Sarga 37
Uttara Kanda
15 verses · free forever
Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings
Verse 1
विमृश्य च ततो रामो वयस्यम् अकुतोभयम् । प्रतर्दनं काशिपतिं परिष्वज्येदम् अब्रवीत् ॥
vimṛśya ca tato rāmo vayasyam akutobhayam | pratardanaṃ kāśipatiṃ pariṣvajyedam abravīt
Then Rāma, reflecting, embracing his comrade, the fearless Pratardana, lord of Kāśi, said this:
तब राम ने विचारकर अपने निर्भय मित्र, काशिराज प्रतर्दन का आलिंगन करके यह कहा।
Verse 2
दर्शिता भवता प्रीतिर् दर्शितं सौहृदं परम् । उद्योगश् च कृतो राजन् भरतेन त्वया सह ॥
darśitā bhavatā prītir darśitaṃ sauhṛdaṃ param | udyogaś ca kṛto rājan bharatena tvayā saha
"Affection has been shown by you, supreme friendship has been shown, and effort was made, O king, by you together with Bharata."
"हे राजन्! आपने प्रीति दिखाई, परम सौहार्द दिखाया, और भरत के साथ मिलकर (मेरे लिए) उद्योग भी किया।"
Verse 3
तद् भवान् अद्य काशेयीं पुरीं वाराणसीं व्रज । रमणीयां त्वया गुप्तां सुप्राकारां सुतोरणाम् ॥
tad bhavān adya kāśeyīṃ purīṃ vārāṇasīṃ vraja | ramaṇīyāṃ tvayā guptāṃ suprākārāṃ sutoraṇām
"Therefore let your honour today go to the Kāśi city of Vārāṇasī — the delightful, well-guarded by you, with fine ramparts and lovely gateways."
"इसलिए आप आज अपनी काशी-नगरी वाराणसी को पधारिए — जो रमणीय, आपके द्वारा सुरक्षित, सुन्दर प्राकारों और मनोहर तोरणों वाली है।"
Verse 4
एतावद् उक्त्वा उत्थाय काकुत्स्थः परमासनात् । पर्यष्वजत धर्मात्मा निरन्तरम् उरोगतम् ॥
etāvad uktvā utthāya kākutsthaḥ paramāsanāt | paryaṣvajata dharmātmā nirantaram urogatam
Having said only this much, Kākutstha, the righteous one, rising from his supreme seat, embraced him, drawing him close against his breast.
इतना ही कहकर धर्मात्मा काकुत्स्थ अपने परम आसन से उठकर उसे निरन्तर अपने वक्ष से लगाकर आलिंगन करने लगे।
Verse 5
विसृज्य तं वयस्यं स स्वागतान् पृथिवीपतीन् । प्रहसन् राघवो वाक्यम् उवाच मधुराक्षरम् ॥
visṛjya taṃ vayasyaṃ sa svāgatān pṛthivīpatīn | prahasan rāghavo vākyam uvāca madhurākṣaram
Dismissing that comrade, Rāghava, smiling, spoke a word of sweet syllables to the kings whom he had bidden welcome:
उस मित्र को विदा करके राघव ने, जिन राजाओं का उन्होंने स्वागत किया था, उनसे हँसते हुए मधुर अक्षरों वाला वचन कहा।
Verse 6
भवतां प्रीतिर् अव्यग्रा तेजसा परिरक्षिता । धर्मश् च नियतो नित्यं सत्यं च भवतां सदा ॥
bhavatāṃ prītir avyagrā tejasā parirakṣitā | dharmaś ca niyato nityaṃ satyaṃ ca bhavatāṃ sadā
"Your affection, steadfast, has been preserved by your splendour; and dharma is ever constant with you, and truth always."
"आप लोगों की अविचल प्रीति को आपने अपने तेज से बनाए रखा; और धर्म आप में सदा नियत है, तथा सत्य सदैव (विद्यमान) है।"
Verse 7
युष्माकं च प्रभावेन तेजसा च महात्मनाम् । हतो दुरात्मा दुर्बुद्धी रावणो राक्षसाधिपः ॥
yuṣmākaṃ ca prabhāvena tejasā ca mahātmanām | hato durātmā durbuddhī rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
"And by your power, and by the splendour of you great-souled ones, the evil-souled, evil-minded Rāvaṇa, lord of the rākṣasas, was slain."
"और आप महात्माओं के प्रभाव और तेज से ही दुरात्मा, दुर्बुद्धि राक्षसराज रावण मारा गया।"
Verse 8
हेतुमात्रम् अहं तत्र भवतां तेजसां हतः । रावणः सगणो युद्धे सपुत्रः सहबान्धवः ॥
hetumātram ahaṃ tatra bhavatāṃ tejasāṃ hataḥ | rāvaṇaḥ sagaṇo yuddhe saputraḥ sahabāndhavaḥ
"I was but the instrumental cause there; by your splendour was Rāvaṇa slain in battle, with his hosts, with his sons and with his kinsmen."
"वहाँ मैं तो केवल निमित्त-मात्र था; आप लोगों के तेज से ही रावण अपने गणों, पुत्रों और बन्धुओं सहित युद्ध में मारा गया।"
Verse 9
भवन्तश् च समानीता भरतेन महात्मना । श्रुत्वा जनकराजस्य कानने तनयां हृताम् ॥
bhavantaś ca samānītā bharatena mahātmanā | śrutvā janakarājasya kānane tanayāṃ hṛtām
"And you were brought together by the great-souled Bharata, on hearing that King Janaka's daughter had been carried off in the forest."
"और आप लोगों को महात्मा भरत ने यह सुनकर एकत्र किया था कि वन में जनकराज की पुत्री हर ली गई है।"
Verse 10
उद्युक्तानां च सर्वेषां पार्थिवानां महात्मनाम् । कालो ह्य् अतीतः सुमहान् गमने रोचतां मतिः ॥
udyuktānāṃ ca sarveṣāṃ pārthivānāṃ mahātmanām | kālo hy atītaḥ sumahān gamane rocatāṃ matiḥ
"And of all of you great-souled kings, so zealous, a very long time has passed; let your minds incline to departure."
"और आप सब उद्यमशील महात्मा राजाओं का बहुत लम्बा समय बीत गया; अब प्रस्थान की ओर आपकी मति हो।"
Verse 11
प्रत्यूचुस् तं च राजानो हर्षेण महतान्विताः । दिष्ट्या त्वं विजयी राम राज्यं चापि प्रतिष्ठितम् ॥
pratyūcus taṃ ca rājāno harṣeṇa mahatānvitāḥ | diṣṭyā tvaṃ vijayī rāma rājyaṃ cāpi pratiṣṭhitam
And those kings, filled with great joy, replied to him: "By good fortune you are victorious, O Rāma, and your kingdom too is established."
तब महान् हर्ष से भरे वे राजा उनसे बोले — "हे राम! सौभाग्य से आप विजयी हैं और आपका राज्य भी प्रतिष्ठित हो गया।"
Verse 12
दिष्ट्या प्रत्याहृता सीता दिष्ट्या शत्रुः पराजितः । एष नः परमः काम एषा नः कीर्तिर् उत्तमा ॥
diṣṭyā pratyāhṛtā sītā diṣṭyā śatruḥ parājitaḥ | eṣa naḥ paramaḥ kāma eṣā naḥ kīrtir uttamā
"By good fortune Sītā is recovered; by good fortune the foe is overcome; this is our supreme wish, this our highest glory —"
"सौभाग्य से सीता पुनः प्राप्त हुईं, सौभाग्य से शत्रु पराजित हुआ; यही हमारी परम कामना है, यही हमारी उत्तम कीर्ति है —"
Verse 13
यत् त्वां विजयिनं राम पश्यामो हतशात्रवम् । उपपन्नं च काकुत्स्थ यत् त्वम् अस्मान् प्रशंससि ॥
yat tvāṃ vijayinaṃ rāma paśyāmo hataśātravam | upapannaṃ ca kākutstha yat tvam asmān praśaṃsasi
"that we behold you victorious, O Rāma, your foes slain; and it is fitting, O Kākutstha, that you praise us."
"कि हे राम! हम आपको शत्रुओं का संहार किए हुए विजयी देख रहे हैं; और हे काकुत्स्थ! यह उचित ही है कि आप हमारी प्रशंसा करते हैं।"
Verse 14
प्रशंसार्हा हि जानन्ति प्रशंसां वक्तुम् ईदृशीम् । आपृच्छामो गमिष्यामो हृदिस्थो नः सदा भवान् ॥
praśaṃsārhā hi jānanti praśaṃsāṃ vaktum īdṛśīm | āpṛcchāmo gamiṣyāmo hṛdistho naḥ sadā bhavān
"For those worthy of praise know how to utter such praise. We take our leave; we shall go; may you ever abide in our hearts."
"प्रशंसा के योग्य जन ही ऐसी प्रशंसा करना जानते हैं। अब हम विदा माँगते हैं, जाएँगे; आप सदा हमारे हृदय में विराजें।"
Verse 15
भवेच् च ते महाराज प्रीतिर् अस्मासु नित्यदा ॥
bhavec ca te mahārāja prītir asmāsu nityadā
"And may your affection toward us be perpetual, O great king."
"और हे महाराज! हम पर आपकी प्रीति सदा बनी रहे।"