Chapter 19

Section 1

राजानम् उत्थितम् अनूत्तिष्ठन्ते भृत्याः

rājānam utthitam anūttiṣṭhante bhṛtyāḥ

Section 2

प्रमाद्यन्तम् अनुप्रमाद्यन्ति

pramādyantam anupramādyanti

Section 3

कर्माणि चास्य भक्षयन्ति

karmāṇi cāsya bhakṣayanti

Section 4

द्विषद्भिश् चातिसंधीयते

dviṣadbhiś cātisaṃdhīyate

Section 5

तस्माद् उत्थानम् आत्मनः कुर्वीत

tasmād utthānam ātmanaḥ kurvīta

Section 6

नालिकाभिर् अहर् अष्टधा रात्रिं च विभजेत् छाया प्रमाणेन वा

nālikābhir ahar aṣṭadhā rātriṃ ca vibhajet chāyā pramāṇena vā

Section 7

त्रिपौरुषी पौरुषी चतुर् अङ्गुला नष्टच् छायो मध्य अह्नैति चत्वारः पूर्वे दिवसस्याष्ट भागाः

tripauruṣī pauruṣī catur aṅgulā naṣṭac chāyo madhya ahnaiti catvāraḥ pūrve divasasyāṣṭa bhāgāḥ

Section 8

तैः पश्चिमा व्याख्याताः

taiḥ paścimā vyākhyātāḥ

Section 9

तत्र पूर्वे दिवसस्याष्ट भागे रक्षा विधानम् आय व्ययौ च शृणुयात्

tatra pūrve divasasyāṣṭa bhāge rakṣā vidhānam āya vyayau ca śṛṇuyāt

Section 10

द्वितीये पौर जानपदानां कार्याणि पश्येत्

dvitīye paura jānapadānāṃ kāryāṇi paśyet

Section 11

तृतीये स्नान भोजनं सेवेत स्वाध्यायं च कुर्वीत

tṛtīye snāna bhojanaṃ seveta svādhyāyaṃ ca kurvīta

Section 12

चतुर्थे हिरण्य प्रतिग्रहम् अध्यक्षांश् च कुर्वीत

caturthe hiraṇya pratigraham adhyakṣāṃś ca kurvīta

Section 13

पञ्चमे मन्त्रि परिषदा पत्त्र सम्प्रेषणेन मन्त्रयेत चार गुह्य बोधनीयानि च बुध्येत

pañcame mantri pariṣadā pattra sampreṣaṇena mantrayeta cāra guhya bodhanīyāni ca budhyeta

Section 14

षष्ठे स्वैर विहारं मन्त्रं वा सेवेत

ṣaṣṭhe svaira vihāraṃ mantraṃ vā seveta

Section 15

सप्तमे हस्त्य् अश्व रथ आयुधीयान् पश्येत्

saptame hasty aśva ratha āyudhīyān paśyet

Section 16

अष्टमे सेना पति सखो विक्रमं चिन्तयेत्

aṣṭame senā pati sakho vikramaṃ cintayet

Section 17

प्रतिष्ठितेअहनि संध्याम् उपासीत

pratiṣṭhiteahani saṃdhyām upāsīta

Section 18

प्रथमे रात्रि भागे गूढ पुरुषान् पश्येत्

prathame rātri bhāge gūḍha puruṣān paśyet

Section 19

द्वितीये स्नान भोजनं कुर्वीत स्वाध्यायं च

dvitīye snāna bhojanaṃ kurvīta svādhyāyaṃ ca

Section 20

तृतीये तूर्य घोषेण संविष्टश् चतुर्थ पञ्चमौ शयीत

tṛtīye tūrya ghoṣeṇa saṃviṣṭaś caturtha pañcamau śayīta

Section 21

षष्ठे तूर्य घोषेण प्रतिबुद्धः शास्त्रम् इतिकर्तव्यतां च चिन्तयेत्

ṣaṣṭhe tūrya ghoṣeṇa pratibuddhaḥ śāstram itikartavyatāṃ ca cintayet

Section 22

सप्तमे मन्त्रम् अध्यासीत गूढ पुरुषांश् च प्रेषयेत्

saptame mantram adhyāsīta gūḍha puruṣāṃś ca preṣayet

Section 23

अष्टमे ऋत्विग् आचार्य पुरोहित स्वस्त्ययनानि प्रतिगृह्णीयात् चिकित्सक माहानसिक मौहूर्तिकांश् च पश्येत्

aṣṭame ṛtvig ācārya purohita svastyayanāni pratigṛhṇīyāt cikitsaka māhānasika mauhūrtikāṃś ca paśyet

Section 24

सवस्तां धेनुं वृषभं च प्रदक्षिणी कृत्यौपस्थानं गच्छेत्

savastāṃ dhenuṃ vṛṣabhaṃ ca pradakṣiṇī kṛtyaupasthānaṃ gacchet

Section 25

आत्म बल आनुकूल्येन वा निशा अहर् भागान् प्रविभज्य कार्याणि सेवेत

ātma bala ānukūlyena vā niśā ahar bhāgān pravibhajya kāryāṇi seveta

Section 26

उपस्थान गतः कार्य अर्थिनाम् अद्वार आसङ्गं कारयेत्

upasthāna gataḥ kārya arthinām advāra āsaṅgaṃ kārayet

Section 27

दुर्दर्शो हि राजा कार्य अकार्य विपर्यासम् आसन्नैः कार्यते

durdarśo hi rājā kārya akārya viparyāsam āsannaiḥ kāryate

Section 28

तेन प्रकृति कोपम् अरि वशं वा गच्छेत्

tena prakṛti kopam ari vaśaṃ vā gacchet

Section 29

तस्माद् देवता आश्रम पाषण्ड श्रोत्रिय पशु पुण्य स्थानानां बाल वृद्ध व्याधित व्यसन्य् अनाथानां स्त्रीणां च क्रमेण कार्याणि पश्येत् कार्य गौरवाद् आत्ययिक वशेन वा KआZ०१ १९ ३०अब् सर्वम् आत्ययिकं कार्यं शृणुयान् नातिपातयेत् श् KआZ०१ १९ ३०च्द् कृच्छ्र साध्यम् अतिक्रान्तम् असाध्यं वाअपि जायते श् KआZ०१ १९ ३१अब् अग्न्य् अगार गतः कार्यं पश्येद् वैद्य तपस्विनाम् श् KआZ०१ १९ ३१च्द् पुरोहित आचार्य सखः प्रत्युत्थायाभिवाद्य च श् KआZ०१ १९ ३२अब् तपस्विनां तु कार्याणि त्रैविद्यैः सह कारयेत् श् KआZ०१ १९ ३२च्द् माया योगविदां चैव न स्वयं कोप कारणात् श् KआZ०१ १९ ३३अब् राज्ँनो हि व्रतम् उत्थानं यज्ँनः कार्य अनुशासनम् श् KआZ०१ १९ ३३च्द् दक्षिणा वृत्ति साम्यं तु दीक्षा तस्याभिषेचनम् श् KआZ०१ १९ ३४अब् प्रजा सुखे सुखं राज्ँनः प्रजानां च हिते हितम् श् KआZ०१ १९ ३४च्द् नाअत्म प्रियं हितं राज्ँनः प्रजानां तु प्रियं हितम् श् KआZ०१ १९ ३५अब् तस्मान् नित्य उत्थितो राजा कुर्याद् अर्थ अनुशासनम् KआZ०१ १९ ३५च्द् अर्थस्य मूलम् उत्थानम् अनर्थस्य विपर्ययः श् KआZ०१ १९ ३६अब् अनुत्थाने ध्रुवो नाशः प्राप्तस्यानागतस्य च श् KआZ०१ १९ ३६च्द् प्राप्यते फलम् उत्थानाल् लभते चार्थसम्पदम् श् ऋएगुलतिओन्स् फ़ोर् थे रोयल् रेसिदेञ्चे

tasmād devatā āśrama pāṣaṇḍa śrotriya paśu puṇya sthānānāṃ bāla vṛddha vyādhita vyasany anāthānāṃ strīṇāṃ ca krameṇa kāryāṇi paśyet kārya gauravād ātyayika vaśena vā KāZ01 19 30ab sarvam ātyayikaṃ kāryaṃ śṛṇuyān nātipātayet ś KāZ01 19 30cd kṛcchra sādhyam atikrāntam asādhyaṃ vāapi jāyate ś KāZ01 19 31ab agny agāra gataḥ kāryaṃ paśyed vaidya tapasvinām ś KāZ01 19 31cd purohita ācārya sakhaḥ pratyutthāyābhivādya ca ś KāZ01 19 32ab tapasvināṃ tu kāryāṇi traividyaiḥ saha kārayet ś KāZ01 19 32cd māyā yogavidāṃ caiva na svayaṃ kopa kāraṇāt ś KāZ01 19 33ab rāj~no hi vratam utthānaṃ yaj~naḥ kārya anuśāsanam ś KāZ01 19 33cd dakṣiṇā vṛtti sāmyaṃ tu dīkṣā tasyābhiṣecanam ś KāZ01 19 34ab prajā sukhe sukhaṃ rāj~naḥ prajānāṃ ca hite hitam ś KāZ01 19 34cd nāatma priyaṃ hitaṃ rāj~naḥ prajānāṃ tu priyaṃ hitam ś KāZ01 19 35ab tasmān nitya utthito rājā kuryād artha anuśāsanam KāZ01 19 35cd arthasya mūlam utthānam anarthasya viparyayaḥ ś KāZ01 19 36ab anutthāne dhruvo nāśaḥ prāptasyānāgatasya ca ś KāZ01 19 36cd prāpyate phalam utthānāl labhate cārthasampadam ś ṛegulations for the royal resideñce