Adhyaya 83
Drona Parva · 39 verses
39 verses · free forever
Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings
Verse 1
संजय उवाच द्रौपदेयान् महेष्वासान् सौमदत्तिर् महायशाः एकैकं पञ्चभिर् विद्ध्वा पुनर् विव्याध सप्तभिः
saṃjaya uvāca draupadeyān maheṣvāsān saumadattir mahāyaśāḥ ekaikaṃ pañcabhir viddhvā punar vivyādha saptabhiḥ
Sanjaya said: The illustrious son of Somadatta, having pierced the great bowmen, the sons of Draupadī, each with five arrows, pierced them again with seven.
संजय ने कहा — महायशस्वी सोमदत्त-पुत्र (भूरिश्रवा) ने महाधनुर्धर द्रौपदी-पुत्रों में से प्रत्येक को पाँच बाणों से बेधकर फिर सात बाणों से बेध दिया।
Verse 2
ते पीडिता भृशं तेन रौद्रेण सहसा विभो प्रमूढा नैव विविदुर् मृधे कृत्यं स्म किं चन
te pīḍitā bhṛśaṃ tena raudreṇa sahasā vibho pramūḍhā naiva vividur mṛdhe kṛtyaṃ sma kiṃ cana
Sorely afflicted by that terrible one suddenly, O lord, they were bewildered and knew not at all what to do in the fight.
हे प्रभो, उस रौद्र (वीर) द्वारा सहसा अत्यन्त पीड़ित वे मोहित होकर रण में कुछ भी कर्तव्य न जान सके।
Verse 3
नाकुलिस् तु शतानीकः सौमदत्तिं नरर्षभम् द्वाभ्यां विद्ध्वानदद् धृष्टः शराभ्यां शत्रुतापनः
nākulis tu śatānīkaḥ saumadattiṃ nararṣabham dvābhyāṃ viddhvānadad dhṛṣṭaḥ śarābhyāṃ śatrutāpanaḥ
But Śatānīka, the son of Nakula, having pierced the son of Somadatta, that bull among men, with two arrows, roared joyfully, that scorcher of foes.
किन्तु शत्रुतापन नकुल-पुत्र शतानीक ने नरर्षभ सोमदत्त-पुत्र को दो बाणों से बेधकर हर्षित होकर गर्जना की।
Verse 4
तथेतरे रणे यत्तास् त्रिभिस् त्रिभिर् अजिह्मगैः विव्यधुः समरे तूर्णं सौमदत्तिम् अमर्षणम्
tathetare raṇe yattās tribhis tribhir ajihmagaiḥ vivyadhuḥ samare tūrṇaṃ saumadattim amarṣaṇam
Likewise the others, intent in the battle, swiftly pierced the wrathful son of Somadatta, each with three straight-flying arrows.
इसी प्रकार रण में प्रयत्नशील अन्य (भाइयों) ने शीघ्रता से समर में असहनशील सोमदत्त-पुत्र को तीन-तीन सीधे बाणों से बेध दिया।
Verse 5
स तान् प्रति महाराज चिक्षिपे पञ्च सायकान् एकैकं हृदि चाजघ्ने एकैकेन महायशाः
sa tān prati mahārāja cikṣipe pañca sāyakān ekaikaṃ hṛdi cājaghne ekaikena mahāyaśāḥ
He, in return, O great king, hurled five arrows at them, and the illustrious one struck each in the heart with one (arrow) each.
हे महाराज, उसने प्रत्युत्तर में उन पर पाँच बाण छोड़े, और उस महायशस्वी ने प्रत्येक को एक-एक बाण से हृदय में प्रहार किया।
Verse 6
ततस् ते भ्रातरः पञ्च शरैर् विद्धा महात्मना परिवार्य रथैर् वीरं विव्यधुः सायकैर् भृशम्
tatas te bhrātaraḥ pañca śarair viddhā mahātmanā parivārya rathair vīraṃ vivyadhuḥ sāyakair bhṛśam
Then those five brothers, pierced with arrows by that high-souled one, surrounding the hero with their cars, pierced him sorely with arrows.
तब उस महात्मा द्वारा बाणों से बिंधे वे पाँचों भाई, रथों से उस वीर को घेरकर, बाणों से उस पर तीव्र प्रहार करने लगे।
Verse 7
आर्जुनिस् तु हयांस् तस्य चतुर्भिर् निशितैः शरैः प्रेषयाम् आस संक्रुद्धो यमस्य सदनं प्रति
ārjunis tu hayāṃs tasya caturbhir niśitaiḥ śaraiḥ preṣayām āsa saṃkruddho yamasya sadanaṃ prati
But the son of Arjuna (Śrutakarman), enraged, with four whetted arrows dispatched his (the foe's) steeds to the abode of Yama.
किन्तु क्रुद्ध अर्जुन-पुत्र (श्रुतकर्मा) ने चार तीक्ष्ण बाणों से उसके घोड़ों को यमराज के धाम भेज दिया।
Verse 8
भैमसेनिर् धनुश् छित्त्वा सौमदत्तेर् महात्मनः ननाद बलवन् नादं विव्याध च शितैः शरैः
bhaimasenir dhanuś chittvā saumadatter mahātmanaḥ nanāda balavan nādaṃ vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ
The son of Bhīmasena (Sutasoma), cutting off the bow of the high-souled son of Somadatta, roared a mighty roar and pierced him with whetted arrows.
भीमसेन-पुत्र (सुतसोम) ने महात्मा सोमदत्त-पुत्र का धनुष काटकर बलपूर्वक गर्जना की और तीक्ष्ण बाणों से उसे बेध दिया।
Verse 9
यौधिष्ठिरो ध्वजं तस्य छित्त्वा भूमाव् अपातयत् नाकुलिश् चाश्वयन्तारं रथनीडाद् अपाहरत्
yaudhiṣṭhiro dhvajaṃ tasya chittvā bhūmāv apātayat nākuliś cāśvayantāraṃ rathanīḍād apāharat
The son of Yudhiṣṭhira (Prativindhya) cut off his standard and felled it to the earth; and the son of Nakula (Śatānīka) carried off his charioteer from the car-box.
युधिष्ठिर-पुत्र (प्रतिविन्ध्य) ने उसका ध्वज काटकर भूमि पर गिरा दिया; और नकुल-पुत्र (शतानीक) ने रथ के बक्से से उसके सारथि को हर लिया (गिरा दिया)।
Verse 10
साहदेविस् तु तं ज्ञात्वा भ्रातृभिर् विमुखीकृतम् क्षुरप्रेण शिरो राजन् निचकर्त महामनाः
sāhadevis tu taṃ jñātvā bhrātṛbhir vimukhīkṛtam kṣurapreṇa śiro rājan nicakarta mahāmanāḥ
But the son of Sahadeva (Śrutasena), knowing him turned away by the (other) brothers, cut off his head with a razor-headed arrow, O king — that high-minded one.
हे राजन्, किन्तु महामना सहदेव-पुत्र (श्रुतसेन) ने उसे भाइयों द्वारा विमुख किया हुआ जानकर एक क्षुरप्र से उसका सिर काट डाला।
Verse 11
तच्छिरो न्यपतद् भूमौ तपनीयविभूषितम् भ्राजयन्तं रणोद्देशं बालसूर्यसमप्रभम्
tacchiro nyapatad bhūmau tapanīyavibhūṣitam bhrājayantaṃ raṇoddeśaṃ bālasūryasamaprabham
That head, adorned with gold, fell to the ground, lighting up that quarter of the field, radiant as the young (morning) sun.
स्वर्ण से विभूषित वह सिर, रण-भूमि के उस भाग को प्रकाशित करता हुआ, बाल सूर्य के समान प्रभा वाला, भूमि पर गिर पड़ा।
Verse 12
सौमदत्तेः शिरो दृष्ट्वा निपतत् तन् महात्मनः वित्रस्तास् तावका राजन् प्रदुद्रुवुर् अनेकधा
saumadatteḥ śiro dṛṣṭvā nipatat tan mahātmanaḥ vitrastās tāvakā rājan pradudruvur anekadhā
Seeing the head of that high-souled son of Somadatta fall, your (warriors), terrified, O king, fled in many directions.
हे राजन्, उस महात्मा सोमदत्त-पुत्र के सिर को गिरते देखकर तुम्हारे (योद्धा) त्रस्त होकर अनेक दिशाओं में भाग खड़े हुए।
Verse 13
अलम्बुसस् तु समरे भीमसेनं महाबलम् योधयाम् आस संक्रुद्धो लक्ष्मणं रावणिर् यथा
alambusas tu samare bhīmasenaṃ mahābalam yodhayām āsa saṃkruddho lakṣmaṇaṃ rāvaṇir yathā
But Alambusa in the battle, enraged, fought the mighty Bhīmasena, as the son of Rāvaṇa (Indrajit fought) Lakṣmaṇa.
किन्तु समर में क्रुद्ध अलम्बुस ने महाबली भीमसेन से वैसे युद्ध किया जैसे रावण-पुत्र (इन्द्रजित्) ने लक्ष्मण से।
Verse 14
संप्रयुद्धौ रणे दृष्ट्वा ताव् उभौ नरराक्षसौ विस्मयः सर्वभूतानां प्रहर्षश् चाभवत् तदा
saṃprayuddhau raṇe dṛṣṭvā tāv ubhau nararākṣasau vismayaḥ sarvabhūtānāṃ praharṣaś cābhavat tadā
Seeing those two, man and Rākṣasa, engaged in battle, there was then wonder and joy among all beings.
रण में युद्ध करते उन दोनों — मनुष्य और राक्षस — को देखकर तब समस्त प्राणियों में विस्मय और हर्ष हुआ।
Verse 15
आर्ष्यशृङ्गिं ततो भीमो नवभिर् निशितैः शरैः विव्याध प्रहसन् राजन् राक्षसेन्द्रम् अमर्षणम्
ārṣyaśṛṅgiṃ tato bhīmo navabhir niśitaiḥ śaraiḥ vivyādha prahasan rājan rākṣasendram amarṣaṇam
Then Bhīma, laughing, O king, pierced the son of Ṛśyaśṛṅga (Alambusa) with nine whetted arrows — that wrathful lord of Rākṣasas.
हे राजन्, तब भीम ने हँसते हुए ऋष्यशृंग-पुत्र (अलम्बुस), उस असहनशील राक्षसराज को नौ तीक्ष्ण बाणों से बेध दिया।
Verse 16
तद् रक्षः समरे विद्धं कृत्वा नादं भयावहम् अभ्यद्रवत् ततो भीमं ये च तस्य पदानुगाः
tad rakṣaḥ samare viddhaṃ kṛtvā nādaṃ bhayāvaham abhyadravat tato bhīmaṃ ye ca tasya padānugāḥ
That Rākṣasa, pierced in the battle, making a fear-inspiring roar, then rushed upon Bhīma, and so did his followers.
समर में बिंधा हुआ वह राक्षस भयावह नाद करके भीम पर टूट पड़ा, और उसके पदानुगामी भी।
Verse 17
स भीमं पञ्चभिर् विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभिः भीमानुगाञ् जघानाशु रथांस् त्रिंशद् अरिंदमः पुनश् चतुःशतान् हत्वा भीमं विव्याध पत्रिणा
sa bhīmaṃ pañcabhir viddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ bhīmānugāñ jaghānāśu rathāṃs triṃśad ariṃdamaḥ punaś catuḥśatān hatvā bhīmaṃ vivyādha patriṇā
Piercing Bhīma with five straight-jointed arrows, that subduer of foes swiftly slew thirty cars among Bhīma's followers, and again, slaying four hundred, pierced Bhīma with a feathered shaft.
उस अरिंदम (अलम्बुस) ने भीम को मुड़ी गाँठों वाले पाँच बाणों से बेधकर शीघ्र ही भीम के पदानुगामियों के तीस रथों का वध किया, और फिर चार सौ (योद्धाओं) को मारकर एक पंखयुक्त बाण से भीम को बेध दिया।
Verse 18
सो ऽतिविद्धस् तदा भीमो राक्षसेन महाबलः निषसाद रथोपस्थे मूर्छयाभिपरिप्लुतः
so 'tividdhas tadā bhīmo rākṣasena mahābalaḥ niṣasāda rathopasthe mūrchayābhipariplutaḥ
Then Bhīma, deeply pierced by that mighty Rākṣasa, sank down upon the platform of his car, overcome by a swoon.
तब उस महाबली राक्षस द्वारा अत्यन्त बिंधे हुए भीम मूर्छा से आप्लावित होकर रथ की बैठक पर बैठ (गिर) गये।
Verse 19
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां मारुतिः क्रोधमूर्छितः विकृष्य कार्मुकं घोरं भारसाधनम् उत्तमम् अलम्बुसं शरैस् तीक्ष्णैर् अर्दयाम् आस सर्वतः
pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ mārutiḥ krodhamūrchitaḥ vikṛṣya kārmukaṃ ghoraṃ bhārasādhanam uttamam alambusaṃ śarais tīkṣṇair ardayām āsa sarvataḥ
Regaining his senses, the son of the Wind (Bhīma), frenzied with wrath, drawing his terrible bow, that best (of weapons) for bearing burdens, tormented Alambusa on every side with whetted arrows.
तब होश में आकर क्रोध से मूर्छित मारुति (भीम) ने भार सहने में समर्थ उत्तम, घोर धनुष को खींचकर अलम्बुस को चारों ओर से तीक्ष्ण बाणों से पीड़ित किया।
Verse 20
स विद्धो बहुभिर् बाणैर् नीलाञ्जनचयोपमः शुशुभे सर्वतो राजन् प्रदीप्त इव किंशुकः
sa viddho bahubhir bāṇair nīlāñjanacayopamaḥ śuśubhe sarvato rājan pradīpta iva kiṃśukaḥ
Pierced by many arrows, (Alambusa,) resembling a heap of collyrium (dark), shone on every side, O king, like a blazing Kiṃśuka (in flower).
हे राजन्, बहुत-से बाणों से बिंधा हुआ वह (अलम्बुस), नील अंजन के ढेर के समान (काला), सब ओर जलते किंशुक के समान शोभायमान हुआ।
Verse 21
स वध्यमानः समरे भीमचापच्युतैः शरैः स्मरन् भ्रातृवधं चैव पाण्डवेन महात्मना
sa vadhyamānaḥ samare bhīmacāpacyutaiḥ śaraiḥ smaran bhrātṛvadhaṃ caiva pāṇḍavena mahātmanā
Being slain in the battle by the arrows loosed from Bhīma's bow, and remembering his brother's slaying by the high-souled Pāṇḍava (Bhīma),
भीम के धनुष से छूटे बाणों से समर में मारा जाता हुआ, और महात्मा पाण्डव (भीम) द्वारा अपने भाई के वध को स्मरण करते हुए,
Verse 22
घोरं रूपम् अथो कृत्वा भीमसेनम् अभाषत तिष्ठेदानीं रणे पार्थ पश्य मे ऽद्य पराक्रमम्
ghoraṃ rūpam atho kṛtvā bhīmasenam abhāṣata tiṣṭhedānīṃ raṇe pārtha paśya me 'dya parākramam
— assuming then a terrible form, he addressed Bhīmasena: 'Stand now in the battle, O Pārtha, and behold today my prowess.
तब घोर रूप धारण करके उसने भीमसेन से कहा — 'हे पार्थ, अब रण में ठहरो, आज मेरा पराक्रम देखो।'
Verse 23
बको नाम सुदुर्बुद्धे राक्षसप्रवरो बली परोक्षं मम तद्वृत्तं यद् भ्राता मे हतस् त्वया
bako nāma sudurbuddhe rākṣasapravaro balī parokṣaṃ mama tadvṛttaṃ yad bhrātā me hatas tvayā
There was a mighty foremost Rākṣasa named Baka, O most evil-witted one; behind my back was that deed done, in that my brother was slain by you.'
'हे अत्यन्त दुर्बुद्धि, बक नाम का एक बलवान्, श्रेष्ठ राक्षस था; मेरे परोक्ष में (पीठ-पीछे) वह कर्म हुआ, कि मेरा भाई तुम्हारे द्वारा मारा गया।'
Verse 24
एवम् उक्त्वा ततो भीमम् अन्तर्धानगतस् तदा महाता शरवर्षेण भृशं तं समवाकिरत्
evam uktvā tato bhīmam antardhānagatas tadā mahātā śaravarṣeṇa bhṛśaṃ taṃ samavākirat
Having thus spoken to Bhīma, becoming then invisible, he covered him sorely with a great shower of arrows.
भीम से ऐसा कहकर तब अन्तर्धान होकर उसने महान् बाणवर्षा से उन पर तीव्र प्रहार किया (ढक दिया)।
Verse 25
भीमस् तु समरे राजन्न् अदृश्ये राक्षसे तदा आकाशं पूरयाम् आस शरैः संनतपर्वभिः
bhīmas tu samare rājann adṛśye rākṣase tadā ākāśaṃ pūrayām āsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
But Bhīma in the battle, O king, when the Rākṣasa had vanished, filled the sky with straight-jointed arrows.
हे राजन्, किन्तु भीम ने समर में राक्षस के अदृश्य हो जाने पर मुड़ी गाँठों वाले बाणों से आकाश को भर दिया।
Verse 26
स वध्यमानो भीमेन निमेषाद् रथम् आस्थितः जगाम धरणीं क्षुद्रः खं चैव सहसागमत्
sa vadhyamāno bhīmena nimeṣād ratham āsthitaḥ jagāma dharaṇīṃ kṣudraḥ khaṃ caiva sahasāgamat
Being slain by Bhīma, that base one, in a wink, standing on his car, sank into the earth, and suddenly rose into the sky.
भीम द्वारा मारा जाता हुआ वह क्षुद्र (राक्षस) क्षण भर में रथ पर खड़ा होकर धरती में समा जाता, और सहसा आकाश में उठ जाता।
Verse 27
उच्चावचानि रूपाणि चकार सुबहूनि च उच्चावचास् तथा वाचो व्याजहार समन्ततः
uccāvacāni rūpāṇi cakāra subahūni ca uccāvacās tathā vāco vyājahāra samantataḥ
He assumed very many forms, high and low, and uttered on every side cries high and low.
उसने ऊँचे-नीचे (छोटे-बड़े) बहुत-से रूप धारण किये, और चारों ओर ऊँची-नीची (तरह-तरह की) वाणियाँ बोलीं।
Verse 28
तेन पाण्डवसैन्यानां मृदिता युधि वारणाः हयाश् च बहवो राजन् पत्तयश् च तथा पुनः रथेभ्यो रथिनः पेतुस् तस्य नुन्नाः स्म सायकैः
tena pāṇḍavasainyānāṃ mṛditā yudhi vāraṇāḥ hayāś ca bahavo rājan pattayaś ca tathā punaḥ rathebhyo rathinaḥ petus tasya nunnāḥ sma sāyakaiḥ
By him were crushed in the fight the elephants of the Pāṇḍava host, and many steeds, O king, and footmen too; and struck by his arrows, the car-warriors fell from their cars.
हे राजन्, उसके द्वारा युद्ध में पाण्डव-सेनाओं के हाथी, तथा बहुत-से घोड़े और पैदल सैनिक कुचल दिये गये; और उसके बाणों से प्रताड़ित रथी अपने रथों से गिर पड़े।
Verse 29
शोणितोदां रथावर्तां हस्तिग्राहसमाकुलाम् छत्रहंसां कर्दमिनीं बाहुपन्नगसंकुलाम्
śoṇitodāṃ rathāvartāṃ hastigrāhasamākulām chatrahaṃsāṃ kardaminīṃ bāhupannagasaṃkulām
With blood for its water, chariots for its whirlpools, thronged with elephants for its captors (crocodiles), umbrellas for its swans, mire (for its mud), crowded with arms for its serpents,
रक्त जिसका जल था, रथ जिसके भँवर थे, हाथी रूपी ग्राहों से भरी, छत्र जिसके हंस थे, कीचड़ (दलदल) वाली, भुजा रूपी सर्पों से भरी,
Verse 30
नदीं प्रवर्तयाम् आस रक्षोगणसमाकुलाम् वहन्तीं बहुधा राजंश् चेदिपाञ्चालसृञ्जयान्
nadīṃ pravartayām āsa rakṣogaṇasamākulām vahantīṃ bahudhā rājaṃś cedipāñcālasṛñjayān
he caused a river to flow, thronged with hosts of Rākṣasas, bearing away in many ways, O king, the Cedis, Pāñcālas, and Sṛñjayas.
राक्षसगणों से भरी एक नदी उसने बहा दी, हे राजन्, जो चेदि, पाञ्चाल और सृंजयों को अनेक प्रकार से बहाकर ले जा रही थी।
Verse 31
तं तथा समरे राजन् विचरन्तम् अभीतवत् पाण्डवा भृशसंविग्नाः प्रापश्यंस् तत्स्य विक्रमम्
taṃ tathā samare rājan vicarantam abhītavat pāṇḍavā bhṛśasaṃvignāḥ prāpaśyaṃs tatsya vikramam
Beholding him ranging thus fearlessly in the battle, O king, the Pāṇḍavas, greatly agitated, gazed upon his prowess.
हे राजन्, रण में निर्भय होकर वैसे विचरते उस (अलम्बुस) के पराक्रम को अत्यन्त विचलित होकर पाण्डव देखने लगे।
Verse 32
तावकानां तु सैन्यानां प्रहर्षः समजायत वादित्रनिनदश् चोग्रः सुमहांल् लोमहर्षणः
tāvakānāṃ tu sainyānāṃ praharṣaḥ samajāyata vāditraninadaś cograḥ sumahāṃl lomaharṣaṇaḥ
But among your armies joy arose, and a fierce, very great, hair-raising din of instruments.
किन्तु तुम्हारी सेनाओं में हर्ष उत्पन्न हुआ, और एक उग्र, अत्यन्त महान्, रोमांचकारी बाजों का निनाद (उठा)।
Verse 33
तं श्रुत्वा निनदं घोरं तव सैन्यस्य पाण्डवः नामृष्यत यथा नागस् तलशब्दं समीरितम्
taṃ śrutvā ninadaṃ ghoraṃ tava sainyasya pāṇḍavaḥ nāmṛṣyata yathā nāgas talaśabdaṃ samīritam
Hearing that terrible din of your host, the Pāṇḍava (Bhīma) brooked it not, as an elephant (brooks not) the clapping of palms directed (at it).
तुम्हारी सेना के उस घोर निनाद को सुनकर पाण्डव (भीम) ने उसे वैसे न सहा जैसे हाथी अपनी ओर की गई ताल-ध्वनि को (नहीं सहता)।
Verse 34
ततः क्रोधाभिताम्राक्षो निर्दहन्न् इव पावकः संदधे त्वाष्ट्रम् अस्त्रं स स्वयं त्वष्टेव मारिष
tataḥ krodhābhitāmrākṣo nirdahann iva pāvakaḥ saṃdadhe tvāṣṭram astraṃ sa svayaṃ tvaṣṭeva māriṣa
Then, his eyes coppery with wrath, as if consuming (all) like fire, he fitted the Tvāṣṭra weapon, himself like Tvaṣṭṛ (the divine artificer), O sire.
हे मारिष, तब क्रोध से ताम्र नेत्रों वाले, मानो सब कुछ जलाती अग्नि के समान, उन्होंने स्वयं त्वष्टा (दिव्य शिल्पी) के समान त्वाष्ट्र अस्त्र का संधान किया।
Verse 35
ततः शरसहस्राणि प्रादुरासन् समन्ततः तैः शरैस् तव सैन्यस्य विद्रावः सुमहान् अभूत्
tataḥ śarasahasrāṇi prādurāsan samantataḥ taiḥ śarais tava sainyasya vidrāvaḥ sumahān abhūt
Then thousands of arrows appeared on every side; and by those arrows there was a very great rout of your host.
तब चारों ओर सहस्रों बाण प्रकट हुए; और उन बाणों से तुम्हारी सेना में अत्यन्त महान् भगदड़ मच गई।
Verse 36
तद् अस्त्रं प्रेषितं तेन भीमसेनेन संयुगे राक्षसस्य महामायां हत्वा राक्षसम् आर्दयत्
tad astraṃ preṣitaṃ tena bhīmasenena saṃyuge rākṣasasya mahāmāyāṃ hatvā rākṣasam ārdayat
That weapon, loosed by Bhīmasena in the fight, having destroyed the great illusion (māyā) of the Rākṣasa, tormented the Rākṣasa.
युद्ध में भीमसेन द्वारा छोड़े गये उस अस्त्र ने राक्षस की महामाया को नष्ट करके राक्षस को पीड़ित किया।
Verse 37
स वध्यमानो बहुधा भीमसेनेन राक्षसः संत्यज्य संयुगे भीमं द्रोणानीकम् उपाद्रवत्
sa vadhyamāno bahudhā bhīmasenena rākṣasaḥ saṃtyajya saṃyuge bhīmaṃ droṇānīkam upādravat
Being slain in many ways by Bhīmasena, the Rākṣasa, forsaking Bhīma in the fight, rushed toward Droṇa's array.
भीमसेन द्वारा अनेक प्रकार से मारा जाता हुआ वह राक्षस रण में भीम को छोड़कर द्रोण की सेना की ओर भाग गया।
Verse 38
तस्मिंस् तु निर्जिते राजन् राक्षसेन्द्रे महात्मना अनादयन् सिंहनादैः पाण्डवाः सर्वतोदिशम्
tasmiṃs tu nirjite rājan rākṣasendre mahātmanā anādayan siṃhanādaiḥ pāṇḍavāḥ sarvatodiśam
When that lord of Rākṣasas had been vanquished, O king, by the high-souled (Bhīma), the Pāṇḍavas made all the quarters resound with lion-roars.
हे राजन्, महात्मा (भीम) द्वारा उस राक्षसराज के पराजित होने पर पाण्डवों ने समस्त दिशाओं को सिंहनादों से गुँजा दिया।
Verse 39
अपूजयन् मारुतिं च संहृष्टास् ते महाबलम् प्रह्रादं समरे जित्वा यथा शक्रं मरुद्गणाः
apūjayan mārutiṃ ca saṃhṛṣṭās te mahābalam prahrādaṃ samare jitvā yathā śakraṃ marudgaṇāḥ
And, joyful, they honoured the son of the Wind (Bhīma) of great might, as the Marut-hosts (honoured) Śakra after conquering Prahlāda in battle.
और हर्षित होकर उन्होंने महाबली मारुति (भीम) का वैसे आदर किया जैसे समर में प्रह्लाद को जीतकर मरुद्गणों ने शक्र (इन्द्र) का।