Adhyaya 89

Verse 1

सङ्कुलयुद्धम्।। 1 ।। सञ्जय उवाच। सुकल्पिता हैमवता महोत्कटा रणाभिकामैः कृतिभिः समास्थिताः। सुवर्णजालैर्वितता बभुर्गजा-- स्तथा यथा खे जलदाः सविद्युतः।।

saṅkulayuddham|| 1 || sañjaya uvāca| sukalpitā haimavatā mahotkaṭā raṇābhikāmaiḥ kṛtibhiḥ samāsthitāḥ| suvarṇajālairvitatā babhurgajā-- stathā yathā khe jaladāḥ savidyutaḥ||

Verse 2

कुणिन्दपुत्रो दशभिर्महायसैः कृपं ससूताश्वमपीडयद्भृशम्। ततः शरद्वत्सुतसायकैर्हतः सहैव नागेन पपात भूतले।।

kuṇindaputro daśabhirmahāyasaiḥ kṛpaṃ sasūtāśvamapīḍayadbhṛśam| tataḥ śaradvatsutasāyakairhataḥ sahaiva nāgena papāta bhūtale||

Verse 3

कुणिन्दपुत्रावरजस्तु तोमरै-- र्दिवाकरांशुप्रतिमैरयस्मयैः। जघान भोजस्य हयानथापतन् क्षणाद्विशस्ताः कृतवर्मणे हयाः।।

kuṇindaputrāvarajastu tomarai-- rdivākarāṃśupratimairayasmayaiḥ| jaghāna bhojasya hayānathāpatan kṣaṇādviśastāḥ kṛtavarmaṇe hayāḥ||

Verse 4

अथापरे द्रौणिहता महाद्विपा-- स्त्रयः ससर्वायुधयोधकेतनाः। निपेतुरुर्व्यां व्यसवो विचेतना-- स्तथा यथा वज्रहता महाचलाः।।

athāpare drauṇihatā mahādvipā-- strayaḥ sasarvāyudhayodhaketanāḥ| nipetururvyāṃ vyasavo vicetanā-- stathā yathā vajrahatā mahācalāḥ||

Verse 5

कुणिन्दराजावरजादनन्तरः स्तनान्तरे पत्रिवरैरताडयत्। तवात्मजं तस्य तवात्मजः शरैः शितैः शरीरं व्यहनद्द्विपं च तम्।।

kuṇindarājāvarajādanantaraḥ stanāntare patrivarairatāḍayat| tavātmajaṃ tasya tavātmajaḥ śaraiḥ śitaiḥ śarīraṃ vyahanaddvipaṃ ca tam||

Verse 6

स नागराजः सह राजसूनुना पपात रक्तं बहु सर्वतः क्षरन्। महेन्द्रवज्रप्रहतोऽम्बुदागमे यथा जलं गेरिकपर्वतस्तथा।।

sa nāgarājaḥ saha rājasūnunā papāta raktaṃ bahu sarvataḥ kṣaran| mahendravajraprahato'mbudāgame yathā jalaṃ gerikaparvatastathā||

Verse 7

कुणिन्दपुत्रप्रहितोऽपरो द्विपः क्राथं ससूताश्वरथं व्यपोथयत्। ततोऽपतत्क्राथसराभिघातितः सहेश्वरो वज्रहतो यथा गिरिः।।

kuṇindaputraprahito'paro dvipaḥ krāthaṃ sasūtāśvarathaṃ vyapothayat| tato'patatkrāthasarābhighātitaḥ saheśvaro vajrahato yathā giriḥ||

Verse 8

रथी द्विपस्थेन हतोऽपतच्छरैः क्राथाधिपः पर्वतजेन दुर्जयः। सवाजिसूतेष्वसनध्वजस्तथा यथा महावातहतो महाद्रुमः।।

rathī dvipasthena hato'pataccharaiḥ krāthādhipaḥ parvatajena durjayaḥ| savājisūteṣvasanadhvajastathā yathā mahāvātahato mahādrumaḥ||

Verse 9

वृको द्विपस्थं गिरिराजवासिनं भृशं शरैर्द्वादशभिः पराभिनत्। ततो वृकं साश्वरथं महाद्विपो द्रुतं चतुर्भिरणैर्व्यपोथयत्।।

vṛko dvipasthaṃ girirājavāsinaṃ bhṛśaṃ śarairdvādaśabhiḥ parābhinat| tato vṛkaṃ sāśvarathaṃ mahādvipo drutaṃ caturbhiraṇairvyapothayat||

Verse 10

स पोथितो नागरवेण वीर्यवा-- न्पराभिनद्द्वादशभिः शिलीमुखैः। वृकेण बाणाभिहतोऽपतत्क्षितौ सवारणो बभ्रुसुतेन सार्धम्।।

sa pothito nāgaraveṇa vīryavā-- nparābhinaddvādaśabhiḥ śilīmukhaiḥ| vṛkeṇa bāṇābhihato'patatkṣitau savāraṇo babhrusutena sārdham||

Verse 11

कुणिन्दराजस्य सुतोऽपरस्तदा स चापि शूरः सहसा समर्पितः। पपात बाणैः सुबलस्य सूनुना विषाणपुच्छापरगात्रपातिना।।

kuṇindarājasya suto'parastadā sa cāpi śūraḥ sahasā samarpitaḥ| papāta bāṇaiḥ subalasya sūnunā viṣāṇapucchāparagātrapātinā||

Verse 12

गजेन वाहाञ्शकुनेः कुणिन्दजो निनाय वैवस्वतमन्दिरं रणे। रथं च संक्षुभ्य ननाद नर्दत-- स्ततोऽस्य गान्धारपतिः शिरोऽहरत्।।

gajena vāhāñśakuneḥ kuṇindajo nināya vaivasvatamandiraṃ raṇe| rathaṃ ca saṃkṣubhya nanāda nardata-- stato'sya gāndhārapatiḥ śiro'harat||

Verse 13

ततः कुणिन्देषु गतेषु तेषु प्रहृष्टरूपास्तव ते महारथाः। भृशं प्रदरध्मुर्लवणाम्बुसम्भवा-- न्वरांश्च बाणासनपाणयोऽभ्ययुः।।

tataḥ kuṇindeṣu gateṣu teṣu prahṛṣṭarūpāstava te mahārathāḥ| bhṛśaṃ pradaradhmurlavaṇāmbusambhavā-- nvarāṃśca bāṇāsanapāṇayo'bhyayuḥ||

Verse 14

तथाऽभवद्युद्धमतीव दारुणं पुनः कुरूणां सह पाण्डुसृञ्जयैः। शरासिशक्त्यृष्टिगदापरश्वथै-- र्नराश्वनागासुहरं भृशाकुलम्।।

tathā'bhavadyuddhamatīva dāruṇaṃ punaḥ kurūṇāṃ saha pāṇḍusṛñjayaiḥ| śarāsiśaktyṛṣṭigadāparaśvathai-- rnarāśvanāgāsuharaṃ bhṛśākulam||

Verse 15

रथाश्वमातङ्गपदातयस्ततः परस्परं विप्रहताः क्षितौ पतन्। यथा सविद्युत्तटितो जलप्रदाः समुत्थितैर्दिग्भ्य इवोग्रमारुतेः।।

rathāśvamātaṅgapadātayastataḥ parasparaṃ viprahatāḥ kṣitau patan| yathā savidyuttaṭito jalapradāḥ samutthitairdigbhya ivogramāruteḥ||

Verse 16

ततः शतानीकहता महागजा हया रथाः पत्तिगणाश्च तावकाः। सुपर्णवातप्रहता यथोरगा-- स्तथा गता गां विवशा विचूर्णिताः।।

tataḥ śatānīkahatā mahāgajā hayā rathāḥ pattigaṇāśca tāvakāḥ| suparṇavātaprahatā yathoragā-- stathā gatā gāṃ vivaśā vicūrṇitāḥ||

Verse 17

ततोऽभ्यविद्ध्यद्बहुभिः शितैः शरैः स विन्दपुत्रो नकुलात्मजं स्मयन्। ततोऽस्य कोपाद्विचकर्त नाकुलिः शिरः क्षुरेणाम्बुजसन्निभाननम्।।

tato'bhyaviddhyadbahubhiḥ śitaiḥ śaraiḥ sa vindaputro nakulātmajaṃ smayan| tato'sya kopādvicakarta nākuliḥ śiraḥ kṣureṇāmbujasannibhānanam||

Verse 18

ततः शतानीकमविध्यदायसै-- स्त्रिभिः शरैः कर्णसुतोऽर्जुनं त्रिभिः। त्रिभिश्च भीमं नकुलं च सप्तभि-- र्जनार्दनं द्वादशभिश्च सायकैः।।

tataḥ śatānīkamavidhyadāyasai-- stribhiḥ śaraiḥ karṇasuto'rjunaṃ tribhiḥ| tribhiśca bhīmaṃ nakulaṃ ca saptabhi-- rjanārdanaṃ dvādaśabhiśca sāyakaiḥ||

Verse 19

तदस्य कर्मातिमनुष्यकर्मणः समीक्ष्य हृष्टाः कुरवोऽभ्यपूजयन्। पराक्रमज्ञास्तु धनञ्जयस्य ये हुतोऽयमग्नाविति ते तु मेनिरे।।

tadasya karmātimanuṣyakarmaṇaḥ samīkṣya hṛṣṭāḥ kuravo'bhyapūjayan| parākramajñāstu dhanañjayasya ye huto'yamagnāviti te tu menire||