Adhyaya 10

Verse 1

मृतबन्धुदिदृक्षया समरभूमिं गच्छतो धृतराष्ट्रस्य मध्येमार्गं कृपकृतवर्मद्रौणिभिः समागमः।। 1 ।। तेषां त्रयाणां धृतराष्ट्राश्वासनपूर्वकंस्वाभिमतदेशगमनम्।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच। क्रोशमात्रं ततो गत्वा ददृशुस्तान्महारथान्। शारद्वतं कृपं द्रौणिं कृतवर्माणमेव च।।

mṛtabandhudidṛkṣayā samarabhūmiṃ gacchato dhṛtarāṣṭrasya madhyemārgaṃ kṛpakṛtavarmadrauṇibhiḥ samāgamaḥ|| 1 || teṣāṃ trayāṇāṃ dhṛtarāṣṭrāśvāsanapūrvakaṃsvābhimatadeśagamanam|| 2 || vaiśampāyana uvāca| krośamātraṃ tato gatvā dadṛśustānmahārathān| śāradvataṃ kṛpaṃ drauṇiṃ kṛtavarmāṇameva ca||

Verse 2

ते तु दृष्ट्वैव राजानं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम्। अश्रुकण्ठा विनिःश्वस्य रुदन्तमिदमब्रुवन्।।

te tu dṛṣṭvaiva rājānaṃ prajñācakṣuṣamīśvaram| aśrukaṇṭhā viniḥśvasya rudantamidamabruvan||

Verse 3

पुत्रस्तव महाराज कृत्वा कर्म सुदुष्करम्। गतः सानुचरो राजञ्शक्रलोकं महीपते।।

putrastava mahārāja kṛtvā karma suduṣkaram| gataḥ sānucaro rājañśakralokaṃ mahīpate||

Verse 4

दुर्योधनबलान्मुक्ता वयमेव त्रयो रथाः। सर्वमन्यत्परिक्षीणं सैन्यं ते भरतर्षभ।।

duryodhanabalānmuktā vayameva trayo rathāḥ| sarvamanyatparikṣīṇaṃ sainyaṃ te bharatarṣabha||

Verse 5

इत्येवमुक्त्वा राजानं कृपः शारद्वतस्ततः। गान्धारीं पुत्रशोकार्तामिदं वचनमब्रवीत्।।

ityevamuktvā rājānaṃ kṛpaḥ śāradvatastataḥ| gāndhārīṃ putraśokārtāmidaṃ vacanamabravīt||

Verse 6

अभीता युध्यमानास्ते घ्नन्तः शत्रुगणान्बहून्। वीरकर्माणि कुर्वाणाः पुत्रास्ते निधनं गताः।।

abhītā yudhyamānāste ghnantaḥ śatrugaṇānbahūn| vīrakarmāṇi kurvāṇāḥ putrāste nidhanaṃ gatāḥ||

Verse 7

ध्रवं सम्प्राप्य लोकांस्ते निर्मलाञ्शस्त्रनिर्जितान्। भास्वरं देहमास्थाय विहरन्त्यमरा इव।।

dhravaṃ samprāpya lokāṃste nirmalāñśastranirjitān| bhāsvaraṃ dehamāsthāya viharantyamarā iva||

Verse 8

सर्वे ह्यभिमुखा राज्ञि युध्यमाना हता युधि। न हि कश्चिद्धि शूराणां युध्यमानः पराङ्मुखः। शस्त्रेण निधनं प्राप्तो न च कश्चित्कृताञ्जलिः।।

sarve hyabhimukhā rājñi yudhyamānā hatā yudhi| na hi kaściddhi śūrāṇāṃ yudhyamānaḥ parāṅmukhaḥ| śastreṇa nidhanaṃ prāpto na ca kaścitkṛtāñjaliḥ||

Verse 9

एतां तां क्षत्रियस्याहुः पुराणाः परमां गतिम्। शस्त्रेण निधनं सङ्ख्ये तान्न शोचितुमर्हसि।।

etāṃ tāṃ kṣatriyasyāhuḥ purāṇāḥ paramāṃ gatim| śastreṇa nidhanaṃ saṅkhye tānna śocitumarhasi||

Verse 10

न चापि शत्रवस्तेषां मुच्यन्ते राज्ञि पाण्डवाः। शृणु यत्कृतमस्माभिरश्वत्थामपुरोगमैः।। तदनन्तरं कृपाचार्यकृतवर्मभ्यां वियोगानन्तरम्।।

na cāpi śatravasteṣāṃ mucyante rājñi pāṇḍavāḥ| śṛṇu yatkṛtamasmābhiraśvatthāmapurogamaiḥ|| tadanantaraṃ kṛpācāryakṛtavarmabhyāṃ viyogānantaram||

Verse 11

अधर्मेण हतं श्रुत्वा भीमसेनेन ते सुतम्। सुप्तं शिबिरमासाद्य पाण्डूनां कदनं कृतम्।।

adharmeṇa hataṃ śrutvā bhīmasenena te sutam| suptaṃ śibiramāsādya pāṇḍūnāṃ kadanaṃ kṛtam||

Verse 12

पाञ्चाला निहताः सर्वे धृष्टद्युम्नपुरोगमाः। द्रुपदस्यात्मजाश्चैव द्रौपदेयाश्च पातिताः।।

pāñcālā nihatāḥ sarve dhṛṣṭadyumnapurogamāḥ| drupadasyātmajāścaiva draupadeyāśca pātitāḥ||

Verse 13

तथा विशसनं कृत्वा पुत्रशत्रुगणस्य ते। प्राद्रवाम रणे स्थातुं न हि शक्ष्यामहे त्रयः।।

tathā viśasanaṃ kṛtvā putraśatrugaṇasya te| prādravāma raṇe sthātuṃ na hi śakṣyāmahe trayaḥ||

Verse 14

ते हि शूरा महेष्वासाः क्षिप्रमेष्यन्ति पाण्डवाः। अमर्षवशमापन्ना वैरं प्रतिजिहीर्षवः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते स्त्रीपर्वणि जलप्रदानिकपर्वणि दशमोऽध्यायः।। 10 ।।

te hi śūrā maheṣvāsāḥ kṣiprameṣyanti pāṇḍavāḥ| amarṣavaśamāpannā vairaṃ pratijihīrṣavaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate strīparvaṇi jalapradānikaparvaṇi daśamo'dhyāyaḥ|| 10 ||

Verse 15

ते हतानात्मजाञ्श्रुत्वा प्रमत्ताः पुरुषर्षभाः। अन्विष्यन्तः पदं शूराः क्षिप्रमेष्यन्ति पाण्डवाः।।

te hatānātmajāñśrutvā pramattāḥ puruṣarṣabhāḥ| anviṣyantaḥ padaṃ śūrāḥ kṣiprameṣyanti pāṇḍavāḥ||

Verse 16

तेषां तु किल्बिषं कृत्वा संस्थातुं नोत्सहामहे। अनुजानीहि नो राज्ञि मा च शोके मनः कृथाः।।

teṣāṃ tu kilbiṣaṃ kṛtvā saṃsthātuṃ notsahāmahe| anujānīhi no rājñi mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ||

Verse 17

राजंस्त्वमनुजानीहि धैर्यमातिष्ठ चोत्तमम्। दिष्टान्तं पश्य चापि त्वं क्षात्रं धर्मं च केवलम्।। वैरं प्रतिचिकीर्षव इति क.पाठः।।

rājaṃstvamanujānīhi dhairyamātiṣṭha cottamam| diṣṭāntaṃ paśya cāpi tvaṃ kṣātraṃ dharmaṃ ca kevalam|| vairaṃ praticikīrṣava iti ka.pāṭhaḥ||

Verse 18

इत्येवमुक्त्वा राजानं कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम्। कृपश्च कृतवर्मा च द्रोमपुत्रश्च भारत।।

ityevamuktvā rājānaṃ kṛtvā cābhipradakṣiṇam| kṛpaśca kṛtavarmā ca dromaputraśca bhārata||

Verse 19

अवेक्षमाणा राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम्। गङ्गामनु महाराज तूर्णमश्वानचोदयन्।।

avekṣamāṇā rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇam| gaṅgāmanu mahārāja tūrṇamaśvānacodayan||

Verse 20

अपक्रम्य तु ते राजन्सर्व एव महारथाः। आमन्त्र्यान्योन्यमुद्विग्नास्त्रिधा ते प्रययुस्तदा।।

apakramya tu te rājansarva eva mahārathāḥ| āmantryānyonyamudvignāstridhā te prayayustadā||

Verse 21

जगाम हास्तिनपुरं कृपः शारद्वतस्तदा। स्वमेव राष्ट्रं हार्दिक्यो द्रौणिर्व्यासाश्रमं ययौ।।

jagāma hāstinapuraṃ kṛpaḥ śāradvatastadā| svameva rāṣṭraṃ hārdikyo drauṇirvyāsāśramaṃ yayau||

Verse 22

एवं ते प्रययुर्वीरा वीक्षमाणाः परस्परम्। भयार्ताः पाण्डुपुत्राणामागस्कृत्वा महात्मनाम्।।

evaṃ te prayayurvīrā vīkṣamāṇāḥ parasparam| bhayārtāḥ pāṇḍuputrāṇāmāgaskṛtvā mahātmanām||

Verse 23

समेत्य वीरा राजानं तदा त्वनुदिते रषौ। विप्रजग्मुर्महात्मानो यथेष्टकमरिन्दमाः।।

sametya vīrā rājānaṃ tadā tvanudite raṣau| viprajagmurmahātmāno yatheṣṭakamarindamāḥ||

Verse 24

[समासाद्याथ वै द्रौणिं पाण्डुपुत्रा महारथाः। व्यजयंस्ते रणे राजन्विक्रम्य तदनन्तरम्।।] दिष्टान्तं मरणम्।।

[samāsādyātha vai drauṇiṃ pāṇḍuputrā mahārathāḥ| vyajayaṃste raṇe rājanvikramya tadanantaram||] diṣṭāntaṃ maraṇam||