Adhyaya 76

Verse 1

कर्णेन योद्धुंनिर्गच्छतोऽर्जुनस्य शुभनिमित्तप्रादुर्भावः।। 1 ।। श्रीकृष्णेनार्जुनस्य प्रोत्साहनम्।। 2 ।। सञ्जय उवाच। प्रसाद्य धर्मराजानं प्रहृष्टेनान्तरात्मना। सम्पूज्य देवताः सर्व ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च। सुमङ्गलं स्वस्त्ययनमारुरोह रथोत्तमम्।।

karṇena yoddhuṃnirgacchato'rjunasya śubhanimittaprādurbhāvaḥ|| 1 || śrīkṛṣṇenārjunasya protsāhanam|| 2 || sañjaya uvāca| prasādya dharmarājānaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā| sampūjya devatāḥ sarva brāhmaṇānsvasti vācya ca| sumaṅgalaṃ svastyayanamāruroha rathottamam||

Verse 2

तस्य राजा महाप्राज्ञो धर्मराजो युधिष्ठिरः। आशिषोऽयुङ्क्त परमाः युक्तं कर्णरथं प्रति।।

tasya rājā mahāprājño dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ| āśiṣo'yuṅkta paramāḥ yuktaṃ karṇarathaṃ prati||

Verse 3

तमायान्तं महेष्वासं दृष्ट्वा भूतानि भारत। निहतं मेनिरे कर्णं पाण्डवेन महात्मना।।

tamāyāntaṃ maheṣvāsaṃ dṛṣṭvā bhūtāni bhārata| nihataṃ menire karṇaṃ pāṇḍavena mahātmanā||

Verse 4

बभूवुर्विमलाः सर्वा दिशो राजन्समन्ततः। चाषाश्च शतपत्राश्च क्रौञ्चाश्चैव जनेश्वर। प्रदक्षिणमकुर्वन्त तदा वै पाण्डुनन्दनम्।।

babhūvurvimalāḥ sarvā diśo rājansamantataḥ| cāṣāśca śatapatrāśca krauñcāścaiva janeśvara| pradakṣiṇamakurvanta tadā vai pāṇḍunandanam||

Verse 5

बहवः पक्षिणो राजन्पुन्नामानः शुभाः शिवाः। त्वरयन्तोऽर्जुनं युद्धे हृष्टरूपा ववाशिरे।।

bahavaḥ pakṣiṇo rājanpunnāmānaḥ śubhāḥ śivāḥ| tvarayanto'rjunaṃ yuddhe hṛṣṭarūpā vavāśire||

Verse 6

कङ्का गृध्रा बकाः श्येना वायसाश्च विशाम्पते। अग्रतस्तस्य गच्छन्ति भक्ष्यहेतोर्भयानकाः।।

kaṅkā gṛdhrā bakāḥ śyenā vāyasāśca viśāmpate| agratastasya gacchanti bhakṣyahetorbhayānakāḥ||

Verse 7

निमित्तानि च धन्यानि पाण्डवस्य शशंसिरे। विनाशमरिसैन्यानां कर्णस्य च वधं तथा।।

nimittāni ca dhanyāni pāṇḍavasya śaśaṃsire| vināśamarisainyānāṃ karṇasya ca vadhaṃ tathā||

Verse 8

प्रयातस्याथ पार्थस्य महान्स्वेदो व्यजायत। चिन्ता च विपुला जज्ञे कथं चेदं भविष्यति।।

prayātasyātha pārthasya mahānsvedo vyajāyata| cintā ca vipulā jajñe kathaṃ cedaṃ bhaviṣyati||

Verse 9

विषण्णं तु ततो ज्ञात्वा सव्यसाचिनमच्युतः। सञ्चोदयति तेजस्वी मधुहा वानरध्वजम्।।

viṣaṇṇaṃ tu tato jñātvā savyasācinamacyutaḥ| sañcodayati tejasvī madhuhā vānaradhvajam||

Verse 10

ततो गाण्डीवधन्वानमब्रवीन्मधुसूदनः। दृष्ट्वा पार्थं तथायान्तं चिन्तापरिगतं तदा।।

tato gāṇḍīvadhanvānamabravīnmadhusūdanaḥ| dṛṣṭvā pārthaṃ tathāyāntaṃ cintāparigataṃ tadā||

Verse 11

गाण्डीवधन्वन्सङ्ग्रामे ये त्वया धनुषा जिताः। न तेषां मानुषो जेता त्वदन्य इह विद्यते।।

gāṇḍīvadhanvansaṅgrāme ye tvayā dhanuṣā jitāḥ| na teṣāṃ mānuṣo jetā tvadanya iha vidyate||

Verse 12

एते हि बहवः शूराः शक्रतुल्यपराक्रमाः। त्वां प्राप्य समरे शूरं प्रयाताः परमां गतिम्।।

ete hi bahavaḥ śūrāḥ śakratulyaparākramāḥ| tvāṃ prāpya samare śūraṃ prayātāḥ paramāṃ gatim||

Verse 13

को हि द्रोणं च भीष्मं च भगदत्तं च मारिष। विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजं च सुदक्षिणम्।।

ko hi droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca bhagadattaṃ ca māriṣa| vindānuvindāvāvantyau kāmbhojaṃ ca sudakṣiṇam||

Verse 14

श्रुतायुं चाश्रुतायुं च शतायुं च महारथम्। प्रत्युद्गम्य भवेत्क्षेमी यो न स्यात्त्वद्विधः प्रभुः।।

śrutāyuṃ cāśrutāyuṃ ca śatāyuṃ ca mahāratham| pratyudgamya bhavetkṣemī yo na syāttvadvidhaḥ prabhuḥ||

Verse 15

तव ह्यस्त्राणि दिव्यानि लाघवं बलमेव च। असम्मोहश्च युद्धेषु विज्ञानस्य च सन्नतिः। वेधः पातश्च लक्षेषु योगश्चैव तथार्जुन।।

tava hyastrāṇi divyāni lāghavaṃ balameva ca| asammohaśca yuddheṣu vijñānasya ca sannatiḥ| vedhaḥ pātaśca lakṣeṣu yogaścaiva tathārjuna||

Verse 16

भवान्देवान्सगन्धर्वान्हन्यात्सर्वांश्च राक्षसान्। पृथिव्यां तु रणे पार्थ न योद्धा त्वत्समः पुमान्।।

bhavāndevānsagandharvānhanyātsarvāṃśca rākṣasān| pṛthivyāṃ tu raṇe pārtha na yoddhā tvatsamaḥ pumān||

Verse 17

धनुर्गृह्मन्ति ये केचित्क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः। आत्मनस्तु समं तेषां न पश्यामि शृणोमि च।।

dhanurgṛhmanti ye kecitkṣatriyā yuddhadurmadāḥ| ātmanastu samaṃ teṣāṃ na paśyāmi śṛṇomi ca||

Verse 18

ब्रह्मणा हि प्रजाः सृष्टा गाण्डीवं च महद्धनुः। येन त्वं युध्यसे पार्थ तस्मान्नास्ति त्वया समः।।

brahmaṇā hi prajāḥ sṛṣṭā gāṇḍīvaṃ ca mahaddhanuḥ| yena tvaṃ yudhyase pārtha tasmānnāsti tvayā samaḥ||

Verse 19

अवश्यं तु मया वाच्यं यत्पथ्यं तव पाण्डव। मावमंस्था महाबाहो कर्णमाहवशोभिनम्।।

avaśyaṃ tu mayā vācyaṃ yatpathyaṃ tava pāṇḍava| māvamaṃsthā mahābāho karṇamāhavaśobhinam||

Verse 20

कर्णो हि बलवान्दृप्तः कृतास्त्रश्च महारथः। कृती च चित्रयोधी च देशकालस्य कोविदः।।

karṇo hi balavāndṛptaḥ kṛtāstraśca mahārathaḥ| kṛtī ca citrayodhī ca deśakālasya kovidaḥ||

Verse 21

बहुनात्र किमुक्तेन संक्षेपाच्छृणु पाण्डव। त्वत्समं त्वद्विशिष्टं वा कर्णं मन्ये महारथम्। परमं यत्नमास्थाय त्वया वध्यो महाहवे।।

bahunātra kimuktena saṃkṣepācchṛṇu pāṇḍava| tvatsamaṃ tvadviśiṣṭaṃ vā karṇaṃ manye mahāratham| paramaṃ yatnamāsthāya tvayā vadhyo mahāhave||

Verse 22

तेजसा वह्निसदृशो वायुवेगसमो जवे। अन्तकप्रतिमः क्रोधे सिंहसंहननो बली।।

tejasā vahnisadṛśo vāyuvegasamo jave| antakapratimaḥ krodhe siṃhasaṃhanano balī||

Verse 23

अष्टरत्निर्महाबाहुर्व्यूढोरस्कः सुदुर्जयः। अभिमानी च शूरश्च प्रवीरः प्रियदर्शनः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि सप्तदशदिवसयुद्धे षट्‌सप्ततितमोऽध्यायः।। 76 ।।

aṣṭaratnirmahābāhurvyūḍhoraskaḥ sudurjayaḥ| abhimānī ca śūraśca pravīraḥ priyadarśanaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi saptadaśadivasayuddhe ṣaṭ‌saptatitamo'dhyāyaḥ|| 76 ||

Verse 24

सर्वयोधगुणैर्युक्तो मित्राणामभयङ्करः। सततं पाण्डवद्वेषी धार्तराष्ट्रहिते रतः।।

sarvayodhaguṇairyukto mitrāṇāmabhayaṅkaraḥ| satataṃ pāṇḍavadveṣī dhārtarāṣṭrahite rataḥ||

Verse 25

सर्वैरवध्यो राधेयो देवैरपि सवासवैः। ऋते त्वामिति मे बुद्धिस्तदद्य जहि सूतजम्।। देवैरपि हि संयत्तैर्बिभ्रद्भिर्मांसशोणितम्। अशक्यः स रथो जेतुं सर्वैरपि युयुत्सुभिः।।

sarvairavadhyo rādheyo devairapi savāsavaiḥ| ṛte tvāmiti me buddhistadadya jahi sūtajam|| devairapi hi saṃyattairbibhradbhirmāṃsaśoṇitam| aśakyaḥ sa ratho jetuṃ sarvairapi yuyutsubhiḥ||

Verse 27

दुरात्मानं पापवृत्तं नृशंसं दुष्टप्रज्ञं पाण्डवेयेषु नित्यम्। हीनस्वार्थं पाण्डवेयैर्विरोधे हत्वा कर्णं निश्चितार्थो भवाद्य।।

durātmānaṃ pāpavṛttaṃ nṛśaṃsaṃ duṣṭaprajñaṃ pāṇḍaveyeṣu nityam| hīnasvārthaṃ pāṇḍaveyairvirodhe hatvā karṇaṃ niścitārtho bhavādya||

Verse 28

तं सूतपुत्रं रथिनां वरिष्ठं निष्कालिकं कालवशं नयाद्य। तं सूतपुत्रं रथिनां वरिष्ठं हत्वा प्रीतिं धर्मराजे कुरुष्व।। रत्निस्त्वेकविंशत्यङ्गुलः। अष्टानां रत्नीनां अष्टषष्ट्यधिकं शतं अङ्गुलानि च भवन्ति।।

taṃ sūtaputraṃ rathināṃ variṣṭhaṃ niṣkālikaṃ kālavaśaṃ nayādya| taṃ sūtaputraṃ rathināṃ variṣṭhaṃ hatvā prītiṃ dharmarāje kuruṣva|| ratnistvekaviṃśatyaṅgulaḥ| aṣṭānāṃ ratnīnāṃ aṣṭaṣaṣṭyadhikaṃ śataṃ aṅgulāni ca bhavanti||

Verse 29

जानामि ते पार्थं वीर्यं यथाव-- द्दुर्वारणीयं च सुरासुरैश्च। सदावजानाति हि पाण्डुपुत्रा-- नसौ दर्पात्सूतपुत्रो दुरात्मा।।

jānāmi te pārthaṃ vīryaṃ yathāva-- ddurvāraṇīyaṃ ca surāsuraiśca| sadāvajānāti hi pāṇḍuputrā-- nasau darpātsūtaputro durātmā||

Verse 30

आत्मानं मन्यते वीरं येन पापः सुयोधनः। तमद्य मूलं पापानां जहि सौतिं धनञ्जय।।

ātmānaṃ manyate vīraṃ yena pāpaḥ suyodhanaḥ| tamadya mūlaṃ pāpānāṃ jahi sautiṃ dhanañjaya||

Verse 31

खङ्गजिह्वं धनुरास्यं शरदंष्ट्रं तरस्विनम्। दृप्तं पुरुषशार्दूलं जहि कर्णं धनञ्जय।।

khaṅgajihvaṃ dhanurāsyaṃ śaradaṃṣṭraṃ tarasvinam| dṛptaṃ puruṣaśārdūlaṃ jahi karṇaṃ dhanañjaya||

Verse 32

अहं त्वामनुजानामि वीर्येण च बलेन च। जहि कर्णं रणे शूरं मातङ्गमिव केसरी।।

ahaṃ tvāmanujānāmi vīryeṇa ca balena ca| jahi karṇaṃ raṇe śūraṃ mātaṅgamiva kesarī||

Verse 33

यस्य वीर्येण वीर्यं ते धार्तराष्ट्रोऽवमन्यते। तमद्य पार्थ सङ्ग्रामे कर्णं वैकर्तनं जहि।।

yasya vīryeṇa vīryaṃ te dhārtarāṣṭro'vamanyate| tamadya pārtha saṅgrāme karṇaṃ vaikartanaṃ jahi||

Verse 76

निष्कालिकं निर्गतः कालयिता जेतास्येति तम्।।

niṣkālikaṃ nirgataḥ kālayitā jetāsyeti tam||