Chapter 3

Section 1

चतुर्दिशं जन पद अन्ते साम्परायिकं दैव कृतं दुर्गं कारयेत् अन्तर् द्वीपं स्थलं वा निम्न अवरुद्धम् औदकम् प्रास्तरं गुहां वा पार्वतम् निरुदक स्तम्बम् इरिणं वा धान्वनम् खञ्जन उदकं स्तम्ब गहनं वा वन दुर्गम्

caturdiśaṃ jana pada ante sāmparāyikaṃ daiva kṛtaṃ durgaṃ kārayet antar dvīpaṃ sthalaṃ vā nimna avaruddham audakam prāstaraṃ guhāṃ vā pārvatam nirudaka stambam iriṇaṃ vā dhānvanam khañjana udakaṃ stamba gahanaṃ vā vana durgam

Section 2

तेषां नदी पर्वत दुर्गं जन पद आरक्ष स्थानम् धान्वन वन दुर्गम् अटवी स्थानम् आपद्य् अपसारो वा

teṣāṃ nadī parvata durgaṃ jana pada ārakṣa sthānam dhānvana vana durgam aṭavī sthānam āpady apasāro vā

Section 3

जन पद मध्ये समुदय स्थानं स्थानीयं निवेशयेत् वास्तुक प्रशस्ते देशे नदी सङ्गमे ह्रदस्याविशोषस्याङ्के सरसस् तटाकस्य वा वृत्तं दीर्घं चतुर् अश्रं वा वास्तु वशेन वा प्रदक्षिण उदकं पण्य पुट भेदनम् अंसपथ वारि पथाभ्याम् उपेतम्

jana pada madhye samudaya sthānaṃ sthānīyaṃ niveśayet vāstuka praśaste deśe nadī saṅgame hradasyāviśoṣasyāṅke sarasas taṭākasya vā vṛttaṃ dīrghaṃ catur aśraṃ vā vāstu vaśena vā pradakṣiṇa udakaṃ paṇya puṭa bhedanam aṃsapatha vāri pathābhyām upetam

Section 4

तस्य परिखास् तिस्रो दण्ड अन्तराः कारयेत् चतुर्दश द्वादश दशैति दण्डान् विस्तीर्णाः विस्ताराद् अवगाढाः पाद ऊनम् अर्धं वा त्रिभाग मूलाः मूल चतुर् अश्रा वा पाषाण उपहिताः पाषाण इष्टका बद्ध पार्श्वा वा तोय अन्तिकीर् आगन्तु तोय पूर्णा वा सपरिवाहाः पद्म ग्राहवतीश् च

tasya parikhās tisro daṇḍa antarāḥ kārayet caturdaśa dvādaśa daśaiti daṇḍān vistīrṇāḥ vistārād avagāḍhāḥ pāda ūnam ardhaṃ vā tribhāga mūlāḥ mūla catur aśrā vā pāṣāṇa upahitāḥ pāṣāṇa iṣṭakā baddha pārśvā vā toya antikīr āgantu toya pūrṇā vā saparivāhāḥ padma grāhavatīś ca

Section 5

चतुर्दण्ड अपकृष्टं परिखायाः षड्दण्ड उच्छ्रितम् अवरुद्धं तद् द्विगुण विष्कम्भं खाताद् वप्रं कारयेद् ऊर्ध्व चयं मञ्च पृष्ठं कुम्भ कुक्षिकं वा हस्तिभिर् गोभिश् च क्षुण्णं कण्टकि गुल्म विष वल्ली प्रतानवन्तम्

caturdaṇḍa apakṛṣṭaṃ parikhāyāḥ ṣaḍdaṇḍa ucchritam avaruddhaṃ tad dviguṇa viṣkambhaṃ khātād vapraṃ kārayed ūrdhva cayaṃ mañca pṛṣṭhaṃ kumbha kukṣikaṃ vā hastibhir gobhiś ca kṣuṇṇaṃ kaṇṭaki gulma viṣa vallī pratānavantam

Section 6

पांसु शेषेण वास्तुच् छिद्रं राज भवनं वा पूरयेत्

pāṃsu śeṣeṇa vāstuc chidraṃ rāja bhavanaṃ vā pūrayet

Section 7 a

वप्रस्यौपरि प्राकारं विष्कम्भ द्विगुण उत्सेधम् ऐष्टकं द्वादश हस्ताद् ऊर्ध्वम् ओजं युग्मं वा आ चतुर्विंशति हस्ताद् इति कारयेत्

vaprasyaupari prākāraṃ viṣkambha dviguṇa utsedham aiṣṭakaṃ dvādaśa hastād ūrdhvam ojaṃ yugmaṃ vā ā caturviṃśati hastād iti kārayet

Section 7 b

रथ चर्या संचारं ताल मूलं मुरजकैः कपि शीर्षकैश् चाअचित अग्रम्

ratha caryā saṃcāraṃ tāla mūlaṃ murajakaiḥ kapi śīrṣakaiś cāacita agram

Section 8

पृथु शिला संहतं वा शैलं कारयेत् न त्व् एव काष्टमयम्

pṛthu śilā saṃhataṃ vā śailaṃ kārayet na tv eva kāṣṭamayam

Section 9

अग्निर् अवहितो हि तस्मिन् वसति

agnir avahito hi tasmin vasati

Section 10

विष्कम्भ चतुर् अश्रम् अट्टालकम् उत्सेध सम अवक्षेप सोपानं कारयेत् त्रिंशद् दण्ड अन्तरं च

viṣkambha catur aśram aṭṭālakam utsedha sama avakṣepa sopānaṃ kārayet triṃśad daṇḍa antaraṃ ca

Section 11

द्वयोर् अट्टालकयोर् मध्ये सहर्म्य द्वि तलाम् अध्यर्धाय आयामां प्रतोलीं कारयेत्

dvayor aṭṭālakayor madhye saharmya dvi talām adhyardhāya āyāmāṃ pratolīṃ kārayet

Section 12

अट्टालक प्रतोली मध्ये त्रि धानुष्क अधिष्ठानं स अपिधानच् छिद्र फलक संहतम् इन्द्र कोशं कारयेत्

aṭṭālaka pratolī madhye tri dhānuṣka adhiṣṭhānaṃ sa apidhānac chidra phalaka saṃhatam indra kośaṃ kārayet

Section 13

अन्तरेषु द्विहस्त विष्कम्भं पार्श्वे चतुर् गुण आयामं देव पथं कारयेत्

antareṣu dvihasta viṣkambhaṃ pārśve catur guṇa āyāmaṃ deva pathaṃ kārayet

Section 14

दण्ड अन्तरा द्वि दण्ड अन्तरा वा चर्याः कारयेत् अग्राह्ये देशे प्रधावनिकां निष्किर द्वारं च

daṇḍa antarā dvi daṇḍa antarā vā caryāḥ kārayet agrāhye deśe pradhāvanikāṃ niṣkira dvāraṃ ca

Section 15

बहिर् जानु भञ्जनी शूल प्रकर कूप कूट अवपात कण्टक प्रतिसर अहि पृष्ठ ताल पत्त्र शृङ्ग अटक श्व दंष्ट्र अर्गल उपस्कन्दन पादुक अम्बरीष उद पानकैः प्रतिच्छन्नं छन्न पथं कारयेत्

bahir jānu bhañjanī śūla prakara kūpa kūṭa avapāta kaṇṭaka pratisara ahi pṛṣṭha tāla pattra śṛṅga aṭaka śva daṃṣṭra argala upaskandana pāduka ambarīṣa uda pānakaiḥ praticchannaṃ channa pathaṃ kārayet

Section 16

प्राकारम् उभयतो मेण्ढकम् अध्यर्ध दण्डं कृत्वा प्रतोली षट् तुला अन्तरं द्वारं निवेशयेत् पञ्च दण्डाद् एक उत्तरम् आ अष्ट दण्डाद् इति चतुर् अश्रं षड् भागम् आयामाद् अधिकम् अष्ट भागं वा

prākāram ubhayato meṇḍhakam adhyardha daṇḍaṃ kṛtvā pratolī ṣaṭ tulā antaraṃ dvāraṃ niveśayet pañca daṇḍād eka uttaram ā aṣṭa daṇḍād iti catur aśraṃ ṣaḍ bhāgam āyāmād adhikam aṣṭa bhāgaṃ vā

Section 17

पञ्च दश हस्ताद् एक उत्तरम् आ अष्टादश हस्ताद् इति तल उत्सेधः

pañca daśa hastād eka uttaram ā aṣṭādaśa hastād iti tala utsedhaḥ

Section 18

स्तम्भस्य परिक्षेपः षड् आयामो द्विगुणो निखातः चूलिकायाश् चतुर् भागः

stambhasya parikṣepaḥ ṣaḍ āyāmo dviguṇo nikhātaḥ cūlikāyāś catur bhāgaḥ

Section 19

आदि तलस्य पञ्च भागाः शाला वापी सीमा गृहं च

ādi talasya pañca bhāgāḥ śālā vāpī sīmā gṛhaṃ ca

Section 20

दश भागिकौ द्वौ प्रतिमञ्चौ अन्तरम् आणी हर्म्यं च

daśa bhāgikau dvau pratimañcau antaram āṇī harmyaṃ ca

Section 21

समुच्छ्रयाद् अर्ध तले स्थूणा बन्धश् च

samucchrayād ardha tale sthūṇā bandhaś ca

Section 22

अर्ध वास्तुकम् उत्तम अगारम् त्रिभाग अन्तरं वा इष्टका अवबद्ध पार्श्वम् वामतः प्रदक्षिण सोपानं गूढ भित्ति सोपानम् इतरतः

ardha vāstukam uttama agāram tribhāga antaraṃ vā iṣṭakā avabaddha pārśvam vāmataḥ pradakṣiṇa sopānaṃ gūḍha bhitti sopānam itarataḥ

Section 23

द्वि हस्तं तोरण शिरः

dvi hastaṃ toraṇa śiraḥ

Section 24

त्रि पञ्च भागिकौ द्वौ कपाट योगौ

tri pañca bhāgikau dvau kapāṭa yogau

Section 25

द्वौ परिघौ

dvau parighau

Section 26

अरत्निर् इन्द्र कीलः

aratnir indra kīlaḥ

Section 27

पञ्च हस्तम् आणि द्वारम्

pañca hastam āṇi dvāram

Section 28

चत्वारो हस्ति परिघाः

catvāro hasti parighāḥ

Section 29

निवेश अर्धं हस्ति नखम्

niveśa ardhaṃ hasti nakham

Section 30

मुख समः संक्रमः संहार्यो भूमिमयो वा निरुदके

mukha samaḥ saṃkramaḥ saṃhāryo bhūmimayo vā nirudake

Section 31

प्राकार समं मुखम् अवस्थाप्य त्रि भाग गोधा मुखं गोपुरं कारयेत्

prākāra samaṃ mukham avasthāpya tri bhāga godhā mukhaṃ gopuraṃ kārayet

Section 32

प्राकार मध्ये वापीं कृत्वा पुष्करिणी द्वारम् चतुः शालम् अध्यर्ध अन्तरं साणिकं कुमारी पुरम् मुण्ड हर्म्य द्वि तलं मुण्डक द्वारम् भूमि द्रव्य वशेन वा निवेशयेत्

prākāra madhye vāpīṃ kṛtvā puṣkariṇī dvāram catuḥ śālam adhyardha antaraṃ sāṇikaṃ kumārī puram muṇḍa harmya dvi talaṃ muṇḍaka dvāram bhūmi dravya vaśena vā niveśayet

Section 33

त्रि भाग अधिक आयामा भाण्ड वाहिनीः कुल्याः कारयेत् KआZ०२ ३ ३४अब् तासु पाषाण कुद्दालाः कुठारी काण्ड कल्पनाः श् KआZ०२ ३ ३४च्द् मुषुण्ढी मुद्गरा दण्डाश् चक्र यन्त्र शतघ्नयः श् KआZ०२ ३ ३५अब् कार्याः कार्मारिकाः शूला वेधन अग्राश् च वेणवः श् KआZ०२ ३ ३५च्द् उष्ट्र ग्रीव्योअग्नि सम्योगाः कुप्य कल्पे च यो विधिः श् E ळय् ओउत् ओफ़् थे फ़ोर्तिफ़िएद् चित्य्

tri bhāga adhika āyāmā bhāṇḍa vāhinīḥ kulyāḥ kārayet KāZ02 3 34ab tāsu pāṣāṇa kuddālāḥ kuṭhārī kāṇḍa kalpanāḥ ś KāZ02 3 34cd muṣuṇḍhī mudgarā daṇḍāś cakra yantra śataghnayaḥ ś KāZ02 3 35ab kāryāḥ kārmārikāḥ śūlā vedhana agrāś ca veṇavaḥ ś KāZ02 3 35cd uṣṭra grīvyoagni samyogāḥ kupya kalpe ca yo vidhiḥ ś E ḻay out of the fortified city