Adhyaya 21

Verse 1

गान्धार्या कृष्णंप्रति बाह्लिकादीनां तथा तत्स्त्रीणां च प्रदर्शनम्।। 1 ।। गान्धार्युवाच। आवन्त्यं भीमसेनेन भक्षयन्ति निपातितम्। गृध्रगोमायवः शूरं दूरबन्धुमबन्धुवत्।।

gāndhāryā kṛṣṇaṃprati bāhlikādīnāṃ tathā tatstrīṇāṃ ca pradarśanam|| 1 || gāndhāryuvāca| āvantyaṃ bhīmasenena bhakṣayanti nipātitam| gṛdhragomāyavaḥ śūraṃ dūrabandhumabandhuvat||

Verse 2

तं पश्य कदनं कृत्वा शूरणां मधुसूदन। शयानं वीरशयने रुधिरेण समुक्षितम्।।

taṃ paśya kadanaṃ kṛtvā śūraṇāṃ madhusūdana| śayānaṃ vīraśayane rudhireṇa samukṣitam||

Verse 3

तं सृगालाश्च कङ्काश्च क्रव्यादाश्च पृथग्विधाः। तेनतेन विकर्षन्ति पश्य कालस्य पर्ययम्।।

taṃ sṛgālāśca kaṅkāśca kravyādāśca pṛthagvidhāḥ| tenatena vikarṣanti paśya kālasya paryayam||

Verse 4

शयानं वीरशयने शूरमाक्रन्दकारिणम्। आवन्त्यमभितो नार्यो रुदत्यः पर्युपासते।।

śayānaṃ vīraśayane śūramākrandakāriṇam| āvantyamabhito nāryo rudatyaḥ paryupāsate||

Verse 5

प्रातिपेयं महेष्वासं हत भीमेन बाह्लिकम्। प्रसुप्तमिव शार्दूलं पश्य कृष्णमनस्विनम्।।

prātipeyaṃ maheṣvāsaṃ hata bhīmena bāhlikam| prasuptamiva śārdūlaṃ paśya kṛṣṇamanasvinam||

Verse 6

अतीव मुखवर्णोऽस्य निहतस्यापि शोभते। सोमस्यवाभिपूर्णस्य पौर्णमास्यां समुद्यतः।।

atīva mukhavarṇo'sya nihatasyāpi śobhate| somasyavābhipūrṇasya paurṇamāsyāṃ samudyataḥ||

Verse 7

पुत्रशोकाभितप्तेन प्रतिज्ञां चाभिरक्षता। पाकशासनिना सङ्ख्ये वार्धक्षत्रिर्निपातितः।।

putraśokābhitaptena pratijñāṃ cābhirakṣatā| pākaśāsaninā saṅkhye vārdhakṣatrirnipātitaḥ||

Verse 8

एकादशचमूर्भित्त्वा रक्ष्यमाणं महात्मभिः। सत्यं चिकीर्षता पश्य हतमेनं जयद्रथम्।।

ekādaśacamūrbhittvā rakṣyamāṇaṃ mahātmabhiḥ| satyaṃ cikīrṣatā paśya hatamenaṃ jayadratham||

Verse 9

सिन्धुसौवीरभर्तारं दर्पपूर्णं मनस्विनम्। भक्षयन्ति शिवा गृध्रा जनार्दन जयद्रथम्।।

sindhusauvīrabhartāraṃ darpapūrṇaṃ manasvinam| bhakṣayanti śivā gṛdhrā janārdana jayadratham||

Verse 10

संरक्ष्यमाणं भार्याभिरनुरक्ताभिरच्युत। भीषयन्त्यो विकर्षन्ति गहनं निम्नमन्तिकात्।।

saṃrakṣyamāṇaṃ bhāryābhiranuraktābhiracyuta| bhīṣayantyo vikarṣanti gahanaṃ nimnamantikāt||

Verse 11

तमेताः पर्युपासन्ते वीक्षमाणा महाभुजम्। सिन्धुसौवीरकाम्भोजगान्धारयवनस्त्रियः।।

tametāḥ paryupāsante vīkṣamāṇā mahābhujam| sindhusauvīrakāmbhojagāndhārayavanastriyaḥ||

Verse 12

यदा कृष्णामुपादाय प्राद्रवत्केकयैः सह। तदैव वध्यः पाण्डूनां जनार्दन जयद्रथः।।

yadā kṛṣṇāmupādāya prādravatkekayaiḥ saha| tadaiva vadhyaḥ pāṇḍūnāṃ janārdana jayadrathaḥ||

Verse 13

दुःशलां मानयद्भिस्तु तदा मुक्तो जयद्रथः। कथमद्य न तां कृष्ण मानयन्ति स्म ते पुनः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते स्त्रीपर्वणि स्त्रीविलापपर्वमि द्वाविंशोऽध्यायः।। 22 ।।

duḥśalāṃ mānayadbhistu tadā mukto jayadrathaḥ| kathamadya na tāṃ kṛṣṇa mānayanti sma te punaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate strīparvaṇi strīvilāpaparvami dvāviṃśo'dhyāyaḥ|| 22 ||

Verse 14

सैन्धवं मे सुता बाला प्रस्खलन्तीव दुःखिता। प्रमापयन्ती चात्मानमाक्रोशन्तीव पाण्डवान्।। कलावशेषो हि इति क. पाठः।।

saindhavaṃ me sutā bālā praskhalantīva duḥkhitā| pramāpayantī cātmānamākrośantīva pāṇḍavān|| kalāvaśeṣo hi iti ka. pāṭhaḥ||

Verse 15

किन्नु दुःखतरं कृष्ण परं मम भविष्यति। यत्सुता विधवा बाला स्नुषाश्च निहतेश्वराः।।

kinnu duḥkhataraṃ kṛṣṇa paraṃ mama bhaviṣyati| yatsutā vidhavā bālā snuṣāśca nihateśvarāḥ||

Verse 16

हाहा धिग्धुःशलां पश्य वीतशोकभयामिव। भर्तुः शिर अपश्यन्तीं धावमानामितस्ततः।।

hāhā dhigdhuḥśalāṃ paśya vītaśokabhayāmiva| bhartuḥ śira apaśyantīṃ dhāvamānāmitastataḥ||

Verse 17

वारयामास यः सर्वान्पाण्डवान्पुत्रगृद्धिनः। स हत्वा विपुलाः सेनाः स्वयं मृत्युवशं गतः।।

vārayāmāsa yaḥ sarvānpāṇḍavānputragṛddhinaḥ| sa hatvā vipulāḥ senāḥ svayaṃ mṛtyuvaśaṃ gataḥ||

Verse 18

तं मत्तमिव मातङ्गं वीरं परमदुर्जयम्। परिवार्य रुदन्त्येताः स्त्रियश्चन्द्रोपमाननाः।।

taṃ mattamiva mātaṅgaṃ vīraṃ paramadurjayam| parivārya rudantyetāḥ striyaścandropamānanāḥ||

Verse 21

रोरूयते दुःखचयाभितप्ता इति क.ट.पाठः।।

rorūyate duḥkhacayābhitaptā iti ka.ṭa.pāṭhaḥ||