Adhyaya 58

Verse 1

आस्तीकवरप्रदानेन यज्ञसमाप्तिः।। 1 ।। प्रत्यागतस्यास्तीकस्य सर्पेभ्यो वरलाभः।। 2 ।। सौतिरुवाच। इदमत्यद्भुतं चान्यदास्तीकस्यानुशुश्रुम। तथा वरैश्छन्द्यमाने राज्ञा पारिक्षितेन हि।।

āstīkavarapradānena yajñasamāptiḥ|| 1 || pratyāgatasyāstīkasya sarpebhyo varalābhaḥ|| 2 || sautiruvāca| idamatyadbhutaṃ cānyadāstīkasyānuśuśruma| tathā varaiśchandyamāne rājñā pārikṣitena hi||

Verse 2

इन्द्रहस्ताच्च्युतो नागः ख एव यदतिष्ठत। ततश्चिन्तापरो राजा बभूव जनमेजयः।।

indrahastāccyuto nāgaḥ kha eva yadatiṣṭhata| tataścintāparo rājā babhūva janamejayaḥ||

Verse 3

हूयमाने भृशं दीप्ते विधिवद्वसुरेतसि। न स्म स प्रापतद्वह्नौ तक्षको भयपीडितः।।

hūyamāne bhṛśaṃ dīpte vidhivadvasuretasi| na sma sa prāpatadvahnau takṣako bhayapīḍitaḥ||

Verse 4

शौनक उवाच। किं सूत तेषां विप्राणां मन्त्रग्रामो मनीषिणाम्। न प्रत्यभात्तदाऽग्नौ यत्स पपात न तक्षकः।।

śaunaka uvāca| kiṃ sūta teṣāṃ viprāṇāṃ mantragrāmo manīṣiṇām| na pratyabhāttadā'gnau yatsa papāta na takṣakaḥ||

Verse 5

सौतिरुवाच। तमिन्द्रहस्ताद्वित्रस्तं विसंज्ञं पन्नगोत्तमम्। आस्तीकस्तिष्ठ तिष्ठेति वाचस्तिस्रोऽभ्युदैरयत्।।

sautiruvāca| tamindrahastādvitrastaṃ visaṃjñaṃ pannagottamam| āstīkastiṣṭha tiṣṭheti vācastisro'bhyudairayat||

Verse 6

वितस्थे सोऽन्तरिक्षे च हृदयेन विदूयता। यथा तिष्ठति वै कश्चित्खं च गां चान्तरा नरः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः।। 58 ।। ।। समाप्तं चास्तीकपर्व ।।

vitasthe so'ntarikṣe ca hṛdayena vidūyatā| yathā tiṣṭhati vai kaścitkhaṃ ca gāṃ cāntarā naraḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi āstīkaparvaṇi aṣṭapañcāśattamo'dhyāyaḥ|| 58 || || samāptaṃ cāstīkaparva ||

Verse 7

ततो राजाब्रवीद्वाक्यं सदस्यैश्चोदितो भृशम्। काममेतद्भवत्वेवं यथास्तीकस्य भाषितम्।।

tato rājābravīdvākyaṃ sadasyaiścodito bhṛśam| kāmametadbhavatvevaṃ yathāstīkasya bhāṣitam||

Verse 8

समाप्यतामिदं कर्म पन्नगाः सन्त्वनामयाः। प्रीयतामयमास्तीकः सत्यं सूतवचोऽस्तु तत्।।

samāpyatāmidaṃ karma pannagāḥ santvanāmayāḥ| prīyatāmayamāstīkaḥ satyaṃ sūtavaco'stu tat||

Verse 9

ततो हलहलाशब्दः प्रीतिजः समजायत। आस्तीकस्य वरे दत्ते तथैवोपरराम च।।

tato halahalāśabdaḥ prītijaḥ samajāyata| āstīkasya vare datte tathaivopararāma ca||

Verse 10

स यज्ञः पाण्डवेयस्य राज्ञः पारिक्षितस्य ह। प्रीतिमांश्चाभवद्राजा भारतो जनमेजयः।।

sa yajñaḥ pāṇḍaveyasya rājñaḥ pārikṣitasya ha| prītimāṃścābhavadrājā bhārato janamejayaḥ||

Verse 11

ऋत्विग्भ्यः ससदस्येभ्यो ये तत्रासन्समागताः। तेभ्यश्च प्रददौ वित्तं शतशोऽथ सहस्रशः।।

ṛtvigbhyaḥ sasadasyebhyo ye tatrāsansamāgatāḥ| tebhyaśca pradadau vittaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ||

Verse 12

लोहिताक्षाय सूताय तथा स्थपतये विभुः। येनोक्तं तस्य तत्राग्रे सर्पसत्रनिवर्तने।। स्वं च गांचान्तराद्यावापृथिव्योर्मध्ये अन्तरिक्ष इत्यर्थः।।

lohitākṣāya sūtāya tathā sthapataye vibhuḥ| yenoktaṃ tasya tatrāgre sarpasatranivartane|| svaṃ ca gāṃcāntarādyāvāpṛthivyormadhye antarikṣa ityarthaḥ||

Verse 13

निमित्तं ब्राह्मण इति तस्मै वित्तं ददौ बहु। दत्त्वा द्रव्यं यथान्यायं भोजनाच्छादनान्वितम्।।

nimittaṃ brāhmaṇa iti tasmai vittaṃ dadau bahu| dattvā dravyaṃ yathānyāyaṃ bhojanācchādanānvitam||

Verse 14

प्रीतस्तस्मै नरपतिरप्रमेयपराक्रमः। ततश्चकारावभृथं विधिदृष्टेन कर्मणा।। स यज्ञ उपररामेति पूर्वेणान्वयः।।

prītastasmai narapatiraprameyaparākramaḥ| tataścakārāvabhṛthaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā|| sa yajña upararāmeti pūrveṇānvayaḥ||

Verse 15

आस्तीकं प्रेषयामास गृहानेव सुसंस्कृतम्। राजा प्रीतमनाः प्रीतं कृतकृत्यं मनीषिणम्।। अवभृथं यज्ञसमाप्तिं।।

āstīkaṃ preṣayāmāsa gṛhāneva susaṃskṛtam| rājā prītamanāḥ prītaṃ kṛtakṛtyaṃ manīṣiṇam|| avabhṛthaṃ yajñasamāptiṃ||

Verse 16

पुनरागमनं कार्यमिति चैनं वचोऽब्रवीत्। भविष्यसि सदस्यो मे वाजिमेधे महाक्रतौ।।

punarāgamanaṃ kāryamiti cainaṃ vaco'bravīt| bhaviṣyasi sadasyo me vājimedhe mahākratau||

Verse 17

तथेत्युक्त्वा प्रदुद्राव तदास्तीको मुदा युतः। कृत्वा स्वकार्यमतुलं तोषयित्वा च पार्थिवम्।।

tathetyuktvā pradudrāva tadāstīko mudā yutaḥ| kṛtvā svakāryamatulaṃ toṣayitvā ca pārthivam||

Verse 18

स गत्वा परमप्रीतो मातुलं मातरं च ताम्। अभिगम्योपसंगृह्य तथा वृत्तं न्यवेदयत्।।

sa gatvā paramaprīto mātulaṃ mātaraṃ ca tām| abhigamyopasaṃgṛhya tathā vṛttaṃ nyavedayat||

Verse 19

सौतिरुवाच। एतच्छ्रुत्वा प्रीयमाणाः समेता ये तत्रासन्पन्नगा वीतमोहाः। आस्तीके वै प्रीतिमन्तो बभूवु- रूचुश्चैनं वरमिष्टं वृमीष्व।।

sautiruvāca| etacchrutvā prīyamāṇāḥ sametā ye tatrāsanpannagā vītamohāḥ| āstīke vai prītimanto babhūvu- rūcuścainaṃ varamiṣṭaṃ vṛmīṣva||

Verse 20

भूयोभूयः सर्वशस्तेऽब्रुवंस्तं किं ते प्रियं करवामाद्य विद्वन्। प्रीता वयं मोक्षिताश्चैव सर्वे कामं किं ते करवामाद्य वत्स।।

bhūyobhūyaḥ sarvaśaste'bruvaṃstaṃ kiṃ te priyaṃ karavāmādya vidvan| prītā vayaṃ mokṣitāścaiva sarve kāmaṃ kiṃ te karavāmādya vatsa||

Verse 21

आस्तीक उवाच। सायं प्रातर्ये प्रसन्नात्मरूपा लोके विप्रा मानवा ये परेऽपि। धर्माख्यानं ये पठेयुर्ममेदं तेषां युष्मन्नैव किंचिद्भयं स्यात्।।

āstīka uvāca| sāyaṃ prātarye prasannātmarūpā loke viprā mānavā ye pare'pi| dharmākhyānaṃ ye paṭheyurmamedaṃ teṣāṃ yuṣmannaiva kiṃcidbhayaṃ syāt||

Verse 22

तैश्चाप्युक्तो भागिनेयः प्रसन्नै- रेतत्सत्यं काममेवं वरं ते। प्रीत्या युक्ताः कामितं सर्वशस्ते कर्तारः स्म प्रवणा भागिनेय।। सुसंस्कृतं वस्त्रालङ्करणादिभिः शोभितम्।।

taiścāpyukto bhāgineyaḥ prasannai- retatsatyaṃ kāmamevaṃ varaṃ te| prītyā yuktāḥ kāmitaṃ sarvaśaste kartāraḥ sma pravaṇā bhāgineya|| susaṃskṛtaṃ vastrālaṅkaraṇādibhiḥ śobhitam||

Verse 23

असितं चार्तिमन्तं च सुनीथं चापि यः स्मरेत्। दिवा वा यदि वा रात्रौ नास्य सर्पभयं भवेत्।।

asitaṃ cārtimantaṃ ca sunīthaṃ cāpi yaḥ smaret| divā vā yadi vā rātrau nāsya sarpabhayaṃ bhavet||

Verse 24

यो जरत्कारुणा जातो जरत्कारौ महावशाः। आस्तीकः सर्पसत्रे वः पन्नगान्योऽभ्यरक्षत। तं स्मरन्तं महाभागा न मां हिंसितुमर्हथ।।

yo jaratkāruṇā jāto jaratkārau mahāvaśāḥ| āstīkaḥ sarpasatre vaḥ pannagānyo'bhyarakṣata| taṃ smarantaṃ mahābhāgā na māṃ hiṃsitumarhatha||

Verse 25

सर्पापसर्प भद्रं ते गच्छ सर्प महाविष। जनेमेजयस्य यज्ञान्ते आस्तीकवचनं स्मर।।

sarpāpasarpa bhadraṃ te gaccha sarpa mahāviṣa| janemejayasya yajñānte āstīkavacanaṃ smara||

Verse 26

आस्तीकस्य वचः श्रुत्वा यः सर्पो न निवर्तते। शतधा भिद्यते मूर्धा शिंशवृक्षफलं यथा।।

āstīkasya vacaḥ śrutvā yaḥ sarpo na nivartate| śatadhā bhidyate mūrdhā śiṃśavṛkṣaphalaṃ yathā||

Verse 27

सौतिरुवाच। स एवमुक्तस्तु तदा द्विजेन्द्रः समागतैस्तैर्भुजगेन्द्रमुख्यैः। संप्राप्य प्रीतिं विपुलां महात्मा ततो मनो गमनायाथ दध्रे।।

sautiruvāca| sa evamuktastu tadā dvijendraḥ samāgataistairbhujagendramukhyaiḥ| saṃprāpya prītiṃ vipulāṃ mahātmā tato mano gamanāyātha dadhre||

Verse 28

इत्येवं नागराजोऽथ नागानां मध्यगस्तदा। उक्त्वा सहैव तैः सर्पैः स्वमेव भवनं ययौ।।

ityevaṃ nāgarājo'tha nāgānāṃ madhyagastadā| uktvā sahaiva taiḥ sarpaiḥ svameva bhavanaṃ yayau||

Verse 29

मोक्षयित्वा तु भुजगान्सर्पसत्राद्द्विजोत्तमः। जगाम काले धर्मात्मा दिष्टान्तं पुत्रपौत्रवान्।। प्रवणा नम्राः।।

mokṣayitvā tu bhujagānsarpasatrāddvijottamaḥ| jagāma kāle dharmātmā diṣṭāntaṃ putrapautravān|| pravaṇā namrāḥ||

Verse 30

इत्याख्यानं मयास्तीकं यथावत्तव कीर्तितम्। यत्कीर्तयित्वा सर्पेभ्यो न भयं विद्यते क्वचित्।।

ityākhyānaṃ mayāstīkaṃ yathāvattava kīrtitam| yatkīrtayitvā sarpebhyo na bhayaṃ vidyate kvacit||

Verse 31

सौतिरुवाच। यथा कथितवान्ब्रह्मन्प्रमतिः पूर्वजस्तव। पुत्राय रुरवे प्रीतः पृच्छते भार्गवोत्तम।।

sautiruvāca| yathā kathitavānbrahmanpramatiḥ pūrvajastava| putrāya rurave prītaḥ pṛcchate bhārgavottama||

Verse 32

यद्वाक्यं श्रुतवांश्चाहं तथा च कथितं मया। आस्तीकस्य कवेर्विप्र श्रीमच्चरितमादितः।।

yadvākyaṃ śrutavāṃścāhaṃ tathā ca kathitaṃ mayā| āstīkasya kavervipra śrīmaccaritamāditaḥ||

Verse 33

यन्मां त्वं पृष्टवान्ब्रह्मञ्श्रुत्वा डुण्डुभभाषितम्। व्येतु ते सुमहद्ब्रह्मन्कौतूहलमरिन्दम।।

yanmāṃ tvaṃ pṛṣṭavānbrahmañśrutvā ḍuṇḍubhabhāṣitam| vyetu te sumahadbrahmankautūhalamarindama||

Verse 34

श्रुत्वा धर्मिष्ठमाख्यानमास्तीकं पुण्यवर्धनम्। सर्वपापविनिर्मुक्तो दीर्घमायुरवाप्नुयात्।।

śrutvā dharmiṣṭhamākhyānamāstīkaṃ puṇyavardhanam| sarvapāpavinirmukto dīrghamāyuravāpnuyāt||