Chapter 21

Section 1

शयनाद् उत्थितः स्त्री गणैर् धन्विभिः परिगृह्यते द्वितीयस्यां कक्ष्यायां कञ्चुक उष्णीषिभिर् वर्ष धर अभ्यागारिकैः तृतीयस्यां कुब्ज वामन किरातैः चतुर्थ्यां मन्त्रिभिः सम्बन्धिभिर् दौवारिकैश् च प्रास पाणिभिः

śayanād utthitaḥ strī gaṇair dhanvibhiḥ parigṛhyate dvitīyasyāṃ kakṣyāyāṃ kañcuka uṣṇīṣibhir varṣa dhara abhyāgārikaiḥ tṛtīyasyāṃ kubja vāmana kirātaiḥ caturthyāṃ mantribhiḥ sambandhibhir dauvārikaiś ca prāsa pāṇibhiḥ

Section 2

पितृ पैतामहं सम्बन्ध अनुबद्धं शिक्षितम् अनुरक्तं कृत कर्माणं च जनम् आसन्नं कुर्वीत नान्यतो देशीयम् अकृत अर्थ मानं स्व देशीयं वाअप्य् अपकृत्यौपगृहीतम्

pitṛ paitāmahaṃ sambandha anubaddhaṃ śikṣitam anuraktaṃ kṛta karmāṇaṃ ca janam āsannaṃ kurvīta nānyato deśīyam akṛta artha mānaṃ sva deśīyaṃ vāapy apakṛtyaupagṛhītam

Section 3

अन्तर् वंशिक सैन्यं राजानम् अन्तःपुरं च रक्षेत्

antar vaṃśika sainyaṃ rājānam antaḥpuraṃ ca rakṣet

Section 4

गुप्ते देशे माहानसिकः सर्वम् आस्वाद बाहुल्येन कर्म कारयेत्

gupte deśe māhānasikaḥ sarvam āsvāda bāhulyena karma kārayet

Section 5

तद् रजा तथैव प्रतिभुञ्जीत पूर्वम् अग्नये वयोभ्यश् च बलिं कृत्वा

tad rajā tathaiva pratibhuñjīta pūrvam agnaye vayobhyaś ca baliṃ kṛtvā

Section 6

अग्नेर् ज्वाला धूम नीलता शब्द स्फोटनं च विष युक्तस्य वयसां विपत्तिश् च

agner jvālā dhūma nīlatā śabda sphoṭanaṃ ca viṣa yuktasya vayasāṃ vipattiś ca

Section 7 a

अन्नस्य ऊष्मा मयूर ग्रीव आभः शैत्यम् आशु क्लिष्टस्यैव वैवर्ण्यं स उदकत्वम् अक्लिन्नत्वं च

annasya ūṣmā mayūra grīva ābhaḥ śaityam āśu kliṣṭasyaiva vaivarṇyaṃ sa udakatvam aklinnatvaṃ ca

Section 7 b

व्यञ्जनानाम् आशु शुष्कत्वं च क्वाथ ध्याम फेन पटल विच्छिन्न भावो गन्ध स्पर्श रस वधश् च

vyañjanānām āśu śuṣkatvaṃ ca kvātha dhyāma phena paṭala vicchinna bhāvo gandha sparśa rasa vadhaś ca

Section 7 c

द्रवेषु हीन अतिरिक्तच् छाया दर्शनं फेन पटल सीमन्त ऊर्ध्व राजी दर्शनं च

draveṣu hīna atiriktac chāyā darśanaṃ phena paṭala sīmanta ūrdhva rājī darśanaṃ ca

Section 7 d

रसस्य मध्ये नीला राजी पयसस् ताम्रा मद्य तोययोः काली दध्नः श्यामा मधुनः श्वेता द्रव्याणाम् आर्द्राणाम् आशु प्रम्लानत्वम् उत्पक्व भावः क्वाथ नील श्यावता च

rasasya madhye nīlā rājī payasas tāmrā madya toyayoḥ kālī dadhnaḥ śyāmā madhunaḥ śvetā dravyāṇām ārdrāṇām āśu pramlānatvam utpakva bhāvaḥ kvātha nīla śyāvatā ca

Section 7 e

शुष्काणाम् आशु शातनं वैवर्ण्यं च

śuṣkāṇām āśu śātanaṃ vaivarṇyaṃ ca

Section 7 f

कठिनानां मृदुत्वं मृदूनां च कठिनत्वम् तद् अभ्याशे क्षुद्र सत्त्व वधश् च

kaṭhinānāṃ mṛdutvaṃ mṛdūnāṃ ca kaṭhinatvam tad abhyāśe kṣudra sattva vadhaś ca

Section 7 g

आस्तरण प्रवरणानां ध्याम मण्डलता तन्तुरोम पक्ष्म शातनं च

āstaraṇa pravaraṇānāṃ dhyāma maṇḍalatā tanturoma pakṣma śātanaṃ ca

Section 7 h

लोह मणिमयानां पङ्कम लोपदेहता स्नेह राग गौरव प्रभाव वर्ण स्पर्शवधश् च इति विषयुक्तस्य लिङ्गानि

loha maṇimayānāṃ paṅkama lopadehatā sneha rāga gaurava prabhāva varṇa sparśavadhaś ca iti viṣayuktasya liṅgāni

Section 8

विष प्रदस्य तु शुष्क श्याव वक्त्रता वाक् सङ्गः स्वेदो विजृम्भणं चातिमात्रं वेपथुः प्रस्खलनं वाक्य विप्रेक्षणम् आवेगः कर्मणि स्व भूमौ चानवस्थानम् इति

viṣa pradasya tu śuṣka śyāva vaktratā vāk saṅgaḥ svedo vijṛmbhaṇaṃ cātimātraṃ vepathuḥ praskhalanaṃ vākya viprekṣaṇam āvegaḥ karmaṇi sva bhūmau cānavasthānam iti

Section 9

तस्माद् अस्य जाङ्गुलीविदो भिषजश् चाअसन्नाः स्युः

tasmād asya jāṅgulīvido bhiṣajaś cāasannāḥ syuḥ

Section 10

भिषग् भैषज्य अगाराद् आस्वाद विशुद्धम् औषधं गृहीत्वा पाचक पेषकाभ्याम् आत्मना च प्रतिस्वाद्य राज्ँने प्रयच्छेत्

bhiṣag bhaiṣajya agārād āsvāda viśuddham auṣadhaṃ gṛhītvā pācaka peṣakābhyām ātmanā ca pratisvādya rāj~ne prayacchet

Section 11

पानं पानीयं चाउषधेन व्याख्यातम्

pānaṃ pānīyaṃ cāuṣadhena vyākhyātam

Section 12

कल्पक प्रसाधकाः स्नान शुद्ध वस्त्र हस्ताः समुद्रम् उपकरणम् अन्तर्वंशिक हस्ताद् आदाय परिचरेयुः

kalpaka prasādhakāḥ snāna śuddha vastra hastāḥ samudram upakaraṇam antarvaṃśika hastād ādāya paricareyuḥ

Section 13

स्नापक संवाहक आस्तरक रजक माला कार कर्म दास्यः प्रसिद्ध शौचाः कुर्युः ताभिर् अधिष्ठिता वा शिल्पिनः

snāpaka saṃvāhaka āstaraka rajaka mālā kāra karma dāsyaḥ prasiddha śaucāḥ kuryuḥ tābhir adhiṣṭhitā vā śilpinaḥ

Section 14

आत्म चक्षुषि निवेश्य वस्त्र माल्यं दद्युः स्नान अनुलेपन प्रघर्ष चूर्ण वास स्नानीयानि च स्व वक्षो बाहुषु च

ātma cakṣuṣi niveśya vastra mālyaṃ dadyuḥ snāna anulepana pragharṣa cūrṇa vāsa snānīyāni ca sva vakṣo bāhuṣu ca

Section 15

एतेन परस्माद् आगतकं व्याख्यातम्

etena parasmād āgatakaṃ vyākhyātam

Section 16

कुशीलवाः शस्त्र अग्नि रस क्रीडा वर्जं नर्मयेयुः

kuśīlavāḥ śastra agni rasa krīḍā varjaṃ narmayeyuḥ

Section 17

आतोद्यानि चएषाम् अन्तस् तिष्ठेयुः अश्व रथ द्विप अलंकाराश् च

ātodyāni caeṣām antas tiṣṭheyuḥ aśva ratha dvipa alaṃkārāś ca

Section 18

आप्त पुरुष अधिष्ठितं यान वाहनम् आरोहेत् नावं चाअप्त नाविक अधिष्ठितम्

āpta puruṣa adhiṣṭhitaṃ yāna vāhanam ārohet nāvaṃ cāapta nāvika adhiṣṭhitam

Section 19

अन्य नौ प्रतिबद्धां वात वेग वशां च नौपेयात्

anya nau pratibaddhāṃ vāta vega vaśāṃ ca naupeyāt

Section 20

उदक अन्ते सैन्यम् आसीत

udaka ante sainyam āsīta

Section 21

मत्स्य ग्राह विशुद्धम् उदकम् अवगाहेत

matsya grāha viśuddham udakam avagāheta

Section 22

व्याल ग्राह विशुद्धम् उद्यानं गच्छेत्

vyāla grāha viśuddham udyānaṃ gacchet

Section 23

लुब्धक श्व गणिभिर् अपास्त स्तेन व्याल पर आबाध भयं चल लक्ष्य परिचय अर्थं मृग अरण्यं गच्छेत्

lubdhaka śva gaṇibhir apāsta stena vyāla para ābādha bhayaṃ cala lakṣya paricaya arthaṃ mṛga araṇyaṃ gacchet

Section 24

आप्त शस्त्र ग्राह अधिष्ठितः सिद्ध तापसं पश्येत् मन्त्रि परिषदा सह सामन्त दूतम्

āpta śastra grāha adhiṣṭhitaḥ siddha tāpasaṃ paśyet mantri pariṣadā saha sāmanta dūtam

Section 25

सम्नद्धोअश्वं हस्तिनं वाआरूढः सम्नद्धम् अनीकं पश्येत्

samnaddhoaśvaṃ hastinaṃ vāārūḍhaḥ samnaddham anīkaṃ paśyet

Section 26

निर्याणेअभियाने च राज मार्गम् उभयतः कृत आरक्षं शस्त्रिभिर् दण्डिभिश् चापास्त शस्त्र हस्त प्रव्रजित व्यङ्गं गच्छेत्

niryāṇeabhiyāne ca rāja mārgam ubhayataḥ kṛta ārakṣaṃ śastribhir daṇḍibhiś cāpāsta śastra hasta pravrajita vyaṅgaṃ gacchet

Section 27

न पुरुष सम्बाधम् अवगाहेत

na puruṣa sambādham avagāheta

Section 28

यात्रा समाज उत्सव प्रहवणानि च दश वर्गिक अधिष्ठितानि गच्छेत् KआZ०१ २१ २९अब् यथा च योग पुरुषैर् अन्यान् राजाअधितिष्ठति श् KआZ०१ २१ ३०च्द् तथाअयम् अन्य आबाधेभ्यो रक्षेद् आत्मानम् आत्मवान् श् E Bओओक् ट्wओ ठे अच्तिवित्य् ओफ़् थे हेअद्स् ओफ़् देपर्त्मेन्त्स् Cहप् १ षेच् १९ षेत्त्लेमेन्त् ओफ़् थे चोउन्त्र्य्सिदे

yātrā samāja utsava prahavaṇāni ca daśa vargika adhiṣṭhitāni gacchet KāZ01 21 29ab yathā ca yoga puruṣair anyān rājāadhitiṣṭhati ś KāZ01 21 30cd tathāayam anya ābādhebhyo rakṣed ātmānam ātmavān ś E Book ṭwo ṭhe activity of the heads of departments Chap 1 ṣec 19 ṣettlement of the countryside