Adhyaya 171

Verse 1

एकचक्रायां भिक्षामटतः पाण्डवान्दृष्ट्वा पौराणां वितर्कः।। 1 ।। कुम्भकाराद्भीमस्य महत्तरपात्रलाभः।। 2 ।। सभार्यस्य तद्गृहस्वामिनो ब्राह्मणस्य क्रन्दितं श्रुतवत्याः कुन्त्याः भीमानुमत्या ब्राह्मणान्तर्गृहप्रवेशः।। 3 ।। ब्राह्मणप्रलापः।। 4 ।। जनमेजय उवाच। एकचक्रां गतास्ते तु कुन्तीपुत्रा महारथाः। अत ऊर्ध्वं द्विजश्रेष्ठ किमकुर्वत पाण्डवाः।।

ekacakrāyāṃ bhikṣāmaṭataḥ pāṇḍavāndṛṣṭvā paurāṇāṃ vitarkaḥ|| 1 || kumbhakārādbhīmasya mahattarapātralābhaḥ|| 2 || sabhāryasya tadgṛhasvāmino brāhmaṇasya kranditaṃ śrutavatyāḥ kuntyāḥ bhīmānumatyā brāhmaṇāntargṛhapraveśaḥ|| 3 || brāhmaṇapralāpaḥ|| 4 || janamejaya uvāca| ekacakrāṃ gatāste tu kuntīputrā mahārathāḥ| ata ūrdhvaṃ dvijaśreṣṭha kimakurvata pāṇḍavāḥ||

Verse 2

वैशंपायन उवाच। एकचक्रां गतास्ते तु कन्तीपुत्रा महारथाः। ऊषुर्नातिचिरं कालं ब्राह्मणस्य निवेशने।।

vaiśaṃpāyana uvāca| ekacakrāṃ gatāste tu kantīputrā mahārathāḥ| ūṣurnāticiraṃ kālaṃ brāhmaṇasya niveśane||

Verse 3

रमणीयानि पश्यन्तो वनानि विविधानि च। पार्थिवानपि चोद्देशान्सरितश्च सरांसि च।।

ramaṇīyāni paśyanto vanāni vividhāni ca| pārthivānapi coddeśānsaritaśca sarāṃsi ca||

Verse 4

चेरुर्भैश्रं तदा ते तु सर्व एव विशांपते। युधिष्ठिरं च कुन्तीं च चिन्तयन्त उपासते।।

cerurbhaiśraṃ tadā te tu sarva eva viśāṃpate| yudhiṣṭhiraṃ ca kuntīṃ ca cintayanta upāsate||

Verse 5

भैक्षं चरन्तस्तु तदा जटिला ब्रह्मचारिणः। बभूवुर्नागराणां च गुणैः संप्रियदर्शनाः।।

bhaikṣaṃ carantastu tadā jaṭilā brahmacāriṇaḥ| babhūvurnāgarāṇāṃ ca guṇaiḥ saṃpriyadarśanāḥ||

Verse 6

नागरा ऊचुः। दर्शनीया द्विजाः शुभ्रा देवगर्भोपमाः शुभाः। भैक्षानर्हाश्च राज्यार्हाः सुकुमारास्तपस्विनः।।

nāgarā ūcuḥ| darśanīyā dvijāḥ śubhrā devagarbhopamāḥ śubhāḥ| bhaikṣānarhāśca rājyārhāḥ sukumārāstapasvinaḥ||

Verse 7

नैते यथार्थतो विप्राः सुकुमारास्तपस्विनः। चरन्ति भूमौ प्रच्छन्नाः कस्माच्चित्कारणादिह।।

naite yathārthato viprāḥ sukumārāstapasvinaḥ| caranti bhūmau pracchannāḥ kasmāccitkāraṇādiha||

Verse 8

सर्वलक्षणसंपन्ना भैक्षं नार्हन्ति नित्यशः। कार्यार्थिनश्चरन्तीति तर्कयन्त इति ब्रुवन्।।

sarvalakṣaṇasaṃpannā bhaikṣaṃ nārhanti nityaśaḥ| kāryārthinaścarantīti tarkayanta iti bruvan||

Verse 9

बन्धूनामागमान्नित्यमुपचारैस्तु नागराः। भाजनानि च पूर्णानि भक्ष्यभोज्यैरकारयन्।।

bandhūnāmāgamānnityamupacāraistu nāgarāḥ| bhājanāni ca pūrṇāni bhakṣyabhojyairakārayan||

Verse 10

मौनव्रतेन संयुक्ता भैश्रं गृह्णन्ति पाण्डवाः। माता चिरगतान्ज्ञात्वा शोचन्ती पाण्डवान्प्रति।।

maunavratena saṃyuktā bhaiśraṃ gṛhṇanti pāṇḍavāḥ| mātā ciragatānjñātvā śocantī pāṇḍavānprati||

Verse 11

दुःखाश्रुपूर्णनयना लिखन्त्यास्ते महीतलम्। भिक्षित्वा द्विजगेहेषु चिन्तयन्तश्च मातरम्।।

duḥkhāśrupūrṇanayanā likhantyāste mahītalam| bhikṣitvā dvijageheṣu cintayantaśca mātaram||

Verse 12

त्वरमाणा निवर्तन्ते मातृगौरवयन्त्रिताः। मात्रे निवेदयन्ति स्म कुन्त्यै भैक्षं दिवानिशम्।।

tvaramāṇā nivartante mātṛgauravayantritāḥ| mātre nivedayanti sma kuntyai bhaikṣaṃ divāniśam||

Verse 13

सर्वं संपूर्णभैक्षान्नं मातृदत्तं पृथक्पृथक्। विभज्याभुञ्जतेष्टं ते यथाभागं पृथक्पृथक्।।

sarvaṃ saṃpūrṇabhaikṣānnaṃ mātṛdattaṃ pṛthakpṛthak| vibhajyābhuñjateṣṭaṃ te yathābhāgaṃ pṛthakpṛthak||

Verse 14

अर्धं स्म भुञ्जते पञ्च सह मात्रा परन्तपाः। अर्धं सर्वस्य भैक्षस्य भीमो भुङ्क्ते महाबलः।।

ardhaṃ sma bhuñjate pañca saha mātrā parantapāḥ| ardhaṃ sarvasya bhaikṣasya bhīmo bhuṅkte mahābalaḥ||

Verse 15

स नाशितश्च भवति कल्याणान्नभुजिः पुरा। स वैवर्ण्यं च कार्श्यं च जगामातृप्तिकारितम्।।

sa nāśitaśca bhavati kalyāṇānnabhujiḥ purā| sa vaivarṇyaṃ ca kārśyaṃ ca jagāmātṛptikāritam||

Verse 16

आज्यबिन्दुर्यथा वह्नौ महति ज्वलिते भवेत्। तथार्धभागं भीमस्य भिक्षान्नस्य नरोत्तम।।

ājyabinduryathā vahnau mahati jvalite bhavet| tathārdhabhāgaṃ bhīmasya bhikṣānnasya narottama||

Verse 17

तथैव वसतां तत्र तेषां राजन्महात्मनाम्। अतिचक्राम सुमहान्कालोऽथ भरतर्षभ।।

tathaiva vasatāṃ tatra teṣāṃ rājanmahātmanām| aticakrāma sumahānkālo'tha bharatarṣabha||

Verse 18

भीमोऽपि क्रीडयित्वाथ मिथो ब्राह्मणबन्धुषु। कुम्भकारेण संबन्धाल्लेभे पात्रं महत्तरम्।।

bhīmo'pi krīḍayitvātha mitho brāhmaṇabandhuṣu| kumbhakāreṇa saṃbandhāllebhe pātraṃ mahattaram||

Verse 19

कुम्भकारोऽददात्पात्रं महत्कृत्वातिमात्रकम्। प्रहसन्भीमसेनाय विस्मितस्तस्य कर्मणा।।

kumbhakāro'dadātpātraṃ mahatkṛtvātimātrakam| prahasanbhīmasenāya vismitastasya karmaṇā||

Verse 20

तस्याद्भुतं कर्म कुर्वन्मृद्भारं महदाददे। मृद्भारैः शतसाहस्रैः कुम्भकारमतोषयत्।।

tasyādbhutaṃ karma kurvanmṛdbhāraṃ mahadādade| mṛdbhāraiḥ śatasāhasraiḥ kumbhakāramatoṣayat||

Verse 21

चक्रे चक्रे च मृद्भाण्डान्सततं भैक्षमाचरन्। तदादायागतं दृष्ट्वा हसन्ति प्रहसन्ति च।।

cakre cakre ca mṛdbhāṇḍānsatataṃ bhaikṣamācaran| tadādāyāgataṃ dṛṣṭvā hasanti prahasanti ca||

Verse 22

भक्ष्यभोज्यानि विविधान्यादाय प्रक्षिपन्ति च। एवमेव सदा भुक्त्वा मात्रे वदति वै रहः। न चाशितोऽस्मि भवति कल्याणान्नभृतः पुरा।।

bhakṣyabhojyāni vividhānyādāya prakṣipanti ca| evameva sadā bhuktvā mātre vadati vai rahaḥ| na cāśito'smi bhavati kalyāṇānnabhṛtaḥ purā||

Verse 23

ततः कदाचिद्भैक्षाय गतास्ते पुरषर्षभाः। संगत्य भीमसेनस्तु तत्रास्ते पृथया सह।।

tataḥ kadācidbhaikṣāya gatāste puraṣarṣabhāḥ| saṃgatya bhīmasenastu tatrāste pṛthayā saha||

Verse 24

अथार्तिजं महाशब्दं ब्राह्मणस्य निवेशने। भृशमुत्पतितं घोरं कुन्ती शुश्राव भारत।।

athārtijaṃ mahāśabdaṃ brāhmaṇasya niveśane| bhṛśamutpatitaṃ ghoraṃ kuntī śuśrāva bhārata||

Verse 25

रोरुयमाणांस्तान्दृष्ट्वा परिदेवयतश्च सा। कारुण्यात्साधुभावाच्च कुन्ती राजन्न चक्षमे।।

roruyamāṇāṃstāndṛṣṭvā paridevayataśca sā| kāruṇyātsādhubhāvācca kuntī rājanna cakṣame||

Verse 26

मथ्यमानेव दुःखेन हृदयेन पृथा तदा। उवाच भीमं कल्याणी कृपान्वितमिदं वचः।।

mathyamāneva duḥkhena hṛdayena pṛthā tadā| uvāca bhīmaṃ kalyāṇī kṛpānvitamidaṃ vacaḥ||

Verse 27

वसामः सुसुखं पुत्र ब्राह्मणस्य निवेशने। अज्ञाता धार्तराष्ट्रस्य सत्कृतां वीतमन्यवः।।

vasāmaḥ susukhaṃ putra brāhmaṇasya niveśane| ajñātā dhārtarāṣṭrasya satkṛtāṃ vītamanyavaḥ||

Verse 28

सा चिन्तये सदा पुत्र ब्राह्मणस्यास्य किं न्वहम्।। कदा प्रियं करिष्यामि यत्कुर्युरुषिताः सुखम्।।

sā cintaye sadā putra brāhmaṇasyāsya kiṃ nvaham|| kadā priyaṃ kariṣyāmi yatkuryuruṣitāḥ sukham||

Verse 29

एतावान्पुरुषस्तात कृतं यस्मिन्न नश्यति। यावच्च कुर्यादन्योऽस्य कुर्यादभ्यधिकं ततः।।

etāvānpuruṣastāta kṛtaṃ yasminna naśyati| yāvacca kuryādanyo'sya kuryādabhyadhikaṃ tataḥ||

Verse 30

तदिदं ब्राह्मणस्यास्य दुःखमापतितं ध्रुवम्। न तत्र यदि साहाय्यं कुर्याम सुकृतं भवेत्।।

tadidaṃ brāhmaṇasyāsya duḥkhamāpatitaṃ dhruvam| na tatra yadi sāhāyyaṃ kuryāma sukṛtaṃ bhavet||

Verse 31

भीमसेन उवाच। ज्ञायतामस्य यद्दुःखं यतश्चैव समुत्थितम्। विदित्वा व्यवसिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्।।

bhīmasena uvāca| jñāyatāmasya yadduḥkhaṃ yataścaiva samutthitam| viditvā vyavasiṣyāmi yadyapi syātsuduṣkaram||

Verse 32

वैशंपायन उवाच। एवं तौ कथयन्तौ च भूयः सुश्रुवतुः स्वनम्। आर्तिजं तस्य विप्रस्य सभार्यस्य विशांपते।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evaṃ tau kathayantau ca bhūyaḥ suśruvatuḥ svanam| ārtijaṃ tasya viprasya sabhāryasya viśāṃpate||

Verse 33

अन्तःपुरं ततस्तस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः। विवेश त्वरिता कुन्ती बद्धवत्सेव सौरभी।।

antaḥpuraṃ tatastasya brāhmaṇasya mahātmanaḥ| viveśa tvaritā kuntī baddhavatseva saurabhī||

Verse 34

ततस्तं ब्राह्मणं तत्र भार्यया च सुतेन च। दुहित्रा चैव सहितं ददर्श विकृताननम्।।

tatastaṃ brāhmaṇaṃ tatra bhāryayā ca sutena ca| duhitrā caiva sahitaṃ dadarśa vikṛtānanam||

Verse 35

ब्राह्मण उवाच। धिगिदं जीवितं लोके गतसारमनर्थकम्। दुःखमूलं पराधीनं भृशमप्रियभागि च।।

brāhmaṇa uvāca| dhigidaṃ jīvitaṃ loke gatasāramanarthakam| duḥkhamūlaṃ parādhīnaṃ bhṛśamapriyabhāgi ca||

Verse 36

जीविते परमं दुःखं जीविते परमो ज्वरः। जीविते वर्तमानस्य द्वन्द्वानामागमो ध्रुवः।।

jīvite paramaṃ duḥkhaṃ jīvite paramo jvaraḥ| jīvite vartamānasya dvandvānāmāgamo dhruvaḥ||

Verse 37

आत्मा ह्येको हि धर्मार्थौ कामं चैव निषेवते। एतैश्च विप्रयोगोऽपि दुःखं परमनन्तकम्।।

ātmā hyeko hi dharmārthau kāmaṃ caiva niṣevate| etaiśca viprayogo'pi duḥkhaṃ paramanantakam||

Verse 38

आहुः केचित्परं मोक्षं स च नास्ति कथंचन। अर्थप्राप्तौ तु नरकः कृत्स्न एवोपपद्यते।।

āhuḥ kecitparaṃ mokṣaṃ sa ca nāsti kathaṃcana| arthaprāptau tu narakaḥ kṛtsna evopapadyate||

Verse 39

अर्थेप्सुता परं दुःखमर्थप्राप्तौ ततोऽधिकम्। जातस्नेहस्य चार्थेषु विप्रयोगे महत्तरम्।।

arthepsutā paraṃ duḥkhamarthaprāptau tato'dhikam| jātasnehasya cārtheṣu viprayoge mahattaram||

Verse 40

यावन्तो यस्य संयोगा द्रव्यैरिष्टैर्भवन्त्युत। तावन्तोऽस्य निख्यन्ते हृदये शोकशङ्कवः।।

yāvanto yasya saṃyogā dravyairiṣṭairbhavantyuta| tāvanto'sya nikhyante hṛdaye śokaśaṅkavaḥ||

Verse 41

तदिदं जीवितं प्राप्य अल्पकालं महाभयम्। त्यागो हि न मया प्राप्तो भार्यया सहितेन च।।

tadidaṃ jīvitaṃ prāpya alpakālaṃ mahābhayam| tyāgo hi na mayā prāpto bhāryayā sahitena ca||

Verse 42

न हि योगं प्रपश्यामि येन मुच्येयमापदः। पुत्रदारेण वा सार्धं प्राद्रवेयमनामयम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि बकवचपर्वणि एकसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 171 ।।

na hi yogaṃ prapaśyāmi yena mucyeyamāpadaḥ| putradāreṇa vā sārdhaṃ prādraveyamanāmayam|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi bakavacaparvaṇi ekasaptatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 171 ||

Verse 43

यतितं वै मया पूर्वं वेत्थ ब्राह्मणि तत्तथा। क्षेमं यतस्ततो गन्तुं त्वया तु मम न श्रुतम्।।

yatitaṃ vai mayā pūrvaṃ vettha brāhmaṇi tattathā| kṣemaṃ yatastato gantuṃ tvayā tu mama na śrutam||

Verse 44

इह जाता विवृद्धाऽस्मि पिता माता ममेति वै। उक्तवत्यसि दुर्मेधे याच्यमाना मयाऽसकृत्।।

iha jātā vivṛddhā'smi pitā mātā mameti vai| uktavatyasi durmedhe yācyamānā mayā'sakṛt||

Verse 45

स्वर्गतोऽपि पिता वृद्धस्तथा माता चिरं तव। बन्धवा भूतपूर्वाश्च तत्र वासे तु का रतिः।।

svargato'pi pitā vṛddhastathā mātā ciraṃ tava| bandhavā bhūtapūrvāśca tatra vāse tu kā ratiḥ||

Verse 46

न भोजनं विरुद्धं स्यान्न स्त्रीदेशो निबन्धनः। सुदूरमपि तं देशं व्रजेद्गरुडहंसवत्।।

na bhojanaṃ viruddhaṃ syānna strīdeśo nibandhanaḥ| sudūramapi taṃ deśaṃ vrajedgaruḍahaṃsavat||

Verse 47

सोऽयं ते बन्धुकामाया अशृण्वन्त्या वचो मम। बन्धुप्रणाशः संप्राप्तो भृशं दुःखकरो मम।।

so'yaṃ te bandhukāmāyā aśṛṇvantyā vaco mama| bandhupraṇāśaḥ saṃprāpto bhṛśaṃ duḥkhakaro mama||

Verse 48

अथवा मद्विनाशो यं न हि शक्ष्यामि कंचन। परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत्।।

athavā madvināśo yaṃ na hi śakṣyāmi kaṃcana| parityaktumahaṃ bandhuṃ svayaṃ jīvannṛśaṃsavat||

Verse 49

सहधर्मचरीं दान्तां नित्यं मातृसमां मम। सखायं विहितां देवैर्नित्यं परमिकां गतिम्।।

sahadharmacarīṃ dāntāṃ nityaṃ mātṛsamāṃ mama| sakhāyaṃ vihitāṃ devairnityaṃ paramikāṃ gatim||

Verse 50

पित्रा मात्रा च विहितां सदा गार्हस्थ्यभागिनीम्। वरयित्वा यथान्यायं मन्त्रवत्परिणीय च।।

pitrā mātrā ca vihitāṃ sadā gārhasthyabhāginīm| varayitvā yathānyāyaṃ mantravatpariṇīya ca||

Verse 51

कुलीनां शीलसंपन्नामपत्यजननीमपि। त्वामहं जीवितस्यार्थे साध्वीमनपकारिणीम्।।

kulīnāṃ śīlasaṃpannāmapatyajananīmapi| tvāmahaṃ jīvitasyārthe sādhvīmanapakāriṇīm||

Verse 52

परित्यक्तुं न शक्ष्यामि भार्यां नित्यमनुव्रताम्। कुत एव परित्यक्तुं सुतां शक्ष्याम्यहं स्वयम्।।

parityaktuṃ na śakṣyāmi bhāryāṃ nityamanuvratām| kuta eva parityaktuṃ sutāṃ śakṣyāmyahaṃ svayam||

Verse 53

बालामप्राप्तवयसमजातव्यञ्जनाकृतिम्। भर्तुरर्थाय निक्षिप्तां न्यासं धात्रा महात्मना।।

bālāmaprāptavayasamajātavyañjanākṛtim| bharturarthāya nikṣiptāṃ nyāsaṃ dhātrā mahātmanā||

Verse 54

यया दौहित्रजाँल्लोकानाशंसे पितृभिः सह। स्वयमुत्पाद्य तां बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे।।

yayā dauhitrajā~llokānāśaṃse pitṛbhiḥ saha| svayamutpādya tāṃ bālāṃ kathamutsraṣṭumutsahe||

Verse 55

मन्यन्ते केचिदधिकं स्नेहं पुत्रे पितुर्नराः। कन्यायां केचिदपरे मम तुल्यावुभौ स्मृतौ।।

manyante kecidadhikaṃ snehaṃ putre piturnarāḥ| kanyāyāṃ kecidapare mama tulyāvubhau smṛtau||

Verse 56

यस्यां लोकाः प्रसूतिश्च स्थिता नित्यमथो सुखम्। अपापां तामहं बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे।।

yasyāṃ lokāḥ prasūtiśca sthitā nityamatho sukham| apāpāṃ tāmahaṃ bālāṃ kathamutsraṣṭumutsahe||

Verse 57

कुत एव परित्यक्तुं सुतं शक्ष्याम्यहं स्वयम्। प्रार्थयेयं परां प्रीतिं यस्मिन्स्वर्गफलानि च।।

kuta eva parityaktuṃ sutaṃ śakṣyāmyahaṃ svayam| prārthayeyaṃ parāṃ prītiṃ yasminsvargaphalāni ca||

Verse 58

यस्य जातस्य पितरो मुखं दृष्ट्वा दिवं गताः। अहं मुक्तः पितृऋणाद्यस्य जातस्य तेजसा।।

yasya jātasya pitaro mukhaṃ dṛṣṭvā divaṃ gatāḥ| ahaṃ muktaḥ pitṛṛṇādyasya jātasya tejasā||

Verse 59

दयितं मे कथं बालमहं त्यक्तुमिहोत्सहे। तमहं ज्येष्ठपुत्रं मे कुलनिर्हारकं विभुम्।।

dayitaṃ me kathaṃ bālamahaṃ tyaktumihotsahe| tamahaṃ jyeṣṭhaputraṃ me kulanirhārakaṃ vibhum||

Verse 60

मम पिण्डोदकनिधिं कथं त्यक्ष्यामि पुत्रकम्। त्यागोऽयं मम संप्राप्तो ममन्वा मे सुतस्य वा।।

mama piṇḍodakanidhiṃ kathaṃ tyakṣyāmi putrakam| tyāgo'yaṃ mama saṃprāpto mamanvā me sutasya vā||

Verse 61

तव वा तव पुत्र्या वा अत्र वासस्य तत्फलम्। न शृणोषि वचो मह्यं तत्फलं भुङ्क्ष्व भामिनि।।

tava vā tava putryā vā atra vāsasya tatphalam| na śṛṇoṣi vaco mahyaṃ tatphalaṃ bhuṅkṣva bhāmini||

Verse 62

अथवाहं न शक्ष्यामि स्वयं मर्तुं सुतं मम। एकं त्यक्तुं न शक्नोति भवतीं च सुतामपि।।

athavāhaṃ na śakṣyāmi svayaṃ martuṃ sutaṃ mama| ekaṃ tyaktuṃ na śaknoti bhavatīṃ ca sutāmapi||

Verse 63

अथ मद्रक्षणार्थं वा न हि शक्ष्यामि कंचन। परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत्।।

atha madrakṣaṇārthaṃ vā na hi śakṣyāmi kaṃcana| parityaktumahaṃ bandhuṃ svayaṃ jīvannṛśaṃsavat||

Verse 64

आत्मानमपि चोत्सृज्य गते प्रेतवशं मयि। त्यक्ता ह्येते मया व्यक्तं नेह शक्ष्यन्ति जीवितुम्।।

ātmānamapi cotsṛjya gate pretavaśaṃ mayi| tyaktā hyete mayā vyaktaṃ neha śakṣyanti jīvitum||

Verse 65

एषां चान्यतमत्यागो नृशंसो गर्हितो बुधैः। आत्मत्यागे कृते चेमे मरिष्यन्ति मया विना।।

eṣāṃ cānyatamatyāgo nṛśaṃso garhito budhaiḥ| ātmatyāge kṛte ceme mariṣyanti mayā vinā||

Verse 66

स कृच्छ्रामहमापन्नो न शक्तस्तर्तुमापदम्। अहो धिक्कां गतिं त्वद्य गमिष्यामि सबान्धवः। सर्वैः सह मृतं श्रेयो न च मे जीवितुं क्षमम्।।

sa kṛcchrāmahamāpanno na śaktastartumāpadam| aho dhikkāṃ gatiṃ tvadya gamiṣyāmi sabāndhavaḥ| sarvaiḥ saha mṛtaṃ śreyo na ca me jīvituṃ kṣamam||