क्षयोऽभविष्यदित्यर्थः। न च मे किञ्चिदप्राप्यमिति क.पाठः।।

evaṃ vilapya bahulaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ| vyarudacchanakaiḥ rājaṃścakārāsyodakaṃ prabhuḥ|| karṇe bhrātṛtvena jñāte sati tadanusāriṇāmasmākamapi durlabhaṃ nābhaviṣyannapi kauravāṇāṃ kṣayo'bhaviṣyadityarthaḥ| na ca me kiñcidaprāpyamiti ka.pāṭhaḥ||

Verse 28

ततो विनेदुः सहसा स्त्रियस्ताः खलु सर्वशः। अभितो याः स्थितास्तत्र तस्मिन्नुदककर्मणि।।

tato vineduḥ sahasā striyastāḥ khalu sarvaśaḥ| abhito yāḥ sthitāstatra tasminnudakakarmaṇi||

Verse 29

तत आनाययामास कर्णस्य सपरिच्छदाः। स्त्रियः कुरुपतिर्धीमान्भ्रातुः प्रेम्णा युधिष्ठिरः।।

tata ānāyayāmāsa karṇasya saparicchadāḥ| striyaḥ kurupatirdhīmānbhrātuḥ premṇā yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 30

स ताभिः सह धर्मात्मा प्रेतकृत्यमनन्तरम्। सर्वं चकार कर्णस्य विधिवद्भूरिदक्षिणम्।।

sa tābhiḥ saha dharmātmā pretakṛtyamanantaram| sarvaṃ cakāra karṇasya vidhivadbhūridakṣiṇam||

Verse 31

स राजा धृतराष्ट्रश्च कृत्वा जलमतन्द्रितः। समुत्ततार गङ्गाया भार्यया सह भारत।।

sa rājā dhṛtarāṣṭraśca kṛtvā jalamatandritaḥ| samuttatāra gaṅgāyā bhāryayā saha bhārata||

Verse 32

[पापेनासौ मया श्रेष्ठो भ्राता ज्ञातिर्निपातितः। अतो मनसि यद्गुह्यं स्त्रीणां तन्न भविष्यति।।

[pāpenāsau mayā śreṣṭho bhrātā jñātirnipātitaḥ| ato manasi yadguhyaṃ strīṇāṃ tanna bhaviṣyati||

Verse 33

इत्युक्त्वा स तु गङ्गाया उत्तताराकुलेन्द्रियः। भ्रातृभिः सहितः सर्वैर्गङ्गातीरमुपेयिवान्।।]

ityuktvā sa tu gaṅgāyā uttatārākulendriyaḥ| bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvairgaṅgātīramupeyivān||]