Chapter 3

Section 1

विजिगीषुः शक्त्य् अपेक्षः षाड्गुण्यम् उपयुञ्जीत

vijigīṣuḥ śakty apekṣaḥ ṣāḍguṇyam upayuñjīta

Section 2

सम ज्यायोभ्यां संधीयेत हीनेन विगृह्णीयात्

sama jyāyobhyāṃ saṃdhīyeta hīnena vigṛhṇīyāt

Section 3

विगृहीतो हि ज्यायसा हस्तिना पाद युद्धम् इवाभ्युपैति

vigṛhīto hi jyāyasā hastinā pāda yuddham ivābhyupaiti

Section 4

समेन चाअमं पात्रम् आमेनाहतम् इवौभयतः क्षयं करोति

samena cāamaṃ pātram āmenāhatam ivaubhayataḥ kṣayaṃ karoti

Section 5

कुम्भेनैवाश्मा हीनेनएक अन्त सिद्धिम् अवाप्नोति

kumbhenaivāśmā hīnenaeka anta siddhim avāpnoti

Section 6

ज्यायांश् चेन् न संधिम् इच्छेद् दण्ड उपनत वृत्तम् आबलीयसं वा योगम् आतिष्ठेत्

jyāyāṃś cen na saṃdhim icched daṇḍa upanata vṛttam ābalīyasaṃ vā yogam ātiṣṭhet

Section 7

समश् चेन् न संधिम् इच्छेद् यावन् मात्रम् अपकुर्यात् तावन् मात्रम् अस्य प्रत्यपकुर्यात्

samaś cen na saṃdhim icched yāvan mātram apakuryāt tāvan mātram asya pratyapakuryāt

Section 8

तेजो हि संधान कारणम्

tejo hi saṃdhāna kāraṇam

Section 9

नातप्तं लोहं लोहेन संधत्त इति

nātaptaṃ lohaṃ lohena saṃdhatta iti

Section 10

हीनश् चेत् सर्वत्रानुप्रणतस् तिष्ठेत् संधिम् उपेयात्

hīnaś cet sarvatrānupraṇatas tiṣṭhet saṃdhim upeyāt

Section 11

आरण्योअग्निर् इव हि दुःख अमर्षजं तेजो विक्रमयति

āraṇyoagnir iva hi duḥkha amarṣajaṃ tejo vikramayati

Section 12

मण्डलस्य चानुग्राह्यो भवति

maṇḍalasya cānugrāhyo bhavati

Section 13

संहितश् चेत् पर प्रकृतयो लुब्ध क्षीण अपचरिताः प्रत्यादान भयाद् वा नौपगच्छन्ति इति पश्येद्द् हीनोअपि विगृह्णीयात्

saṃhitaś cet para prakṛtayo lubdha kṣīṇa apacaritāḥ pratyādāna bhayād vā naupagacchanti iti paśyedd hīnoapi vigṛhṇīyāt

Section 14

विगृहीतश् चेत् पर प्रकृतयो लुब्ध क्षीण अपचरिता विग्रह उद्विग्ना वा मां नौपगच्छन्ति इति पश्येज् ज्यायान् अपि संधीयेत विग्रह उद्वेगं वा शमयेत्

vigṛhītaś cet para prakṛtayo lubdha kṣīṇa apacaritā vigraha udvignā vā māṃ naupagacchanti iti paśyej jyāyān api saṃdhīyeta vigraha udvegaṃ vā śamayet

Section 15

व्यसन यौगपद्येअपि गुरु व्यसनोअस्मि लघु व्यसनः परः सुखेन प्रतिकृत्य व्यसनम् आत्मनोअभियुञ्ज्याद् इति पश्येज् ज्यायान् अपि संधीयेत

vyasana yaugapadyeapi guru vyasanoasmi laghu vyasanaḥ paraḥ sukhena pratikṛtya vyasanam ātmanoabhiyuñjyād iti paśyej jyāyān api saṃdhīyeta

Section 16

संधि विग्रहयोश् चेत् पर कर्शनम् आत्म उपचयं वा नाभिपश्येज् ज्यायान् अप्य् आसीत

saṃdhi vigrahayoś cet para karśanam ātma upacayaṃ vā nābhipaśyej jyāyān apy āsīta

Section 17

पर व्यसनम् अप्रतिकार्यं चेत् पश्येद्द् हीनोअप्य् अभियायात्

para vyasanam apratikāryaṃ cet paśyedd hīnoapy abhiyāyāt

Section 18

अप्रतिकार्य आसन्न व्यसनो वा ज्यायान् अपि संश्रयेत

apratikārya āsanna vyasano vā jyāyān api saṃśrayeta

Section 19

संधिनाएकतो विग्रहेणएकतश् चेत् कार्य सिद्धिं पश्येज् ज्यायान् अपि द्वैधी भूतस् तिष्ठेत्

saṃdhināekato vigraheṇaekataś cet kārya siddhiṃ paśyej jyāyān api dvaidhī bhūtas tiṣṭhet

Section 20

एवं समस्य षाड्गुण्य उपयोगः

evaṃ samasya ṣāḍguṇya upayogaḥ

Section 21

तत्र तु प्रतिविशेषः KआZ०७ ३ २२अब् प्रवृत्त चक्रेणाअक्रान्तो राज्ँना बलवताअबलः KआZ०७ ३ २२च्द् संधिनाउपनमेत् तूर्णं कोश दण्ड आत्म भूमिभिः KआZ०७ ३ २३अब् स्वयं संख्यात दण्डेन दण्डस्य विभवेन वा KआZ०७ ३ २३च्द् उपस्थातव्यम् इत्य् एष संधिर् आत्म आमिषो मतः KआZ०७ ३ २४अब् सेना पति कुमाराभ्याम् उपस्थातव्यम् इत्य् अयम् KआZ०७ ३ २४च्द् पुरुष अन्तर संधिः स्यान् नाअत्मनाइत्य् आत्म रक्षणः KआZ०७ ३ २५अब् एकेनान्यत्र यातव्यं स्वयं दण्डेन वाइत्य् अयम् KआZ०७ ३ २५च्द् अदृष्ट पुरुषः संधिर् दण्ड मुख्य आत्म रक्षणः KआZ०७ ३ २६अब् मुख्य स्त्री बन्धनं कुर्यात् पूर्वयोः पश्चिमे त्व् अरिम् KआZ०७ ३ २६च्द् साधयेद् गूढम् इत्य् एते दण्ड उपनत संधयः KआZ०७ ३ २७अब् कोश दानेन शेषाणां प्रकृतीनां विमोक्षणम् KआZ०७ ३ २७च्द् परिक्रयो भवेत् संधिः स एव च यथा सुखम् KआZ०७ ३ २८अब् स्कन्ध उपनेयो बहुधा ज्ँनेयः संधिर् उपग्रहः KआZ०७ ३ २८च्द् निरुद्धो देश कालाभ्याम् अत्ययः स्याद् उपग्रहः KआZ०७ ३ २९अब् विषह्य दानाद् आयत्यां क्षमः स्त्री बन्धनाद् अपि KआZ०७ ३ २९च्द् सुवर्ण संधिर् विश्वासाद् एकी भाव गतो भवेत् KआZ०७ ३ ३०अब् विपरीतः कपालः स्याद् अत्यादान अभिभाषितः KआZ०७ ३ ३०च्द् पूर्वयोः प्रणयेत् कुप्यं हस्त्य् अश्वं वा गर अन्वितम् KआZ०७ ३ ३१अब् तृतीये प्रणयेद् अर्थं कथयन् कर्मणां क्षयम् KआZ०७ ३ ३१च्द् तिष्ठेच् चतुर्थ इत्य् एते कोश उपनत संधयः KआZ०७ ३ ३२अब् भूम्य् एक देश त्यागेन शेष प्रकृति रक्षणम् KआZ०७ ३ ३२च्द् आदिष्ट संधिस् तत्रैष्टो गूढ स्तेन उपघातिनः KआZ०७ ३ ३३अब् भूमीनाम् आत्त साराणां मूल वर्जं प्रणामनम् KआZ०७ ३ ३३च्द् उच्छिन्न संधिस् तत्रैष्टः पर व्यसन काङ्क्षिणः KआZ०७ ३ ३४अब् फल दानेन भूमीनां मोक्षणं स्याद् अवक्रयः KआZ०७ ३ ३४च्द् फल अतिमुक्तो भूमिभ्यः संधिः स परिदूषणः KआZ०७ ३ ३५अब् कुर्याद् अवेक्षणं पूर्वौ पश्चिमौ त्व् आबलीयसम् KआZ०७ ३ ३५च्द् आदाय फलम् इत्य् एते देश उपनत संधयः KआZ०७ ३ ३६अब् स्व कार्याणां वशेनएते देशे काले च भाषिताः KआZ०७ ३ ३६च्द् आबलीयसिकाः कार्यास् त्रिविधा हीन संधयः E विगृह्य आसनं संधाय आसनं विगृह्य यानं संधाय यानं सम्भूय प्रयाणम्

tatra tu prativiśeṣaḥ KāZ07 3 22ab pravṛtta cakreṇāakrānto rāj~nā balavatāabalaḥ KāZ07 3 22cd saṃdhināupanamet tūrṇaṃ kośa daṇḍa ātma bhūmibhiḥ KāZ07 3 23ab svayaṃ saṃkhyāta daṇḍena daṇḍasya vibhavena vā KāZ07 3 23cd upasthātavyam ity eṣa saṃdhir ātma āmiṣo mataḥ KāZ07 3 24ab senā pati kumārābhyām upasthātavyam ity ayam KāZ07 3 24cd puruṣa antara saṃdhiḥ syān nāatmanāity ātma rakṣaṇaḥ KāZ07 3 25ab ekenānyatra yātavyaṃ svayaṃ daṇḍena vāity ayam KāZ07 3 25cd adṛṣṭa puruṣaḥ saṃdhir daṇḍa mukhya ātma rakṣaṇaḥ KāZ07 3 26ab mukhya strī bandhanaṃ kuryāt pūrvayoḥ paścime tv arim KāZ07 3 26cd sādhayed gūḍham ity ete daṇḍa upanata saṃdhayaḥ KāZ07 3 27ab kośa dānena śeṣāṇāṃ prakṛtīnāṃ vimokṣaṇam KāZ07 3 27cd parikrayo bhavet saṃdhiḥ sa eva ca yathā sukham KāZ07 3 28ab skandha upaneyo bahudhā j~neyaḥ saṃdhir upagrahaḥ KāZ07 3 28cd niruddho deśa kālābhyām atyayaḥ syād upagrahaḥ KāZ07 3 29ab viṣahya dānād āyatyāṃ kṣamaḥ strī bandhanād api KāZ07 3 29cd suvarṇa saṃdhir viśvāsād ekī bhāva gato bhavet KāZ07 3 30ab viparītaḥ kapālaḥ syād atyādāna abhibhāṣitaḥ KāZ07 3 30cd pūrvayoḥ praṇayet kupyaṃ hasty aśvaṃ vā gara anvitam KāZ07 3 31ab tṛtīye praṇayed arthaṃ kathayan karmaṇāṃ kṣayam KāZ07 3 31cd tiṣṭhec caturtha ity ete kośa upanata saṃdhayaḥ KāZ07 3 32ab bhūmy eka deśa tyāgena śeṣa prakṛti rakṣaṇam KāZ07 3 32cd ādiṣṭa saṃdhis tatraiṣṭo gūḍha stena upaghātinaḥ KāZ07 3 33ab bhūmīnām ātta sārāṇāṃ mūla varjaṃ praṇāmanam KāZ07 3 33cd ucchinna saṃdhis tatraiṣṭaḥ para vyasana kāṅkṣiṇaḥ KāZ07 3 34ab phala dānena bhūmīnāṃ mokṣaṇaṃ syād avakrayaḥ KāZ07 3 34cd phala atimukto bhūmibhyaḥ saṃdhiḥ sa paridūṣaṇaḥ KāZ07 3 35ab kuryād avekṣaṇaṃ pūrvau paścimau tv ābalīyasam KāZ07 3 35cd ādāya phalam ity ete deśa upanata saṃdhayaḥ KāZ07 3 36ab sva kāryāṇāṃ vaśenaete deśe kāle ca bhāṣitāḥ KāZ07 3 36cd ābalīyasikāḥ kāryās trividhā hīna saṃdhayaḥ E vigṛhya āsanaṃ saṃdhāya āsanaṃ vigṛhya yānaṃ saṃdhāya yānaṃ sambhūya prayāṇam