Adhyaya 82

Verse 1

स्वर्गतो ययातेः पतनं। अष्टकप्रश्नश्च।। 1 ।। इन्द्र उवाच। सर्वाणि कर्माणि समाप्य राजन् गृहं परित्यज्य वनं गतोऽसि। तत्त्वां पृच्छामि नहुषस्य पुत्र केनासि तुल्यस्तपसा ययाते।।

svargato yayāteḥ patanaṃ| aṣṭakapraśnaśca|| 1 || indra uvāca| sarvāṇi karmāṇi samāpya rājan gṛhaṃ parityajya vanaṃ gato'si| tattvāṃ pṛcchāmi nahuṣasya putra kenāsi tulyastapasā yayāte||

Verse 2

ययातिरुवाच। नाहं देवमनुष्येषु गन्धर्वेषु महर्षिषु। आत्मनस्तपसा तुल्यं कंचित्पश्यामि वासव।।

yayātiruvāca| nāhaṃ devamanuṣyeṣu gandharveṣu maharṣiṣu| ātmanastapasā tulyaṃ kaṃcitpaśyāmi vāsava||

Verse 3

इन्द्र उवाच। यदाऽवमंस्थाः सदृशः श्रेयसश्च अल्पीयसश्चाविदितप्रभावः। तस्माल्लोकास्त्वन्तवन्तस्तवे मे क्षीणे पुण्ये पतिताऽस्यद्य राजन्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि द्व्यशीतितमोऽध्यायः।। 82 ।।

indra uvāca| yadā'vamaṃsthāḥ sadṛśaḥ śreyasaśca alpīyasaścāviditaprabhāvaḥ| tasmāllokāstvantavantastave me kṣīṇe puṇye patitā'syadya rājan|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi dvyaśītitamo'dhyāyaḥ|| 82 ||

Verse 4

ययातिरुवाच। सुरर्षिगन्धर्वनरावमाना- त्क्षयं गता मे यदि शक्रलोकाः। इच्छाम्यहं सुरलोकाद्विहीनः सतां मध्ये पतितुं देवराज।।

yayātiruvāca| surarṣigandharvanarāvamānā- tkṣayaṃ gatā me yadi śakralokāḥ| icchāmyahaṃ suralokādvihīnaḥ satāṃ madhye patituṃ devarāja||

Verse 5

इन्द्र उवाच। सतां सकाशे पतिताऽसि राजं- श्च्युतः प्रतिष्ठां यत्र लब्धासि भूयः। एतद्विदित्वा च पुनर्ययाते त्वं माऽवमंस्थाः सदृशः श्रेयसश्च।। अवमंस्थाः सर्वेभ्य आत्मन आधिक्योक्त्या। सदृशः सदृशान्।।

indra uvāca| satāṃ sakāśe patitā'si rājaṃ- ścyutaḥ pratiṣṭhāṃ yatra labdhāsi bhūyaḥ| etadviditvā ca punaryayāte tvaṃ mā'vamaṃsthāḥ sadṛśaḥ śreyasaśca|| avamaṃsthāḥ sarvebhya ātmana ādhikyoktyā| sadṛśaḥ sadṛśān||

Verse 6

वैशंपायन उवाच। ततः प्रहायामरराजजुष्टा- न्पुण्याँल्लोकान्पतमानं ययातिम्। संप्रेक्ष्य राजर्षिवरोऽष्टकस्त- मुवाच सद्धर्मविधानगोप्ता।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tataḥ prahāyāmararājajuṣṭā- npuṇyā~llokānpatamānaṃ yayātim| saṃprekṣya rājarṣivaro'ṣṭakasta- muvāca saddharmavidhānagoptā||

Verse 7

अष्टक उवाच। कस्त्वं युवा वासवतुल्यरूपः स्वतेजसा दीप्यमानो यथाऽग्निः। पतस्युदीर्णाम्बुधरान्धकारा- त्खात्खेचराणां प्रवरो यथाऽर्कः।।

aṣṭaka uvāca| kastvaṃ yuvā vāsavatulyarūpaḥ svatejasā dīpyamāno yathā'gniḥ| patasyudīrṇāmbudharāndhakārā- tkhātkhecarāṇāṃ pravaro yathā'rkaḥ||

Verse 8

दृष्ट्वा च त्वां सूर्यपथात्पतन्तं वैश्वानरार्कद्युतिमप्रमेयम्। किं नु स्विदेतत्पततीति सर्वे वितर्कयन्तः परिमोहिताः स्मः।।

dṛṣṭvā ca tvāṃ sūryapathātpatantaṃ vaiśvānarārkadyutimaprameyam| kiṃ nu svidetatpatatīti sarve vitarkayantaḥ parimohitāḥ smaḥ||

Verse 9

दृष्ट्वा च त्वां धिष्ठितं देवमार्गे शक्रार्कविष्णुप्रतिमप्रभावम्। अभ्युद्गतास्त्वां वयमद्य सर्वे तत्त्वं प्रपाते तव जिज्ञासमानाः।।

dṛṣṭvā ca tvāṃ dhiṣṭhitaṃ devamārge śakrārkaviṣṇupratimaprabhāvam| abhyudgatāstvāṃ vayamadya sarve tattvaṃ prapāte tava jijñāsamānāḥ||

Verse 10

न चापि त्वां धृष्णुमः प्रष्टुमग्रे न च त्वमस्मान्पृच्छसि ये वयं स्मः। तत्त्वां पृच्छामि स्पृहणीयरूप कस्य त्वं वा किंनिमित्तं त्वमागाः।। यत्र पतिता प्रतिष्ठां लब्धासि लप्स्यसि।।

na cāpi tvāṃ dhṛṣṇumaḥ praṣṭumagre na ca tvamasmānpṛcchasi ye vayaṃ smaḥ| tattvāṃ pṛcchāmi spṛhaṇīyarūpa kasya tvaṃ vā kiṃnimittaṃ tvamāgāḥ|| yatra patitā pratiṣṭhāṃ labdhāsi lapsyasi||

Verse 11

भयं तु ते व्येतु विषादमोहौ त्यजाशु चैवेन्द्रसमप्रभाव। त्वां वर्तमानं हि सतां सकाशे नालं प्रसोढुं बलहाऽपि शक्रः।।

bhayaṃ tu te vyetu viṣādamohau tyajāśu caivendrasamaprabhāva| tvāṃ vartamānaṃ hi satāṃ sakāśe nālaṃ prasoḍhuṃ balahā'pi śakraḥ||

Verse 12

सन्तः प्रतिष्ठा हि सुखच्युतानां सतां सदैवामरराजकल्प। ते सङ्गताः स्थावरजङ्गमेशाः प्रतिष्ठितस्त्वं सदृशेषु सत्सु।।

santaḥ pratiṣṭhā hi sukhacyutānāṃ satāṃ sadaivāmararājakalpa| te saṅgatāḥ sthāvarajaṅgameśāḥ pratiṣṭhitastvaṃ sadṛśeṣu satsu||

Verse 13

प्रभुरग्निः प्रतपने भूमिरावपने प्रभुः। प्रभुः सूर्यः प्रकाशित्वे सतां चाभ्यागतः प्रभुः।। धुष्णुमः प्रगल्भामहे।।

prabhuragniḥ pratapane bhūmirāvapane prabhuḥ| prabhuḥ sūryaḥ prakāśitve satāṃ cābhyāgataḥ prabhuḥ|| dhuṣṇumaḥ pragalbhāmahe||