Chapter 1

Section 1

स्वाम्य् अमात्य जन पद दुर्ग कोश दण्ड मित्राणि प्रकृतयः

svāmy amātya jana pada durga kośa daṇḍa mitrāṇi prakṛtayaḥ

Section 2

तत्र स्वामि सम्पत्

tatra svāmi sampat

Section 3

महा कुलीनो दैव बुद्धि सत्त्व सम्पन्नो वृद्ध दर्शी धार्मिकः सत्य वाग् अविसंवादकः कृतज्ँनः स्थूल लक्षो महा उत्साहोअदीर्घ सूत्रः शक्य सामन्तो दृढ बुद्धिर् अक्षुद्र परिषत्को विनय काम इत्य् आभिगामिका गुणाः

mahā kulīno daiva buddhi sattva sampanno vṛddha darśī dhārmikaḥ satya vāg avisaṃvādakaḥ kṛtaj~naḥ sthūla lakṣo mahā utsāhoadīrgha sūtraḥ śakya sāmanto dṛḍha buddhir akṣudra pariṣatko vinaya kāma ity ābhigāmikā guṇāḥ

Section 4

शुश्रूषा श्रवण ग्रहण धारण विज्ँनान ऊह अपोह तत्त्व अभिनिवेशाः प्रज्ँना गुणाः

śuśrūṣā śravaṇa grahaṇa dhāraṇa vij~nāna ūha apoha tattva abhiniveśāḥ praj~nā guṇāḥ

Section 5

शौर्यम् अमर्षः शीघ्रता दाक्ष्यं चौत्साह गुणाः

śauryam amarṣaḥ śīghratā dākṣyaṃ cautsāha guṇāḥ

Section 6

वाग्मी प्रगल्भः स्मृति मति बलवान् उदग्रः स्व् अवग्रहः कृत शिल्पोअव्यसनो दण्ड नाय्य् उपकार अपकारयोर् दृष्ट प्रतीकारी ह्रीमान् आपत् प्रकृत्योर् विनियोक्ता दीर्घ दूर दर्शी देश काल पुरुष कार कार्य प्रधानः संधि विक्रम त्याग सम्यम पण परच् छिद्र विभागी संवृतोअदीन अभिहास्य जिह्म भ्रुकुटी क्षणः काम क्रोध लोभ स्तम्भ चापल उपताप पैशुन्य हीनः शक्लः स्मित उदग्र अभिभाषी वृद्ध उपदेश आचार इत्य् आत्म सम्पत्

vāgmī pragalbhaḥ smṛti mati balavān udagraḥ sv avagrahaḥ kṛta śilpoavyasano daṇḍa nāyy upakāra apakārayor dṛṣṭa pratīkārī hrīmān āpat prakṛtyor viniyoktā dīrgha dūra darśī deśa kāla puruṣa kāra kārya pradhānaḥ saṃdhi vikrama tyāga samyama paṇa parac chidra vibhāgī saṃvṛtoadīna abhihāsya jihma bhrukuṭī kṣaṇaḥ kāma krodha lobha stambha cāpala upatāpa paiśunya hīnaḥ śaklaḥ smita udagra abhibhāṣī vṛddha upadeśa ācāra ity ātma sampat

Section 7

अमात्य सम्पद् उक्ता पुरस्तात्

amātya sampad uktā purastāt

Section 8

मध्ये चान्ते च स्थानवान् आत्म धारणः पर धारणश् चाअपदि स्व आरक्षः स्व आजीवः शत्रु द्वेषी शक्य सामन्तः पङ्क पाषाण उषर विषम कण्टक श्रेणी व्याल मृग अटवी हीनः कान्तः सीता खनि द्रव्य हस्ति वनवान् गव्यः पौरुषेयो गुप्त गोचरः पशुमान् अदेव मातृको वारि स्थल पथाभ्याम् उपेतः सार चित्र बहु पण्यो दण्ड कर सहः कर्म शील कर्षकोअबालिश स्वाम्य् अवर वर्ण प्रायो भक्त शुचि मनुष्य इति जन पद सम्पत्

madhye cānte ca sthānavān ātma dhāraṇaḥ para dhāraṇaś cāapadi sva ārakṣaḥ sva ājīvaḥ śatru dveṣī śakya sāmantaḥ paṅka pāṣāṇa uṣara viṣama kaṇṭaka śreṇī vyāla mṛga aṭavī hīnaḥ kāntaḥ sītā khani dravya hasti vanavān gavyaḥ pauruṣeyo gupta gocaraḥ paśumān adeva mātṛko vāri sthala pathābhyām upetaḥ sāra citra bahu paṇyo daṇḍa kara sahaḥ karma śīla karṣakoabāliśa svāmy avara varṇa prāyo bhakta śuci manuṣya iti jana pada sampat

Section 9

दुर्ग सम्पद् उक्ता पुरस्तात्

durga sampad uktā purastāt

Section 10

धर्म अधिगतः पूर्वैः स्वयं वा हेम रूप्य प्रायश् चित्र स्थूल रत्न हिरण्यो दीर्घाम् अप्य् आपदम् अनायतिं सहेतैति कोश सम्पत्

dharma adhigataḥ pūrvaiḥ svayaṃ vā hema rūpya prāyaś citra sthūla ratna hiraṇyo dīrghām apy āpadam anāyatiṃ sahetaiti kośa sampat

Section 11

पितृ पैतामहो नित्यो वश्यस् तुष्ट भृत पुत्र दारः प्रवासेष्व् अविसंवादितः सर्वत्राप्रतिहतो दुःख सहो बहु युद्धः सर्व युद्ध प्रहरण विद्या विशारदः सह वृद्धि क्षयिकत्वाद् अद्वैध्यः क्षत्र प्राय इति दण्ड सम्पत्

pitṛ paitāmaho nityo vaśyas tuṣṭa bhṛta putra dāraḥ pravāseṣv avisaṃvāditaḥ sarvatrāpratihato duḥkha saho bahu yuddhaḥ sarva yuddha praharaṇa vidyā viśāradaḥ saha vṛddhi kṣayikatvād advaidhyaḥ kṣatra prāya iti daṇḍa sampat

Section 12

पितृ पैतामहं नित्यं वश्यम् अद्वैध्यं महल् लघु समुत्थम् इति मित्र सम्पत्

pitṛ paitāmahaṃ nityaṃ vaśyam advaidhyaṃ mahal laghu samuttham iti mitra sampat

Section 13

अराज बीजी लुब्धः क्षुद्र परिषत्को विरक्त प्रकृतिर् अन्याय वृत्तिर् अयुक्तो व्यसनी निरुत्साहो दैव प्रमाणो यत् किंचन कार्य गतिर् अननुबन्धः क्लीबो नित्य अपकारी चैत्य् अमित्र सम्पत्

arāja bījī lubdhaḥ kṣudra pariṣatko virakta prakṛtir anyāya vṛttir ayukto vyasanī nirutsāho daiva pramāṇo yat kiṃcana kārya gatir ananubandhaḥ klībo nitya apakārī caity amitra sampat

Section 14

एवं भूतो हि शत्रुः सुखः समुच्छेत्तुं भवति KआZ०६ १ १५अब् अरि वर्जाः प्रकृतयः सप्तएताः स्व गुण उदयाः KआZ०६ १ १५च्द् उक्ताः प्रत्यङ्ग भूतास् ताः प्रकृता राज सम्पदः KआZ०६ १ १६अब् सम्पादयत्य् असम्पन्नाः प्रकृतीर् आत्मवान् नृपः KआZ०६ १ १६च्द् विवृद्धाश् चानुरक्ताश् च प्रकृतीर् हन्त्य् अनात्मवान् KआZ०६ १ १७अब् ततः स दुष्ट प्रकृतिश् चातुरन्तोअप्य् अनात्मवान् KआZ०६ १ १७च्द् हन्यते वा प्रकृतिभिर् याति वा द्विषतां वशम् KआZ०६ १ १८अब् आत्मवांस् त्व् अल्प देशोअपि युक्तः प्रकृति सम्पदा KआZ०६ १ १८च्द् नयज्ँनः पृथिवीं कृत्स्नां जयत्य् एव न हीयते E शम व्यायामिकम्

evaṃ bhūto hi śatruḥ sukhaḥ samucchettuṃ bhavati KāZ06 1 15ab ari varjāḥ prakṛtayaḥ saptaetāḥ sva guṇa udayāḥ KāZ06 1 15cd uktāḥ pratyaṅga bhūtās tāḥ prakṛtā rāja sampadaḥ KāZ06 1 16ab sampādayaty asampannāḥ prakṛtīr ātmavān nṛpaḥ KāZ06 1 16cd vivṛddhāś cānuraktāś ca prakṛtīr hanty anātmavān KāZ06 1 17ab tataḥ sa duṣṭa prakṛtiś cāturantoapy anātmavān KāZ06 1 17cd hanyate vā prakṛtibhir yāti vā dviṣatāṃ vaśam KāZ06 1 18ab ātmavāṃs tv alpa deśoapi yuktaḥ prakṛti sampadā KāZ06 1 18cd nayaj~naḥ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ jayaty eva na hīyate E śama vyāyāmikam