Chapter 1

Section 1

षाड्गुण्यस्य प्रकृति मण्डलं योनिः

ṣāḍguṇyasya prakṛti maṇḍalaṃ yoniḥ

Section 2

संधि विग्रह आसन यान संश्रय द्वैधी भावाः षाड्गुण्यम् इत्य् आचार्याः

saṃdhi vigraha āsana yāna saṃśraya dvaidhī bhāvāḥ ṣāḍguṇyam ity ācāryāḥ

Section 3

द्वैगुण्यम् इति वात व्याधिः

dvaiguṇyam iti vāta vyādhiḥ

Section 4

संधि विग्रहाभ्यां हि षाड्गुण्यं सम्पद्यते इति

saṃdhi vigrahābhyāṃ hi ṣāḍguṇyaṃ sampadyate iti

Section 5

षाड्गुण्यम् एवएतद् अवस्था भेदाद् इति कौटिल्यः

ṣāḍguṇyam evaetad avasthā bhedād iti kauṭilyaḥ

Section 6

तत्र पण बन्धः संधिः

tatra paṇa bandhaḥ saṃdhiḥ

Section 7

अपकारो विग्रहः

apakāro vigrahaḥ

Section 8

उपेक्षणम् आसनम्

upekṣaṇam āsanam

Section 9

अभ्युच्चयो यानम्

abhyuccayo yānam

Section 10

पर अर्पणं संश्रयः

para arpaṇaṃ saṃśrayaḥ

Section 11

संधि विग्रह उपादानं द्वैधी भावः

saṃdhi vigraha upādānaṃ dvaidhī bhāvaḥ

Section 12

इति षड् गुणाः

iti ṣaḍ guṇāḥ

Section 13

परस्माद्द् हीयमानः संदधीत

parasmādd hīyamānaḥ saṃdadhīta

Section 14

अभ्युच्चीयमानो विगृह्णीयात्

abhyuccīyamāno vigṛhṇīyāt

Section 15

न मां परो नाहं परम् उपहन्तुं शक्तः इत्य् आसीत

na māṃ paro nāhaṃ param upahantuṃ śaktaḥ ity āsīta

Section 16

गुण अतिशय युक्तो यायात्

guṇa atiśaya yukto yāyāt

Section 17

शक्ति हीनः संश्रयेत

śakti hīnaḥ saṃśrayeta

Section 18

सहाय साध्ये कार्ये द्वैधीभावं गच्छेत्

sahāya sādhye kārye dvaidhībhāvaṃ gacchet

Section 19

इति गुण अवस्थापनम्

iti guṇa avasthāpanam

Section 20

तेषां यस्मिन् वा गुणे स्थितः पश्येत् इह स्थः शक्ष्यामि दुर्ग सेतु कर्म वणिक् पथ शून्य निवेश खनि द्रव्य हस्ति वन कर्माण्य् आत्मनः प्रवर्तयितुम् परस्य चएतानि कर्माण्य् उपहन्तुम् इति तम् आतिष्ठेत्

teṣāṃ yasmin vā guṇe sthitaḥ paśyet iha sthaḥ śakṣyāmi durga setu karma vaṇik patha śūnya niveśa khani dravya hasti vana karmāṇy ātmanaḥ pravartayitum parasya caetāni karmāṇy upahantum iti tam ātiṣṭhet

Section 21

सा वृद्धिः

sā vṛddhiḥ

Section 22

आशुतरा मे वृद्धिर् भूयस्तरा वृद्ध्य् उदयतरा वा भविष्यति विपरीता परस्य इति ज्ँनात्वा पर वृद्धिम् उपेक्षेत

āśutarā me vṛddhir bhūyastarā vṛddhy udayatarā vā bhaviṣyati viparītā parasya iti j~nātvā para vṛddhim upekṣeta

Section 23

तुल्य काल फल उदयायां वा वृद्धौ संधिम् उपेयात्

tulya kāla phala udayāyāṃ vā vṛddhau saṃdhim upeyāt

Section 24

यस्मिन् वा गुणे स्थितः स्व कर्मणाम् उपघातं पश्येन् नैतरस्य तस्मिन् न तिष्ठेत्

yasmin vā guṇe sthitaḥ sva karmaṇām upaghātaṃ paśyen naitarasya tasmin na tiṣṭhet

Section 25

एष क्षयः

eṣa kṣayaḥ

Section 26

चिरतरेणाल्पतरं वृद्ध्य् उदयतरं वा क्षेष्ये विपरीतं परः इति ज्ँनात्वा क्षयम् उपेक्षेत

ciratareṇālpataraṃ vṛddhy udayataraṃ vā kṣeṣye viparītaṃ paraḥ iti j~nātvā kṣayam upekṣeta

Section 27

तुल्य काल फल उदये वा क्षये संधिम् उपेयात्

tulya kāla phala udaye vā kṣaye saṃdhim upeyāt

Section 28

यस्मिन् वा गुणे स्थितः स्व कर्म वृद्धिं क्षयं वा नाभिपश्येद् एतत् स्थानम्

yasmin vā guṇe sthitaḥ sva karma vṛddhiṃ kṣayaṃ vā nābhipaśyed etat sthānam

Section 29

ह्रस्वतरं वृद्ध्य् उदयतरं वा स्थास्यामि विपरीतं परः इति ज्ँनात्वा स्थानम् उपेक्षेत

hrasvataraṃ vṛddhy udayataraṃ vā sthāsyāmi viparītaṃ paraḥ iti j~nātvā sthānam upekṣeta

Section 30

तुल्य काल फल उदये वा स्थाने संधिम् उपेयाद् इत्य् आचार्याः

tulya kāla phala udaye vā sthāne saṃdhim upeyād ity ācāryāḥ

Section 31

नएतद् विभाषितम् इति कौटिल्यः

naetad vibhāṣitam iti kauṭilyaḥ

Section 32 a

यदि वा पश्येत् सन्धौ स्थितो महा फलैः स्व कर्मभिः पर कर्माण्य् उपहनिष्यामि महा फलानि वा स्व कर्माण्य् उपभोक्ष्ये पर कर्माणि वा संधि विश्वासेन वा योग उपनिषत् प्रणिधिभिः पर कर्माण्य् उपहनिष्यामि सुखं वा स अनुग्रह परिहार सौकर्यं फल लाभ भूयस्त्वेन स्व कर्मणां पर कर्म योग आवहं जनम् आस्रावयिष्यामि

yadi vā paśyet sandhau sthito mahā phalaiḥ sva karmabhiḥ para karmāṇy upahaniṣyāmi mahā phalāni vā sva karmāṇy upabhokṣye para karmāṇi vā saṃdhi viśvāsena vā yoga upaniṣat praṇidhibhiḥ para karmāṇy upahaniṣyāmi sukhaṃ vā sa anugraha parihāra saukaryaṃ phala lābha bhūyastvena sva karmaṇāṃ para karma yoga āvahaṃ janam āsrāvayiṣyāmi

Section 32 b

बलिनाअतिमात्रेण वा संहितः परः स्व कर्म उपघातं प्राप्स्यति येन वा विगृहीतो मया संधत्ते तेनास्य विग्रहं दीर्घं करिष्यामि मया वा संहितस्य मद् द्वेषिणो जन पदं पीडयिष्यति

balināatimātreṇa vā saṃhitaḥ paraḥ sva karma upaghātaṃ prāpsyati yena vā vigṛhīto mayā saṃdhatte tenāsya vigrahaṃ dīrghaṃ kariṣyāmi mayā vā saṃhitasya mad dveṣiṇo jana padaṃ pīḍayiṣyati

Section 32 c

पर उपहतो वाअस्य जन पदो माम् आगमिष्यति ततः कर्मसु वृद्धिं प्राप्स्यामि विपन्न कर्म आरम्भो वा विषमस्थः परः कर्मसु न मे विक्रमेत

para upahato vāasya jana pado mām āgamiṣyati tataḥ karmasu vṛddhiṃ prāpsyāmi vipanna karma ārambho vā viṣamasthaḥ paraḥ karmasu na me vikrameta

Section 32 d

परतः प्रवृत्त कर्म आरम्भो वा ताभ्यां संहितः कर्मसु वृद्धिं प्राप्स्यामि शत्रु प्रतिबद्धं वा शत्रुणा संधिं कृत्वा मण्डलं भेत्स्यामि

parataḥ pravṛtta karma ārambho vā tābhyāṃ saṃhitaḥ karmasu vṛddhiṃ prāpsyāmi śatru pratibaddhaṃ vā śatruṇā saṃdhiṃ kṛtvā maṇḍalaṃ bhetsyāmi

Section 32 e

भिन्नम् अवाप्स्यामि दण्ड अनुग्रहेण वा शत्रुम् उपगृह्य मण्डल लिप्सायां विद्वेषं ग्राहयिष्यामि विद्विष्टं तेनएव घातयिष्यामि इति संधिना वृद्धिम् आतिष्ठेत्

bhinnam avāpsyāmi daṇḍa anugraheṇa vā śatrum upagṛhya maṇḍala lipsāyāṃ vidveṣaṃ grāhayiṣyāmi vidviṣṭaṃ tenaeva ghātayiṣyāmi iti saṃdhinā vṛddhim ātiṣṭhet

Section 33 a

यदि वा पश्येत् आयुधीय प्रायः श्रेणी प्रायो वा मे जन पदः शैल वन नदी दुर्ग एक द्वार आरक्षो वा शक्ष्यति पर अभियोगं प्रतिहन्तुम् विषय अन्ते दुर्गम् अविषह्यम् अपाश्रितो वा शक्ष्यामि पर कर्माण्य् उपहन्तुं

yadi vā paśyet āyudhīya prāyaḥ śreṇī prāyo vā me jana padaḥ śaila vana nadī durga eka dvāra ārakṣo vā śakṣyati para abhiyogaṃ pratihantum viṣaya ante durgam aviṣahyam apāśrito vā śakṣyāmi para karmāṇy upahantuṃ

Section 33 b

व्यसन पीड उपहत उत्साहो वा परः सम्प्राप्त कर्म उपघात कालः विगृहीतस्यान्यतो वा शक्ष्यामि जन पदम् अपवाहयितुम् इति विग्रहे स्थितो वृद्धिम् आतिष्ठेत्

vyasana pīḍa upahata utsāho vā paraḥ samprāpta karma upaghāta kālaḥ vigṛhītasyānyato vā śakṣyāmi jana padam apavāhayitum iti vigrahe sthito vṛddhim ātiṣṭhet

Section 34

यदि वा मन्येत न मे शक्तः परः कर्माण्य् उपहन्तुं नाहं तस्य कर्म उपघाती वा व्यसनम् अस्य श्व वराहयोर् इव कलहे वा स्व कर्म अनुष्ठान परो वा वर्धिष्ये इत्य् आसनेन वृद्धिम् आतिष्ठेत्

yadi vā manyeta na me śaktaḥ paraḥ karmāṇy upahantuṃ nāhaṃ tasya karma upaghātī vā vyasanam asya śva varāhayor iva kalahe vā sva karma anuṣṭhāna paro vā vardhiṣye ity āsanena vṛddhim ātiṣṭhet

Section 35

यदि वा मन्येत यान साध्यः कर्म उपघातः शत्रोः प्रतिविहित स्व कर्म आरक्षश् चास्मि इति यानेन वृद्धिम् आतिष्ठेत्

yadi vā manyeta yāna sādhyaḥ karma upaghātaḥ śatroḥ prativihita sva karma ārakṣaś cāsmi iti yānena vṛddhim ātiṣṭhet

Section 36

यदि वा मन्येत नास्मि शक्तः पर कर्माण्य् उपहन्तुम् स्व कर्म उपघातं वा त्रातुम् इति बलवन्तम् आश्रितः स्व कर्म अनुष्ठानेन क्षयात् स्थानं स्थानाद् वृद्धिं चाअकाङ्क्षेत

yadi vā manyeta nāsmi śaktaḥ para karmāṇy upahantum sva karma upaghātaṃ vā trātum iti balavantam āśritaḥ sva karma anuṣṭhānena kṣayāt sthānaṃ sthānād vṛddhiṃ cāakāṅkṣeta

Section 37

यदि वा मन्येत संधिनाएकतः स्व कर्माणि प्रवर्तयिष्यामि विग्रहेणएकतः पर कर्माण्य् उपहनिष्यामि इति द्वैधी भावेन वृद्धिम् आतिष्ठेत् KआZ०७ १ ३८अब् एवं षड्भिर् गुणैर् एतैः स्थितः प्रकृति मण्डले KआZ०७ १ ३८च्द् पर्येषेत क्षयात् स्थानं स्थानाद् वृद्धिं च कर्मसु E संश्रय वृत्ति

yadi vā manyeta saṃdhināekataḥ sva karmāṇi pravartayiṣyāmi vigraheṇaekataḥ para karmāṇy upahaniṣyāmi iti dvaidhī bhāvena vṛddhim ātiṣṭhet KāZ07 1 38ab evaṃ ṣaḍbhir guṇair etaiḥ sthitaḥ prakṛti maṇḍale KāZ07 1 38cd paryeṣeta kṣayāt sthānaṃ sthānād vṛddhiṃ ca karmasu E saṃśraya vṛtti