Adhyaya 60

Verse 1

भारतकथानुबन्धः।। 1 ।। सौतिरुवाच। श्रुत्वा तु सर्पसत्राय दीक्षितं जनमेजयम्। अभ्यगच्छदृषिर्विद्वान्कृष्णद्वैपायनस्तदा।।

bhāratakathānubandhaḥ|| 1 || sautiruvāca| śrutvā tu sarpasatrāya dīkṣitaṃ janamejayam| abhyagacchadṛṣirvidvānkṛṣṇadvaipāyanastadā||

Verse 2

जनयामास यं काली शक्तेः पुत्रात्पराशरात्। कन्यैव यमुनाद्वीपे पाण्डवानां पितामहम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि अंशावतरणपर्वणि षष्टितमोऽध्यायः।। 60 ।।

janayāmāsa yaṃ kālī śakteḥ putrātparāśarāt| kanyaiva yamunādvīpe pāṇḍavānāṃ pitāmaham|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi aṃśāvataraṇaparvaṇi ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ|| 60 ||

Verse 3

जातमात्रश्च यः सद्य इष्ट्या देहमवीवृधत्। वेदांश्चाधिजगे साङ्गन्सेतिहासान्महायशाः।। काली सत्यवती।।

jātamātraśca yaḥ sadya iṣṭyā dehamavīvṛdhat| vedāṃścādhijage sāṅgansetihāsānmahāyaśāḥ|| kālī satyavatī||

Verse 4

यं नाति तपसा कश्चिन्न वेदाध्ययनेन च। न व्रतैर्नोपवासैश्च न प्रसूत्या न मन्युना।। इष्ट्या इच्छया देहं सद्योऽवीवृधत् वर्धितवान्।।

yaṃ nāti tapasā kaścinna vedādhyayanena ca| na vratairnopavāsaiśca na prasūtyā na manyunā|| iṣṭyā icchayā dehaṃ sadyo'vīvṛdhat vardhitavān||

Verse 5

विव्यासैकं चतुर्धा यो वेदं वेदविदां वरः। परावरज्ञो ब्रह्मर्षिः कविः सत्यव्रतः शुचिः।।

vivyāsaikaṃ caturdhā yo vedaṃ vedavidāṃ varaḥ| parāvarajño brahmarṣiḥ kaviḥ satyavrataḥ śuciḥ||

Verse 6

यः पाण्डुं धृतराष्ट्रं च विदुरं चाप्यजीजनत्। शन्तनोः संततिं तन्वन्पुण्यकीर्तिर्महायशाः।।

yaḥ pāṇḍuṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca viduraṃ cāpyajījanat| śantanoḥ saṃtatiṃ tanvanpuṇyakīrtirmahāyaśāḥ||

Verse 7

जनमेजयस्य राजर्षेः स महात्मा सदस्तथा। विवेश सहितः शिष्यैर्वेदवेदाङ्गपारगैः।।

janamejayasya rājarṣeḥ sa mahātmā sadastathā| viveśa sahitaḥ śiṣyairvedavedāṅgapāragaiḥ||

Verse 8

तत्र राजानमासीनं ददर्श जनमेजयम्। वृतं सदस्यैर्बहुभिर्देवैरिव पुरन्दरम्।।

tatra rājānamāsīnaṃ dadarśa janamejayam| vṛtaṃ sadasyairbahubhirdevairiva purandaram||

Verse 9

तथा मूर्धाभिषिक्तैश्च नानाजनपदेश्वरैः। ऋत्विग्भिर्ब्रह्मकल्पैश्च कुशलैर्यज्ञसंस्तरे।।

tathā mūrdhābhiṣiktaiśca nānājanapadeśvaraiḥ| ṛtvigbhirbrahmakalpaiśca kuśalairyajñasaṃstare||

Verse 10

जनमेजयस्तु राजर्षिर्दृष्ट्वा तमृषिमागतम्। सगणोऽभ्युद्ययौ तूर्णं प्रीत्या भरतसत्तमः।।

janamejayastu rājarṣirdṛṣṭvā tamṛṣimāgatam| sagaṇo'bhyudyayau tūrṇaṃ prītyā bharatasattamaḥ||

Verse 11

काञ्चनं विष्टरं तस्मै सदस्यानुमतः प्रभुः। आसनं कल्पयामास यथा शक्रो बृहस्पतेः।।

kāñcanaṃ viṣṭaraṃ tasmai sadasyānumataḥ prabhuḥ| āsanaṃ kalpayāmāsa yathā śakro bṛhaspateḥ||

Verse 12

तत्रोपविष्टं वरदं देवर्षिगणपूजितम्। पूजयामास राजेन्द्रः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा।।

tatropaviṣṭaṃ varadaṃ devarṣigaṇapūjitam| pūjayāmāsa rājendraḥ śāstradṛṣṭena karmaṇā||

Verse 13

पाद्यमाचमनीयं च अर्घ्यं गां च विधानतः। पितामहाय कृष्णाय तदर्हाय न्यवेदयत्।।

pādyamācamanīyaṃ ca arghyaṃ gāṃ ca vidhānataḥ| pitāmahāya kṛṣṇāya tadarhāya nyavedayat||

Verse 14

प्रतिगृह्य तु तां पूजां पाम्डवाज्जनमेजयात्। गां चैव समनुज्ञाय व्यासः प्रीतोऽभवत्तदा।।

pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ pāmḍavājjanamejayāt| gāṃ caiva samanujñāya vyāsaḥ prīto'bhavattadā||

Verse 15

तथा च पूजयित्वा तं प्रणयात्प्रतितामहम्। उपोपविश्य प्रीतात्मा पर्यपृच्छदनामयम्।। यं व्यासम्। तपआदिना कश्चिन्नाति नात्येति नातिशेते।।

tathā ca pūjayitvā taṃ praṇayātpratitāmaham| upopaviśya prītātmā paryapṛcchadanāmayam|| yaṃ vyāsam| tapaādinā kaścinnāti nātyeti nātiśete||

Verse 16

भगवानापि तं दृष्ट्वा कुशलं प्रतिवेद्य च। सदस्यैः पूजितः सर्वैः सदस्यान्प्रत्यपूजयत्।। उपोपविश्य समीपे उपविश्य।।

bhagavānāpi taṃ dṛṣṭvā kuśalaṃ prativedya ca| sadasyaiḥ pūjitaḥ sarvaiḥ sadasyānpratyapūjayat|| upopaviśya samīpe upaviśya||

Verse 17

ततस्तु सहितः सर्वैः सदस्यैर्जनमेजयः। इदं पश्चाद्द्विजश्रेष्ठं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः।। प्रतिवेद्य प्रतिख्याप्य। अत्र पूजा स्तुतिरेव।।

tatastu sahitaḥ sarvaiḥ sadasyairjanamejayaḥ| idaṃ paścāddvijaśreṣṭhaṃ paryapṛcchatkṛtāñjaliḥ|| prativedya pratikhyāpya| atra pūjā stutireva||

Verse 18

जनमेजय उवाच। कुरूणां पाण्डवानां च भवान्प्रत्यक्षदर्शिवान्। तेषां चरितमिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज।। इदं वक्ष्यमाणम्।।

janamejaya uvāca| kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca bhavānpratyakṣadarśivān| teṣāṃ caritamicchāmi kathyamānaṃ tvayā dvija|| idaṃ vakṣyamāṇam||

Verse 19

कथं समभवद्भेदस्तेषामक्लिष्टकर्मणाम्। तच्च युद्धं कथं वृत्तं भूतान्तकरणं महत्।। प्रत्यक्षदर्शिवान् प्रत्यक्षदर्शी।।

kathaṃ samabhavadbhedasteṣāmakliṣṭakarmaṇām| tacca yuddhaṃ kathaṃ vṛttaṃ bhūtāntakaraṇaṃ mahat|| pratyakṣadarśivān pratyakṣadarśī||

Verse 20

पितामहानां सर्वेषां दैवेनाविष्टचेतसाम्। कार्त्स्न्येनैतन्ममाचक्ष्व यथा वृत्तं द्विजोत्तम। इच्छामि तत्त्वतः श्रोतुं भगवन्कुशलो ह्यसि।। भेदो वैरम्।।

pitāmahānāṃ sarveṣāṃ daivenāviṣṭacetasām| kārtsnyenaitanmamācakṣva yathā vṛttaṃ dvijottama| icchāmi tattvataḥ śrotuṃ bhagavankuśalo hyasi|| bhedo vairam||

Verse 21

सौतिरुवाच। तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनस्तदा। शशास शिष्यमासीनं वैशंपायनमन्तिके।।

sautiruvāca| tasya tadvacanaṃ śrutvā kṛṣṇadvaipāyanastadā| śaśāsa śiṣyamāsīnaṃ vaiśaṃpāyanamantike||

Verse 22

व्यास उवाच। कुरूणां पाण्डवानां च यथा भेदोऽभवत्पुरा। तदस्मै सर्वमाचक्ष्व यन्मत्तः श्रुतवानसि।।

vyāsa uvāca| kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yathā bhedo'bhavatpurā| tadasmai sarvamācakṣva yanmattaḥ śrutavānasi||

Verse 23

गुरोर्वचनमाज्ञाय स तु विप्रर्षभस्तदा। आचचक्षे ततः सर्वमितिहासं पुरातनम्।।

gurorvacanamājñāya sa tu viprarṣabhastadā| ācacakṣe tataḥ sarvamitihāsaṃ purātanam||

Verse 24

राज्ञे तस्मै सदस्येभ्यः पार्थिवेभ्यश्च सर्वशः। भेदं सर्वविनाशं च कुरुपाण्डवयोस्तदा।।

rājñe tasmai sadasyebhyaḥ pārthivebhyaśca sarvaśaḥ| bhedaṃ sarvavināśaṃ ca kurupāṇḍavayostadā||