Adhyaya 12

Verse 1

कृष्णवाक्याद्रतमन्युना धृतराष्ट्रेण भीमादीनामालिङ्गनम्।। 1 ।। वैशम्पायन उवाच। तत एनमुपातिष्ठञ्शौचार्थं परिचारकाः। कृतशौचं पुनश्चैनं ओवाच मधुसूदनः।।

kṛṣṇavākyādratamanyunā dhṛtarāṣṭreṇa bhīmādīnāmāliṅganam|| 1 || vaiśampāyana uvāca| tata enamupātiṣṭhañśaucārthaṃ paricārakāḥ| kṛtaśaucaṃ punaścainaṃ ovāca madhusūdanaḥ||

Verse 2

राजन्नधीता वेदास्ते शास्त्राणि विविधानि च। श्रुतानि च पुराणानि राजधर्माश्च केवलाः।।

rājannadhītā vedāste śāstrāṇi vividhāni ca| śrutāni ca purāṇāni rājadharmāśca kevalāḥ||

Verse 3

एवं विद्वान्महाप्राज्ञः समर्थः सन्बलाबले। आत्मापराधात्कस्मात्त्वं कुरुषे कोपमीदृशम्।।

evaṃ vidvānmahāprājñaḥ samarthaḥ sanbalābale| ātmāparādhātkasmāttvaṃ kuruṣe kopamīdṛśam||

Verse 4

उक्तवांस्त्वां तदैवाहं भीष्मद्रोणौ च भारत। विदुरः सञ्जयश्चैव वाक्यं राजन्न तत्कृथाः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते स्त्रीपर्वणि जलप्रदानिकपर्वणि द्वादशोऽध्यायः।। 12 ।।

uktavāṃstvāṃ tadaivāhaṃ bhīṣmadroṇau ca bhārata| viduraḥ sañjayaścaiva vākyaṃ rājanna tatkṛthāḥ|| || iti śrīmanmahābhārate strīparvaṇi jalapradānikaparvaṇi dvādaśo'dhyāyaḥ|| 12 ||

Verse 5

स वार्यमाणो नास्माकमकार्षीर्वचनं तदा। पाण्डवानधिकाञ्चानन्बले शौर्ये च कौरव।।

sa vāryamāṇo nāsmākamakārṣīrvacanaṃ tadā| pāṇḍavānadhikāñcānanbale śaurye ca kaurava||

Verse 6

राजा हि यः स्थिरप्रज्ञः स्वयं दोषानवेक्षते। देशकालविभागं च परं श्रयेः स विन्दति।।

rājā hi yaḥ sthiraprajñaḥ svayaṃ doṣānavekṣate| deśakālavibhāgaṃ ca paraṃ śrayeḥ sa vindati||

Verse 7

उच्यमानस्तु यः श्रेयो गृह्णीते नो हिताहिते। आपदः समनुप्राप्य सोऽभ्येति विलयं किल।। न तत्कृथाः ततन्न कृतवानरी। अडभाव आर्षः।।

ucyamānastu yaḥ śreyo gṛhṇīte no hitāhite| āpadaḥ samanuprāpya so'bhyeti vilayaṃ kila|| na tatkṛthāḥ tatanna kṛtavānarī| aḍabhāva ārṣaḥ||

Verse 8

ततोऽन्यवृत्तमात्मानं समवेक्षस्व भारत। राजंस्त्वं ह्यविधेयात्मा दुर्योधनवशे स्थितः।।

tato'nyavṛttamātmānaṃ samavekṣasva bhārata| rājaṃstvaṃ hyavidheyātmā duryodhanavaśe sthitaḥ||

Verse 9

आत्मापराधादापन्नस्तत्किं भीमं जिघांससि। तस्मात्संयच्छ कोपं त्वं स्वमनुस्मृत्य दुष्कृतम्।।

ātmāparādhādāpannastatkiṃ bhīmaṃ jighāṃsasi| tasmātsaṃyaccha kopaṃ tvaṃ svamanusmṛtya duṣkṛtam||

Verse 10

यस्तु तां स्पर्धया क्षुद्रः पाञ्चालीमानयत्समाम्। स हतो भीमसेनेन वैरं प्रतिजिहीर्षता।। श्रेयो हिताहिते उच्यमानो न गृहीत इत्यन्वयः।।

yastu tāṃ spardhayā kṣudraḥ pāñcālīmānayatsamām| sa hato bhīmasenena vairaṃ pratijihīrṣatā|| śreyo hitāhite ucyamāno na gṛhīta ityanvayaḥ||

Verse 11

आत्मनोऽतिक्रमं पश्य पुंत्रस्य च दुरात्मनः। यदनागसि पाण्डूनां परित्यागस्त्वया कृतः।। वैरं प्रतिचिकीर्षतेति क.पाठः।।

ātmano'tikramaṃ paśya puṃtrasya ca durātmanaḥ| yadanāgasi pāṇḍūnāṃ parityāgastvayā kṛtaḥ|| vairaṃ praticikīrṣateti ka.pāṭhaḥ||

Verse 12

वैशम्पायन उवाच। एवमुक्तः स कृष्णेन सर्वं सत्यं जनाधिप। उवाच देवकीपुत्रं धृतराष्ट्रो महीपतिः।। अनागसि अपराधाभावे। परित्यागो राज्याप्रदानेन तिरस्कारः।।

vaiśampāyana uvāca| evamuktaḥ sa kṛṣṇena sarvaṃ satyaṃ janādhipa| uvāca devakīputraṃ dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ|| anāgasi aparādhābhāve| parityāgo rājyāpradānena tiraskāraḥ||

Verse 13

एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि माधव। पुत्रस्नेहस्तु बलवान्धर्मान्मां समचालयत्।।

evametanmahābāho yathā vadasi mādhava| putrasnehastu balavāndharmānmāṃ samacālayat||

Verse 14

दिष्ट्या तु पुरुषव्याघ्रो बलवान्सत्यक्त्रिमः। त्वद्गुप्तो नागमत्कृष्ण भीमो बाह्वन्तरं मम।।

diṣṭyā tu puruṣavyāghro balavānsatyaktrimaḥ| tvadgupto nāgamatkṛṣṇa bhīmo bāhvantaraṃ mama||

Verse 15

इदानीं त्वहमव्यग्रो गतमन्युर्गतज्वरः। मध्यमं पाण्डवं वीरं स्पष्टुमिच्छामि माधव।।

idānīṃ tvahamavyagro gatamanyurgatajvaraḥ| madhyamaṃ pāṇḍavaṃ vīraṃ spaṣṭumicchāmi mādhava||

Verse 16

हतेषु पारथिवेन्द्रेषु पुत्रेषु निहतेषु च। पाण्डुपुत्रेषु मे धर्मः प्रीतिश्चाप्यवतिष्ठते।।

hateṣu pārathivendreṣu putreṣu nihateṣu ca| pāṇḍuputreṣu me dharmaḥ prītiścāpyavatiṣṭhate||

Verse 17

ततः स भीमं च धनञ्जयं च माद्याश्च पुत्रौ पुरुषप्रवीरौ। पस्पर्श गात्रैः प्ररुदन्सुगात्रा-- नाश्वास्य कल्याणमुवाच चैनान्।।

tataḥ sa bhīmaṃ ca dhanañjayaṃ ca mādyāśca putrau puruṣapravīrau| pasparśa gātraiḥ prarudansugātrā-- nāśvāsya kalyāṇamuvāca cainān||