గోలకొండ పట్టణము Golakonda Pattanamu

దక్షిణాపథంలో 'పట్టణం' అంటే గోలకొండ పట్టణమే ప్రసిద్ధం. గోలకొండ దుర్గం ఒక్క కోట కాదు, మూడు కోటలు; ఒక దానిని చుట్టుకొని మరొకటి కట్టారు. సుమారు ఏడు మైళ్ళ చుట్టుకొలత, ఎనుబది ఏడు బురుజులు, ఎనిమిది దర్వాజాలు ఉండేవి. పట్టణ నిర్మాణ పథకాన్ని ఆజంఖాన్‌ అనే ఇంజనీరు రూపొందించాడు.

In the Deccan, the word 'pattanam' (city) meant Golakonda itself. The fort was not one but three, built one enclosing another, with about seven miles of circuit, eighty-seven bastions and eight gateways. The engineer Azam Khan designed the city's layout, which was divided into quarters called mohallas.

ఇబ్రాహీం కుతుబ్‌షా సరదార్లను, ధనవంతులను కోటలో మేడలు కట్టమని ఆజ్ఞాపించాడు. కచ్చేరి భవనాలు, దేవాలయాలు, మసీదులు, ధర్మశాలలు, భిక్షాగృహాలు, పాఠశాలలు, అందమైన తోటలు నిర్మించారు. 'దిల్‌కుషా' భవనం చాలా మనోహరమైనది. భవనాల మీద కూడా 'మిద్దెల మీది తోటలు' నీటి కాలువలు, జలపాతాలతో అద్భుతంగా ఉండేవి.

Ibrahim Qutb Shah ordered nobles and the wealthy to build mansions inside the fort. Court halls, temples, mosques, rest houses, alms-houses and schools were raised. The 'Dil-Kusha' building was a charming palace, and the rooftop gardens, with their canals, reservoirs and fountains, filled visitors with wonder.

ఒక చరిత్రకారుడి అంచనా ప్రకారం పట్టణంలో సుమారు నలబై వేల ఇళ్ళు, రెండు లక్షల ప్రజలు ఉండేవారు. వీరికి మంచినీరు అందించడానికి ఎత్తైన చోట దుర్గతటాకం కట్టి, భూమిలో మట్టిగొట్టాల ద్వారా నీటిని కటోరా హవుజుకు, అక్కడి నుండి పట్టణానికి ప్రవహింపజేసేవారు. నీటిని నిలవ చేయడానికి చాలా హవుజులు కట్టారు.

A historian estimated about forty thousand houses and two hundred thousand people. For their needs, a high reservoir (Durga-tataka) was built and water was carried underground through earthen pipes to fill the Katora Hauz, from where it was supplied across the city; many tanks were built to store water.

గోలకొండ వజ్రాలకు పుట్టినిల్లు. ఇక్కడి వర్తకులు విదేశాలతో వ్యాపారం చేసి కుబేరుల్లా ఉండేవారు. తుర్కిస్థాన్‌, అరేబియా, పారశీకం వంటి దేశాల నుండి వర్తకులు వచ్చేవారు; ఇబ్రాహీం కుతుబ్‌షా కాలంలో తెలంగాణ ఈజిప్టులా ప్రపంచపు అంగడిగా ఉండేది. ధాన్యం, ఉప్పు తెచ్చే లంబాడీల వల్ల ప్రవేశ ద్వారానికి 'బంజారా దర్వాజా' అనే పేరు వచ్చింది.

Golakonda was the home of diamonds. Its great merchants traded with foreign lands and grew immensely rich. Traders came from Turkistan, Arabia and Persia, and in Ibrahim Quli Qutb Shah's time Telangana was a marketplace of the world like Egypt. The entrance gate was named Banjara Darwaza after the Lambadi traders who brought grain and salt.

ఇనుము కర్మాగారంలోనే ఆయుధాలు, ఫిరంగులు తయారు చేసేవారు; ఉన్ని పరిశ్రమ, రంగుల కర్మాగారం (డచ్చివారు నడిపేవారు) ఉండేవి. 'హోను' అనేది బంగారు నాణెం (పెగోడా అని కూడా అంటారు), దాని విలువ నాలుగు రూపాయలు; 'పణం' అంటే హోనులో పదహారవ భాగం. మూడు వందల సంవత్సరాల క్రితం వస్తువుల ధరలను రచయిత పేర్కొన్నాడు.

In the iron foundry weapons and cannons were made; there were wool and iron industries, and a dye works run by the Dutch. The 'honu' was a gold coin (also called pagoda) worth four rupees, and a 'panam' was one-sixteenth of a honu. The author records the prices of goods of that earlier age.

ఇబ్రాహీం కుతుబ్‌షా విద్యాప్రియుడు; విజయనగరంలో పెరగడం వల్ల ఆంధ్రభాష మీద అభిమానం కలిగి తెలుగు కవులను సత్కరించాడు. అద్దంకి గంగాధరకవి, పొన్నగంటి తెలగనార్యుడు వంటి కవులను గౌరవించారు. అబ్దుల్లా పాదుషా విజ్ఞానం, లలితకళలను ప్రోత్సహించాడు. నేరస్థులను జైలులో పెట్టకుండా వెంటనే విచారించి శిక్షించడం లేదా విడిచిపెట్టడం జరిగేది.

Ibrahim Qutb Shah loved learning; having grown up in Vijayanagara, he relished the sweetness of Telugu and honoured its poets, such as Addanki Gangadhara Kavi and Ponnaganti Telaganarya. Abdulla Padusha promoted the sciences, fine arts and literature. Criminals were not jailed but tried at once and either punished if guilty or released if innocent.

హైదరాబాద్‌ నగరం అభివృద్ధి చెందుతుండగా గోలకొండ ప్రాధాన్యం తగ్గింది; పాదుషాలు, ధనవంతులు హైదరాబాదుకు తరలారు. రెండు వందల యాభై సంవత్సరాలు సకల సంపదలతో విరాజిల్లి ప్రపంచాన్ని మిరుమిట్లు గొలిపిన గోలకొండను 1687లో ఔరంగజేబు చక్రవర్తి మోసంగా జయించి నాశనం చేశాడు. అంతటితో గోలకొండ వైభవం ముగిసింది.

As Hyderabad grew, Golakonda's importance declined and the sultans, the wealthy and merchants moved to Hyderabad. The city that had shone for two hundred and fifty years in full splendour, dazzling the world, was treacherously conquered and utterly destroyed by Emperor Aurangzeb in 1687, and with that its grandeur came to an end.