Adhyaya 16

Verse 1

आस्तीकाख्यानविस्तरः।। 1 ।। कद्रूविनतयोः कश्यपाद्वरलाभः।। 2 ।। कद्र्वाः सर्पोत्पत्तिर्विनताया अरुणोत्पत्तिश्च।। 3 ।। शौनक उवाच। सौते त्वं कथयस्वेमां विस्तरेण कथां पुनः। आस्तीकस्य कवेःसाधोः शुश्रूषा परमा हिनः।।

āstīkākhyānavistaraḥ|| 1 || kadrūvinatayoḥ kaśyapādvaralābhaḥ|| 2 || kadrvāḥ sarpotpattirvinatāyā aruṇotpattiśca|| 3 || śaunaka uvāca| saute tvaṃ kathayasvemāṃ vistareṇa kathāṃ punaḥ| āstīkasya kaveḥsādhoḥ śuśrūṣā paramā hinaḥ||

Verse 2

मधुरं कथ्यते सौम्य श्लक्ष्णाक्षरपदं त्वया। प्रीयामहे भृशं तात पितेवेदं प्रभाषसे।।

madhuraṃ kathyate saumya ślakṣṇākṣarapadaṃ tvayā| prīyāmahe bhṛśaṃ tāta pitevedaṃ prabhāṣase||

Verse 3

अस्मच्छुश्रूषणे नित्यं पिता हि निरतस्तव। आचष्टैतद्यथाऽऽक्यानं पिता तेत्वं तथा वद।।

asmacchuśrūṣaṇe nityaṃ pitā hi niratastava| ācaṣṭaitadyathā''kyānaṃ pitā tetvaṃ tathā vada||

Verse 4

सौतिरुवाच। आयुष्मन्निदमाख्यानमास्तीकं कथयामि ते। यथाश्रुतं कथयतः सकाशाद्वै पितुर्मया।।

sautiruvāca| āyuṣmannidamākhyānamāstīkaṃ kathayāmi te| yathāśrutaṃ kathayataḥ sakāśādvai piturmayā||

Verse 5

पुरा देवयुगे ब्रह्मन्प्रजापतिसुते शुभे। आस्तां भगिन्यौ रूपेण समुपेतेऽद्भुतेऽनघ।।

purā devayuge brahmanprajāpatisute śubhe| āstāṃ bhaginyau rūpeṇa samupete'dbhute'nagha||

Verse 6

ते भार्ये कश्यपस्यास्तां कद्रूश्च विनता च ह। प्रादात्ताभ्यां वरं प्रीतः प्रजापतिसमः पतिः।।

te bhārye kaśyapasyāstāṃ kadrūśca vinatā ca ha| prādāttābhyāṃ varaṃ prītaḥ prajāpatisamaḥ patiḥ||

Verse 7

कश्यपो धर्मपत्नीभ्यां मुदा परमया युतः। वरातिसर्गं श्रुत्वैवं कश्यपादुत्तमं च ते।।

kaśyapo dharmapatnībhyāṃ mudā paramayā yutaḥ| varātisargaṃ śrutvaivaṃ kaśyapāduttamaṃ ca te||

Verse 8

हर्षादप्रतिमां प्रीतिं प्रापतुः स्म वरस्त्रियौ। वव्रे कद्रूः सुतान्नागान्सहस्रं तुल्यवर्चसः।।

harṣādapratimāṃ prītiṃ prāpatuḥ sma varastriyau| vavre kadrūḥ sutānnāgānsahasraṃ tulyavarcasaḥ||

Verse 9

द्वौ पुत्रौ विनता वव्रे कद्रूपुत्राधिकौ बले। तेजसा वपुषा चैव विक्रमेणाधिकौ च तौ।।

dvau putrau vinatā vavre kadrūputrādhikau bale| tejasā vapuṣā caiva vikrameṇādhikau ca tau||

Verse 10

तस्यै भर्ता वरं प्रादादीदृसौ ते भविष्यतः। एवमस्त्विति तं चाह कश्यपं विनता तदा।।

tasyai bhartā varaṃ prādādīdṛsau te bhaviṣyataḥ| evamastviti taṃ cāha kaśyapaṃ vinatā tadā||

Verse 11

यथावत्प्रार्थितं लब्ध्वा वरं तुष्टाभवत्तदा। कृतकृत्या तु विनता लब्ध्वा वीर्याधिकौ सुतौ।।

yathāvatprārthitaṃ labdhvā varaṃ tuṣṭābhavattadā| kṛtakṛtyā tu vinatā labdhvā vīryādhikau sutau||

Verse 12

कद्रूश्च लब्ध्वा पुत्राणां सहस्रं तुल्यवर्चसाम्। धार्यौ प्रयत्नतो गर्भावित्युक्त्वा स महातपाः।।

kadrūśca labdhvā putrāṇāṃ sahasraṃ tulyavarcasām| dhāryau prayatnato garbhāvityuktvā sa mahātapāḥ||

Verse 13

ते भार्ये वरसंतुष्टे कश्यपो वनमाविशत्। सौतुरिवाच। कालेन महता कद्रूरण्डानां दशतीर्दश।।

te bhārye varasaṃtuṣṭe kaśyapo vanamāviśat| sauturivāca| kālena mahatā kadrūraṇḍānāṃ daśatīrdaśa||

Verse 14

जनयामास विप्रेन्द्र द्वे चाण्डे विनता तदा। तयोरण्डानि निदधुः प्रहृष्टाः परिचारिकाः।।

janayāmāsa viprendra dve cāṇḍe vinatā tadā| tayoraṇḍāni nidadhuḥ prahṛṣṭāḥ paricārikāḥ||

Verse 15

सोपस्वेदेषु भाण्डेषु पञ्चवर्षशतानि च। ततः पञ्चशते काले कद्रूपुत्रा विनिःसृताः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वाणि आस्तीकपर्वणि षोडशोऽध्यायः।। 16 ।।

sopasvedeṣu bhāṇḍeṣu pañcavarṣaśatāni ca| tataḥ pañcaśate kāle kadrūputrā viniḥsṛtāḥ|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvāṇi āstīkaparvaṇi ṣoḍaśo'dhyāyaḥ|| 16 ||

Verse 16

अण्डाभ्यां विनतायास्तु मिथुनं न व्यदृश्यत। ततः पुत्रार्थिनी देवी व्रीडिता च तपस्विनी।।

aṇḍābhyāṃ vinatāyāstu mithunaṃ na vyadṛśyata| tataḥ putrārthinī devī vrīḍitā ca tapasvinī||

Verse 17

अण्डं बिभेद विनता तत्र पुत्रमपश्यत। पूर्वार्धकायसंपन्नमितरेणाप्रकाशता।।

aṇḍaṃ bibheda vinatā tatra putramapaśyata| pūrvārdhakāyasaṃpannamitareṇāprakāśatā||

Verse 18

स पुत्रः क्रोधसंरब्धः शशापैनामिति श्रुतिः। योऽहमेवं कृतो मातस्त्वया लोभपरीतया।।

sa putraḥ krodhasaṃrabdhaḥ śaśāpaināmiti śrutiḥ| yo'hamevaṃ kṛto mātastvayā lobhaparītayā||

Verse 19

शरीरेणासमग्रेण तस्माद्दासी भविष्यसि। पञ्च वर्षशतान्यस्या यया विस्पर्धसे सह।।

śarīreṇāsamagreṇa tasmāddāsī bhaviṣyasi| pañca varṣaśatānyasyā yayā vispardhase saha||

Verse 20

एष च त्वां सुतो मातर्दासीत्वान्मोचयिष्यति। यद्येनमपि मातस्त्वं मामिवाण्डविभेदनात्।।

eṣa ca tvāṃ suto mātardāsītvānmocayiṣyati| yadyenamapi mātastvaṃ māmivāṇḍavibhedanāt||

Verse 21

न करिष्यस्यनङ्गं वा व्यङ्गं वापि तपस्विनम्। प्रतिपालयितव्यस्ते जन्मकालोऽस्य धीरया।।

na kariṣyasyanaṅgaṃ vā vyaṅgaṃ vāpi tapasvinam| pratipālayitavyaste janmakālo'sya dhīrayā||

Verse 22

विशिष्टं बलमीप्सन्त्या पञ्चवर्षशतात्परः। एवं शप्त्वा ततः पुत्रो विनतामन्तरिक्षगः।।

viśiṣṭaṃ balamīpsantyā pañcavarṣaśatātparaḥ| evaṃ śaptvā tataḥ putro vinatāmantarikṣagaḥ||

Verse 23

अरुणोऽदृश्यत ब्रह्मन्प्रभातसमये तदा। उद्यन्नथ सहस्रांशुर्दृष्ट्वा तमरुणं प्रभुः।।

aruṇo'dṛśyata brahmanprabhātasamaye tadā| udyannatha sahasrāṃśurdṛṣṭvā tamaruṇaṃ prabhuḥ||

Verse 24

स्वतेजसा प्रज्वलन्तमात्मनः समतेजसम्। सारथ्ये कल्पयामास प्रीयमाणस्तमोनुदः।।

svatejasā prajvalantamātmanaḥ samatejasam| sārathye kalpayāmāsa prīyamāṇastamonudaḥ||

Verse 25

सोऽपि तं रथमारुह्य भानोरमिततेजसः। सर्वलोकप्रदीपस्य ह्यमरोऽप्यरुणोऽभवत्।।

so'pi taṃ rathamāruhya bhānoramitatejasaḥ| sarvalokapradīpasya hyamaro'pyaruṇo'bhavat||

Verse 26

गरुडोऽपि यथाकालं जज्ञे पन्नगभोजनः। स जातमात्रो विनतां परित्यज्य खमाविशत्।।

garuḍo'pi yathākālaṃ jajñe pannagabhojanaḥ| sa jātamātro vinatāṃ parityajya khamāviśat||

Verse 27

आदास्यन्नात्मनो भोज्यमन्नं विहितमस्य यत्। विधात्रा भृगुशार्दूल क्षुधितः पतगेश्वरः।।

ādāsyannātmano bhojyamannaṃ vihitamasya yat| vidhātrā bhṛguśārdūla kṣudhitaḥ patageśvaraḥ||