अध्याय 27
30 verses
30 verses · free forever
Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings
Verse 1
मनीषिण उचुः - प्रणालभूधरादात्मनिहितानीकदग्रहात्। सम॑ पत्तिशत्ति: षड़भिस्तमज्ञातविनिर्गतम्॥ १
manīṣiṇa ucuḥ - praṇālabhūdharādātmanihitānīkadagrahāt| sama̭ pattiśatti: ṣar̤abhistamajñātavinirgatam|| 1
Verse 2
जोहर: कथमज्ञासीत् मोहितो योगमायया। प्रतीकारं च क॑ चक्रे स्वेन चक्रेण संवृत:॥ २
johara: kathamajñāsīt mohito yogamāyayā| pratīkāraṃ ca ka̭ cakre svena cakreṇa saṃvṛta:|| 2
Verse 3
शिववीरयश: क्षीरनिधिप्लावितचेतसा। परमानन्द भवता तत्सर्वमभिधीयताम्॥ ३
śivavīrayaśa: kṣīranidhiplāvitacetasā| paramānanda bhavatā tatsarvamabhidhīyatām|| 3
Verse 4
शिवाजी बोलें - अतस्तैरधुना योद्धुमित: प्रस्थीयते मया। योद्धव्यं बत मे योधैर्युद्धविद्धिरिह त्वया॥६
śivājī boleṃ - atastairadhunā yoddhumita: prasthīyate mayā| yoddhavyaṃ bata me yodhairyuddhaviddhiriha tvayā||6
Verse 5
यदि वास्ति मतिस्तेउद्य ंद्॒युद्धे सकौतुका। तहालंक्रियतामेत्य प्रणालाद्रेरपत्यकाम्॥।७ स्वेन स्वेन हानीकेन विद्ूरादवलोकितौ। योत्स्याव: सोत्सवं तत्र बत निम्चिंशधारिणौ।। ८ तमाकर्ण्यापि संदेशं कृती कर्णपुराधिप:। अनाकर्णितवच्चक्रे चकितेन स्वचेतसा।। ९ तदाप्रभूति तेनोच्चैर्भायीखानादयो भटा:। संदिष्टा: सर्वतस्यस्य पर्वतस्य निरोधने।। १० अज्ञाता नैव निर्याति न चायाति पिपीलिका। तथोपविविशुस्तत्र ततो जोहरसैनिका:॥ ११
yadi vāsti matisteudya ṃḏyuddhe sakautukā| tahālaṃkriyatāmetya praṇālādrerapatyakām|||7 svena svena hānīkena vidūrādavalokitau| yotsyāva: sotsavaṃ tatra bata nimciṃśadhāriṇau|| 8 tamākarṇyāpi saṃdeśaṃ kṛtī karṇapurādhipa:| anākarṇitavaccakre cakitena svacetasā|| 9 tadāprabhūti tenoccairbhāyīkhānādayo bhaṭā:| saṃdiṣṭā: sarvatasyasya parvatasya nirodhane|| 10 ajñātā naiva niryāti na cāyāti pipīlikā| tathopaviviśustatra tato joharasainikā:|| 11
Verse 6
की। अंधीकृत्येव तांस्तत्र निविष्टान् प्रतियोधिन:। शिव: स्वीयेन शौर्येण परिधिं तमलंघयत्॥ १२
kī| aṃdhīkṛtyeva tāṃstatra niviṣṭān pratiyodhina:| śiva: svīyena śauryeṇa paridhiṃ tamalaṃghayat|| 12
Verse 7
स तत:ः सप्तभिर्यामै: पंचभियोंजनैर्मितम्। अतीत्य किल पंथानं विशालं शैलमासदत्॥ १३
sa tata:ḥ saptabhiryāmai: paṃcabhiyoṃjanairmitam| atītya kila paṃthānaṃ viśālaṃ śailamāsadat|| 13
Verse 8
अथोदन्तविदश्चारा: शाहराजात्मजं नृपम। विनिर्गतं प्रणालाद्रेजोहराय न्यवेदयन्॥ १४
athodantavidaścārā: śāharājātmajaṃ nṛpama| vinirgataṃ praṇālādrejoharāya nyavedayan|| 14
Verse 9
संवर्तसागरावर्तवर्तीव स ततः स्वयम्। तांतभावमधात्तत्र भ्रांतआ्रांत: सभांतरे।। १५ था। अहो रुद्धो विरुद्धो..यमस्माभिरिह भूधरे। अस्मान् विमापयन्नस्मादकस्मादद्य निर्गत:॥ १६
saṃvartasāgarāvartavartīva sa tataḥ svayam| tāṃtabhāvamadhāttatra bhrāṃtaārāṃta: sabhāṃtare|| 15 thā| aho ruddho viruddho..yamasmābhiriha bhūdhare| asmān vimāpayannasmādakasmādadya nirgata:|| 16
Verse 10
अथ येदिलशाहाय दर्शयिष्ये कथं मुखम्। अतः प्रभृति मे जन्म परिहासाय केवलम्॥ १७
atha yedilaśāhāya darśayiṣye kathaṃ mukham| ataḥ prabhṛti me janma parihāsāya kevalam|| 17
Verse 11
यवनान्तकरं होन॑ मम हस्ताद्धिनिःसृतम्। निशम्य किं वदिष्यन्ति शास्ताखानादयो5पि माम्॥ १८
yavanāntakaraṃ hona̭ mama hastāddhiniḥsṛtam| niśamya kiṃ vadiṣyanti śāstākhānādayo5pi mām|| 18
Verse 12
अनुतप्येति स चिरं विचिन्त्य च मुहर्मुह:। जगाद दुर्मदं वीरं मसूदं नाम बर्बरम्॥ १९
anutapyeti sa ciraṃ vicintya ca muharmuha:| jagāda durmadaṃ vīraṃ masūdaṃ nāma barbaram|| 19
Verse 13
जोहर उवाच - ग्रन्थिस्थेनेव र॒त्नेन सपत्नेनाधुनामुना। निरोधपरिमुक्तेन बत मे दूयते मन:॥ २०
johara uvāca - granthistheneva ra̱tnena sapatnenādhunāmunā| nirodhaparimuktena bata me dūyate mana:|| 20
Verse 14
पश्यतां नः समस्तानां हस्ताद्योडद्य विनि:सृत:। द्रतमेव महाबाहो मसूद तमनुद्रव॥ २१
paśyatāṃ naḥ samastānāṃ hastādyoḍadya vini:sṛta:| dratameva mahābāho masūda tamanudrava|| 21
Verse 15
निजकार्यान्तरव्यग्रो विशाले च शिल्लोच्चये। स चिरं बत न स्थाता त्वमतस्त्वरितो भव॥२२
nijakāryāntaravyagro viśāle ca śilloccaye| sa ciraṃ bata na sthātā tvamatastvarito bhava||22
Verse 16
शीघ्रता कर। स तेनेति विनिर्दिष्टो विशिष्ट: शौर्यकर्मणि। महत्या सेनया सार्ध अनुद॒द्राव त॑ द्विषम्॥॥२३
śīghratā kara| sa teneti vinirdiṣṭo viśiṣṭa: śauryakarmaṇi| mahatyā senayā sārdha anuda̱drāva ta̭ dviṣam||||23
Verse 17
आजानु तुरगास्तस्य ममज्जुः पथि पंकिले। निपेतुः पत्तयश्चापि सांद्रशैवालसंकुले।। २४ मसूदमागतं श्रुत्वा शिवराज: पराक्रमी। ससज्जे संगरायोच्चैर्वसंस्तत्र शिलोच्चये।। २५ पलल्लीवनपतिर्वीरो जसवन्तो नराधिप:। प्रतापी सूर्यराजश्च श्रृंगारपुरपार्थिव:।॥। २६ अपरे5पि च सामन्ता: शैलस्यास्य निरोधने। नियोजितचरास्तेन जोहरेण दुरात्मना॥ २७
ājānu turagāstasya mamajjuḥ pathi paṃkile| nipetuḥ pattayaścāpi sāṃdraśaivālasaṃkule|| 24 masūdamāgataṃ śrutvā śivarāja: parākramī| sasajje saṃgarāyoccairvasaṃstatra śiloccaye|| 25 palallīvanapatirvīro jasavanto narādhipa:| pratāpī sūryarājaśca śrṛṃgārapurapārthiva:|||| 26 apare5pi ca sāmantā: śailasyāsya nirodhane| niyojitacarāstena johareṇa durātmanā|| 27
Verse 18
युध्यमाना अपि मुह: शिवं शैलाधिरोहिणम्। निषेद्धुं न क्षमन्ते सम पराभूता: पदे पदे।। २८ २६-२८.पलल्लीवन पाली का राजा वीर जसवंत, श्रृंगापुर का राजा पराक्रमी सुर्याजी और अन्य भी सामंत, उस किल््ले ते सर्वेषपि मसूदेन ससैन्येनाभिमानिना। समेत्य भूधरममुं भूयो रुरुधुरुद्धता:॥ २९
yudhyamānā api muha: śivaṃ śailādhirohiṇam| niṣeddhuṃ na kṣamante sama parābhūtā: pade pade|| 28 26-28.palallīvana pālī kā rājā vīra jasavaṃta, śrṛṃgāpura kā rājā parākramī suryājī aura anya bhī sāmaṃta, usa kille te sarveṣapi masūdena sasainyenābhimāninā| sametya bhūdharamamuṃ bhūyo rurudhuruddhatā:|| 29
Verse 19
अथ ते शिवराजस्य योधा: क्रोधारुणेक्षणा:। अवसरुह्य गिरेस्तस्मात् नि:स्वनन्तो घना इब॥३०
atha te śivarājasya yodhā: krodhāruṇekṣaṇā:| avasaruhya girestasmāt ni:svananto ghanā iba||30
Verse 20
धावमाना: सावधानान् रंंधानानभियायिन:। शिताभिरसिधाराभि: कृतोत्पातमघातयन्॥ ३१
dhāvamānā: sāvadhānān raṃṃdhānānabhiyāyina:| śitābhirasidhārābhi: kṛtotpātamaghātayan|| 31
Verse 21
कांट दिए। बहवो बर्बरास्तत्र बलिभि: शिवपत्तिभि:। खण्डिता: खण्ड्धाराभिर्ययु: संयमिनीं पुरीम्॥३२
kāṃṭa die| bahavo barbarāstatra balibhi: śivapattibhi:| khaṇḍitā: khaṇḍdhārābhiryayu: saṃyaminīṃ purīm||32
Verse 22
यमपुर का रास्ता पकड़ लिया। जसवन्त:ः सूर्यराज: सामन्ताश्चापि भूरिश:। रयं धारयितु तेषां न तत्र प्रभवो5भवन्॥। ३३ मसूदस्त्वपयान्तीं तां परावर्त्यात्मवाहिनीम्। वेगवान् प्रतिजग्राह परान् ग्रह इव ग्रहान्॥॥३४
yamapura kā rāstā pakar̤a liyā| jasavanta:ḥ sūryarāja: sāmantāścāpi bhūriśa:| rayaṃ dhārayitu teṣāṃ na tatra prabhavo5bhavan||| 33 masūdastvapayāntīṃ tāṃ parāvartyātmavāhinīm| vegavān pratijagrāha parān graha iva grahān||||34
Verse 23
अथोभयेषां सैन्यानां संनिपातो महानभूत्। असिभ्नि: शक्तिभिश्रोच्चैर्निघ्नतामितरेतरम्॥॥ ३५
athobhayeṣāṃ sainyānāṃ saṃnipāto mahānabhūt| asibhni: śaktibhiśroccairnighnatāmitaretaram|||| 35
Verse 24
ततो भुजमदावेशनिध्नान् विध्नानिवागतान्। बर्बरान् पातयामासु: परे प्रधनपारगा:।। ३६ मराठाओं ने लुढ़का दिया। तरुनिव तडित्वन्तो गरुत्मन्त इवोरगान्। जगर्जुस्तान् विनिर्जित्य शैलाधिपतिपत्तय:॥ ३७
tato bhujamadāveśanidhnān vidhnānivāgatān| barbarān pātayāmāsu: pare pradhanapāragā:|| 36 marāṭhāoṃ ne lur̤hakā diyā| taruniva taḍitvanto garutmanta ivoragān| jagarjustān vinirjitya śailādhipatipattaya:|| 37
Verse 25
सैनिकों ने जीतकर गर्जना की। परित: शीर्णशीर्षण्यं शीर्णपाण्यंप्रिमस्तकम्। शीर्णस्कन्धोरुयुगलं तदाभूद् रणमण्डलम्॥। ३८ सा शादहरिताप्युच्चैर्विशालाद्रेरपत्यका। लोहितै: प्रतिवीराणामभूत् सपदि लोहिता॥३९
sainikoṃ ne jītakara garjanā kī| parita: śīrṇaśīrṣaṇyaṃ śīrṇapāṇyaṃprimastakam| śīrṇaskandhoruyugalaṃ tadābhūd raṇamaṇḍalam||| 38 sā śādaharitāpyuccairviśālādrerapatyakā| lohitai: prativīrāṇāmabhūt sapadi lohitā||39
Verse 26
उरुभिर्जानुभिश्चापि तथा जंघाभिरन्ध्रिभि:। शिरोभिश्र नराश्थानां दुष्प्रेक्ष्या वसुधाभवत्।॥।४० ४०.मनुष्यों व घोड़ों की जंघाए, घूटने, पैर एवं शिर इसके कारण भूमि अदर्शनीय दिखने लगी। इत्थं मसूद: स्व॑ सैन्यं शिवरोषमहार्णवे। समस्तमात्महस्तेन मज्जयित्वा विलज्जित:।॥।४१ परै: प्रधनपारीणैर्जीवन्मुक्तो$नपेक्षित:। पराचीनो5भवत्तेभ्य: परं निर्वेदमागत :।।४२ प्रपलाय्य रणात्तस्मात् पुरस्तादात्मन: स्थितम्। जोहरस्तमथामस्त परलोकादिवागतम्।॥४३
urubhirjānubhiścāpi tathā jaṃghābhirandhribhi:| śirobhiśra narāśthānāṃ duṣprekṣyā vasudhābhavat||||40 40.manuṣyoṃ va ghor̤oṃ kī jaṃghāe, ghūṭane, paira evaṃ śira isake kāraṇa bhūmi adarśanīya dikhane lagī| itthaṃ masūda: sva̭ sainyaṃ śivaroṣamahārṇave| samastamātmahastena majjayitvā vilajjita:||||41 parai: pradhanapārīṇairjīvanmukto$napekṣita:| parācīno5bhavattebhya: paraṃ nirvedamāgata :||42 prapalāyya raṇāttasmāt purastādātmana: sthitam| joharastamathāmasta paralokādivāgatam|||43
Verse 27
अथ स्वविषयोपांतादानायितचरां चमूम। समादाय विशालाह्ात् पर्वतात् प्रस्थित: स्वयम्॥।४४ उषित्वा वसतीस्तास्ता: सोत्सवे पथि पंचषा:। सद्यो राजगिरिं गत्वा राजा राजगिरीश्वर:॥४५
atha svaviṣayopāṃtādānāyitacarāṃ camūma| samādāya viśālāhāt parvatāt prasthita: svayam|||44 uṣitvā vasatīstāstā: sotsave pathi paṃcaṣā:| sadyo rājagiriṃ gatvā rājā rājagirīśvara:||45
Verse 28
चंचन्मरीचिनिचयस्फुररत्नासनस्थिताम्। कुलस्त्रीभि: परिव॒ृतां कुलस्नीकुलदेवताम्॥४६
caṃcanmarīcinicayasphuraratnāsanasthitām| kulastrībhi: pariva̱ṛtāṃ kulasnīkuladevatām||46
Verse 29
तत्तद्व्रतवतीं नक्तंदिवमंचितदैवताम्। ददतीमाशिषस्तास्ता: सत्यगम्भीरभाषिताम्॥। ४७ प्रमोदबाष्पप्रचयस्तिमितायतलोचनाम्। समुच्चलिवात्सल्यरसां सदर्शनोत्सुकाम्॥।४८ संप्रस्नुतस्तनस्तन्यधाराभिरमृतात्मभि :। स्नपयन्तीं महाबाहुर्जननीं स्वामवन्दत।।४९ ततस्तदान्तिके तत्तद् वृत्तमावेदयन्नयम्। अनयत्तद्दिनं सर्व विजयी शाहनन्दन:॥॥५०
tattadvratavatīṃ naktaṃdivamaṃcitadaivatām| dadatīmāśiṣastāstā: satyagambhīrabhāṣitām||| 47 pramodabāṣpapracayastimitāyatalocanām| samuccalivātsalyarasāṃ sadarśanotsukām|||48 saṃprasnutastanastanyadhārābhiramṛtātmabhi :| snapayantīṃ mahābāhurjananīṃ svāmavandata||49 tatastadāntike tattad vṛttamāvedayannayam| anayattaddinaṃ sarva vijayī śāhanandana:||||50
Verse 30
आगतो विजयी राजा निज राजगिरिं यदा। प्राणदन्मृदुगम्भीरस्वनं दुंदुभयस्तदा॥ ५ १
āgato vijayī rājā nija rājagiriṃ yadā| prāṇadanmṛdugambhīrasvanaṃ duṃdubhayastadā|| 5 1