Chapter 6

Section 1

दूष्येभ्यः शत्रुभ्यश् च द्विविधा शुद्धा

dūṣyebhyaḥ śatrubhyaś ca dvividhā śuddhā

Section 2

दूष्य शुद्धायां पौरेषु जानपदेषु वा दण्ड वर्जान् उपायान् प्रयुञ्जीत

dūṣya śuddhāyāṃ paureṣu jānapadeṣu vā daṇḍa varjān upāyān prayuñjīta

Section 3

दण्डो हि महा जने क्षेप्तुम् अशक्यः

daṇḍo hi mahā jane kṣeptum aśakyaḥ

Section 4

क्षिप्तो वा तं चार्थं न कुर्यात् अन्यं चानर्थम् उत्पादयेत्

kṣipto vā taṃ cārthaṃ na kuryāt anyaṃ cānartham utpādayet

Section 5

मुख्येषु त्व् एषां दाण्ड कर्मिकवच् चेष्टेत

mukhyeṣu tv eṣāṃ dāṇḍa karmikavac ceṣṭeta

Section 6

शत्रु शुद्धायां यतः शत्रुः प्रधानः कार्यो वा ततः साम आदिभिः सिद्धिं लिप्सेत

śatru śuddhāyāṃ yataḥ śatruḥ pradhānaḥ kāryo vā tataḥ sāma ādibhiḥ siddhiṃ lipseta

Section 7

स्वामिन्य् आयत्ता प्रधान सिद्धिः मन्त्रिष्व् आयत्ताआयत्त सिद्धिः उभय आयत्ता प्रधान आयत्त सिद्धिः

svāminy āyattā pradhāna siddhiḥ mantriṣv āyattāāyatta siddhiḥ ubhaya āyattā pradhāna āyatta siddhiḥ

Section 8

दूष्य अदूष्याणाम् आमिश्रितत्वाद् आमिश्रा

dūṣya adūṣyāṇām āmiśritatvād āmiśrā

Section 9

आमिश्रायाम् अदूष्यतः सिद्धिः

āmiśrāyām adūṣyataḥ siddhiḥ

Section 10

आलम्बन अभावे ह्य् आलम्बिता न विद्यन्ते

ālambana abhāve hy ālambitā na vidyante

Section 11

मित्र अमित्राणाम् एकी भावात् पर मिश्रा

mitra amitrāṇām ekī bhāvāt para miśrā

Section 12

पर मिश्रायां मित्रतः सिद्धिः

para miśrāyāṃ mitrataḥ siddhiḥ

Section 13

सुकरो हि मित्रेण संधिः नामित्रेणैति

sukaro hi mitreṇa saṃdhiḥ nāmitreṇaiti

Section 14

मित्रं चेन् न संधिम् इच्छेद् अभीक्ष्णम् उपजपेत्

mitraṃ cen na saṃdhim icched abhīkṣṇam upajapet

Section 15

ततः सत्त्रिभिर् अमित्राद् भेदयित्वा मित्रं लभेत

tataḥ sattribhir amitrād bhedayitvā mitraṃ labheta

Section 16

मित्र संघस्य वा योअन्त स्थायी तं लभेत

mitra saṃghasya vā yoanta sthāyī taṃ labheta

Section 17

अन्त स्थायिनि लब्धे मध्य स्थायिनो भिद्यन्ते

anta sthāyini labdhe madhya sthāyino bhidyante

Section 18

मध्य स्थायिनं वा लभेत

madhya sthāyinaṃ vā labheta

Section 19

मध्य स्थायिनि लब्धे नान्त स्थायिनः संहन्यन्ते

madhya sthāyini labdhe nānta sthāyinaḥ saṃhanyante

Section 20

यथा चएषाम् आश्रय भेदस् तान् उपायान् प्रयुञ्जीत

yathā caeṣām āśraya bhedas tān upāyān prayuñjīta

Section 21

धार्मिकं जाति कुल श्रुत वृत्त स्तवेन सम्बन्धेन पूर्वेषां त्रैकाल्य उपकारान् अपकाराभ्यां वा सान्त्वयेत्

dhārmikaṃ jāti kula śruta vṛtta stavena sambandhena pūrveṣāṃ traikālya upakārān apakārābhyāṃ vā sāntvayet

Section 22

निवृत्त उत्साहं विग्रह श्रान्तं प्रतिहत उपायं क्षय व्ययाभ्यां प्रवासेन चौपतप्तं शौचेनान्यं लिप्समानम् अन्यस्माद् वा शङ्कमानं मैत्री प्रधानं वा कल्याण बुद्धिं साम्ना साधयेत्

nivṛtta utsāhaṃ vigraha śrāntaṃ pratihata upāyaṃ kṣaya vyayābhyāṃ pravāsena caupataptaṃ śaucenānyaṃ lipsamānam anyasmād vā śaṅkamānaṃ maitrī pradhānaṃ vā kalyāṇa buddhiṃ sāmnā sādhayet

Section 23

लुब्धं क्षीणं वा तपस्वि मुख्य अवस्थापना पूर्वं दानेन साधयेत्

lubdhaṃ kṣīṇaṃ vā tapasvi mukhya avasthāpanā pūrvaṃ dānena sādhayet

Section 24

तत् पञ्च विधं देय विसर्गो गृहीत अनुवर्तनम् आत्त प्रतिदानं स्व द्रव्य दानम् अपूर्वं पर स्वेषु स्वयं ग्राह दानं च

tat pañca vidhaṃ deya visargo gṛhīta anuvartanam ātta pratidānaṃ sva dravya dānam apūrvaṃ para sveṣu svayaṃ grāha dānaṃ ca

Section 25

इति दान कर्म

iti dāna karma

Section 26

परस्पर द्वेष वैर भूमि हरण शङ्कितम् अतोअन्यतमेन भेदयेत्

paraspara dveṣa vaira bhūmi haraṇa śaṅkitam atoanyatamena bhedayet

Section 27

भीरुं वा प्रतिघातेन कृत संधिर् एष त्वयि कर्म करिष्यति मित्रम् अस्य निसृष्टम् संधौ वा नाभ्यन्तरः इति

bhīruṃ vā pratighātena kṛta saṃdhir eṣa tvayi karma kariṣyati mitram asya nisṛṣṭam saṃdhau vā nābhyantaraḥ iti

Section 28

यस्य वा स्व देशाद् अन्य देशाद् वा पण्यानि पण्य अगारतयाआगच्छेयुः तानि अस्य यातव्याल् लब्धानि इति सत्त्रिणश् चारयेयुः

yasya vā sva deśād anya deśād vā paṇyāni paṇya agāratayāāgaccheyuḥ tāni asya yātavyāl labdhāni iti sattriṇaś cārayeyuḥ

Section 29

बहुली भूते शासनम् अभित्यक्तेन प्रेषयेत् एतत् ते पण्यं पण्य अगारं वा मया ते प्रेषितम् सामवायिकेषु विक्रमस्व अपगच्छ वा ततः पण शेषम् अवाप्स्यसि इति

bahulī bhūte śāsanam abhityaktena preṣayet etat te paṇyaṃ paṇya agāraṃ vā mayā te preṣitam sāmavāyikeṣu vikramasva apagaccha vā tataḥ paṇa śeṣam avāpsyasi iti

Section 30

ततः सत्त्रिणः परेषु ग्राहयेयुः एतद् अरि प्रदत्तम् इति

tataḥ sattriṇaḥ pareṣu grāhayeyuḥ etad ari pradattam iti

Section 31

शत्रु प्रख्यातं वा पण्यम् अविज्ँनातं विजिगीषुं गच्छेत्

śatru prakhyātaṃ vā paṇyam avij~nātaṃ vijigīṣuṃ gacchet

Section 32

तद् अस्य वैदेहक व्यञ्जनाः शत्रु मुख्येषु विक्रीणीरन्

tad asya vaidehaka vyañjanāḥ śatru mukhyeṣu vikrīṇīran

Section 33

ततः सत्त्रिणः परेषु ग्राहयेयुः एतत् पण्यम् अरि प्रदत्तम् इति

tataḥ sattriṇaḥ pareṣu grāhayeyuḥ etat paṇyam ari pradattam iti

Section 34

महा अपराधान् अर्थ मानाभ्याम् उपगृह्य वा शस्त्र रस अग्निभिर् अमित्रे प्रणिदध्यात्

mahā aparādhān artha mānābhyām upagṛhya vā śastra rasa agnibhir amitre praṇidadhyāt

Section 35

अथएकम् अमात्यं निष्पातयेत्

athaekam amātyaṃ niṣpātayet

Section 36

तस्य पुत्र दारम् उपगृह्य रात्रौ हतम् इति ख्यापयेत्

tasya putra dāram upagṛhya rātrau hatam iti khyāpayet

Section 37

अथामात्यः शत्रोस् तान् एक एकशः प्ररूपयेत्

athāmātyaḥ śatros tān eka ekaśaḥ prarūpayet

Section 38

ते चेद् यथा उक्तं कुर्युर् न चएनान् ग्राहयेत्

te ced yathā uktaṃ kuryur na caenān grāhayet

Section 39

अशक्तिमतो वा ग्राहयेत्

aśaktimato vā grāhayet

Section 40

आप्त भाव उपगतो मुख्याद् अस्याअत्मानं रक्षणीयं कथयेत्

āpta bhāva upagato mukhyād asyāatmānaṃ rakṣaṇīyaṃ kathayet

Section 41

अथामित्र शासनं मुख्य उपघाताय प्रेषितम् उभय वेतनो ग्राहयेत्

athāmitra śāsanaṃ mukhya upaghātāya preṣitam ubhaya vetano grāhayet

Section 42

उत्साह शक्तिमतो वा प्रेषयेत् अमुष्य राज्यं गृहाण यथा अस्थितो नः संधिः इति

utsāha śaktimato vā preṣayet amuṣya rājyaṃ gṛhāṇa yathā asthito naḥ saṃdhiḥ iti

Section 43

ततः सत्त्रिणः परेषु ग्राहयेयुः

tataḥ sattriṇaḥ pareṣu grāhayeyuḥ

Section 44

एकस्य स्कन्ध आवारं वीवधम् आसारं वा घातयेयुः

ekasya skandha āvāraṃ vīvadham āsāraṃ vā ghātayeyuḥ

Section 45

इतरेषु मैत्रीं ब्रुवाणाः त्वम् एतेषां घातयितव्यः इत्य् उपजपेयुः

itareṣu maitrīṃ bruvāṇāḥ tvam eteṣāṃ ghātayitavyaḥ ity upajapeyuḥ

Section 46

यस्य वा प्रवीर पुरुषो हस्ती हयो वा म्रियेत गूढ पुरुषैर् हन्येत ह्रियेत वा सत्त्रिणः परस्पर उपहतं ब्रूयुः

yasya vā pravīra puruṣo hastī hayo vā mriyeta gūḍha puruṣair hanyeta hriyeta vā sattriṇaḥ paraspara upahataṃ brūyuḥ

Section 47

ततः शासनम् अभिशस्तस्य प्रेषयेत् भूयः कुरु ततः पण शेएषम् अवाप्स्यसि इति

tataḥ śāsanam abhiśastasya preṣayet bhūyaḥ kuru tataḥ paṇa śeeṣam avāpsyasi iti

Section 48

तद् उभय वेतना ग्राहयेयुः

tad ubhaya vetanā grāhayeyuḥ

Section 49

भिन्नेष्व् अन्यतमं लभेत

bhinneṣv anyatamaṃ labheta

Section 50

तेन सेना पति कुमार दण्ड चारिणो व्याख्याताः

tena senā pati kumāra daṇḍa cāriṇo vyākhyātāḥ

Section 51

सांधिकं च भेदं प्रयुञ्जीत

sāṃdhikaṃ ca bhedaṃ prayuñjīta

Section 52

इति भेद कर्म

iti bheda karma

Section 53

तीक्ष्णम् उत्साहिनं व्यसनिनं स्थित शत्रुं वा गूढ पुरुषाः शस्त्र अग्नि रस आदिभिः साधयेयुः सौकर्यतो वा तेषाम् अन्यतमः

tīkṣṇam utsāhinaṃ vyasaninaṃ sthita śatruṃ vā gūḍha puruṣāḥ śastra agni rasa ādibhiḥ sādhayeyuḥ saukaryato vā teṣām anyatamaḥ

Section 54

तीक्ष्णो ह्य् एकः शस्त्र रस अग्निभिः साधयेत्

tīkṣṇo hy ekaḥ śastra rasa agnibhiḥ sādhayet

Section 55

अयं सर्व संदोह कर्म विशिष्टं वा करोति

ayaṃ sarva saṃdoha karma viśiṣṭaṃ vā karoti

Section 56

इत्य् उपाय चतुर् वर्गः

ity upāya catur vargaḥ

Section 57

पूर्वः पूर्वश् चास्य लघिष्ठः

pūrvaḥ pūrvaś cāsya laghiṣṭhaḥ

Section 58

सान्त्वम् एक गुणम्

sāntvam eka guṇam

Section 59

दानं द्वि गुणं सान्त्व पूर्वम्

dānaṃ dvi guṇaṃ sāntva pūrvam

Section 60

भेदस् त्रि गुणः सान्त्व दान पूर्वः

bhedas tri guṇaḥ sāntva dāna pūrvaḥ

Section 61

दण्डश् चतुर् गुणः सान्त्व दान भेद पूर्वः

daṇḍaś catur guṇaḥ sāntva dāna bheda pūrvaḥ

Section 62

इत्य् अभियुञ्जानेषूक्तम्

ity abhiyuñjāneṣūktam

Section 63

स्व भूमिष्ठेषु तु त एवौपायाः

sva bhūmiṣṭheṣu tu ta evaupāyāḥ

Section 64

विशेषस् तु

viśeṣas tu

Section 65

स्व भूमिष्ठानाम् अन्यतमस्य पण्य अगारैर् अभिज्ँनातान् दूत मुख्यान् अभीक्ष्णं प्रेषयेत्

sva bhūmiṣṭhānām anyatamasya paṇya agārair abhij~nātān dūta mukhyān abhīkṣṇaṃ preṣayet

Section 66

त एनं संधौ पर हिंसायां वा योजयेयुः

ta enaṃ saṃdhau para hiṃsāyāṃ vā yojayeyuḥ

Section 67

अप्रतिपद्यमानं कृतो नः संधिः इत्य् आवेदयेयुः

apratipadyamānaṃ kṛto naḥ saṃdhiḥ ity āvedayeyuḥ

Section 68

तम् इतरेषाम् उभय वेतनाः संक्रामयेयुः अयं वो राजा दुष्टः इति

tam itareṣām ubhaya vetanāḥ saṃkrāmayeyuḥ ayaṃ vo rājā duṣṭaḥ iti

Section 69

यस्य वा यस्माद् भयं वैरं द्वेषो वा तं तस्माद् भेदयेयुः अयं ते शत्रुणा संधत्ते पुरा त्वाम् अतिसंधत्ते क्षिप्रतरं संधीयस्व निग्रहे चास्य प्रयतस्व इति

yasya vā yasmād bhayaṃ vairaṃ dveṣo vā taṃ tasmād bhedayeyuḥ ayaṃ te śatruṇā saṃdhatte purā tvām atisaṃdhatte kṣiprataraṃ saṃdhīyasva nigrahe cāsya prayatasva iti

Section 70

आवाह विवाहाभ्यां वा कृत्वा सम्योगम् असम्युक्तान् भेदयेत्

āvāha vivāhābhyāṃ vā kṛtvā samyogam asamyuktān bhedayet

Section 71

सामन्त आटविक तत् कुलीन अपरुद्धैश् चएषां राज्यानि घातयेत् सार्थ व्रज अटवीर् वा दण्डं वाअभिसृतम्

sāmanta āṭavika tat kulīna aparuddhaiś caeṣāṃ rājyāni ghātayet sārtha vraja aṭavīr vā daṇḍaṃ vāabhisṛtam

Section 72

परस्पर अपाश्रयाश् चएषां जाति संघाश् छिद्रेषु प्रहरेयुः गूढाश् चाग्नि रस शस्त्रेण KआZ०९ ६ ७३अब् वीतंस गिलवच् चारीन् योगैर् आचरितैः शठः KआZ०९ ६ ७३च्द् घातयेत् पर मिश्रायां विश्वासेनाअमिषेण च E अर्थ अनर्थ सम्शय युक्ताह् आपदह् तासाम् उपाय विकल्पजाह् सिद्धयह्

paraspara apāśrayāś caeṣāṃ jāti saṃghāś chidreṣu prahareyuḥ gūḍhāś cāgni rasa śastreṇa KāZ09 6 73ab vītaṃsa gilavac cārīn yogair ācaritaiḥ śaṭhaḥ KāZ09 6 73cd ghātayet para miśrāyāṃ viśvāsenāamiṣeṇa ca E artha anartha samśaya yuktāh āpadah tāsām upāya vikalpajāh siddhayah