आदर्शवादी मुळगावकर Adarshavadi Mulgavkar

वृत्तपत्र फक्त बातम्या देत नाही, तर घडलेल्या घटनेवर परखड भाष्य करते. असे भाष्य म्हणजे अग्रलेख. एखाद्या मोठ्या व्यक्तीच्या निधनानंतर संपादक मृत्युलेख लिहून त्या व्यक्तीला मानवंदना देतात.

A newspaper does not merely report news; the editor comments sharply on events, and such comment is an editorial. When an influential person dies, editors write an obituary editorial to pay tribute and to convey that person's achievements to ordinary readers.

मुळगावकरांनी शास्त्राची पदवी घेतल्यावर लंडनमध्ये स्थापत्याची पदवी घेतली, जिथे प्रत्यक्ष कारखान्यात काम केल्यावरच पदवी मिळत असे. ते परत आले तेव्हा मंदी होती; मध्यप्रदेशात कटणी येथे सिमेंट कारखान्यात पहिले सहा महिने विनावेतन व नंतर अल्प वेतनावर त्यांनी काम केले.

After a science degree, Mulgavkar took a degree in civil engineering in London, where one earned the degree only after working in an actual factory. On returning during a slump, he worked at a cement factory at Katni, first without pay for six months and then on a meagre salary.

युद्धकाळात त्यांनी ए.सी.सी.साठी सिमेंट कारखाने उभारले. एका दौऱ्यात जे.आर.डी. टाटांनी 'सिमेंट किती दिवस तयार करत राहणार?' असे विचारून त्यांना टाटा कंपनीत बोलावले. पुढे ते जमशेटपूरला गेले आणि मर्सिडिज-बेन्झच्या तांत्रिक मदतीने टेल्को मालमोटारी बनवू लागली.

During the war he built A.C.C. cement factories. On a tour, J.R.D. Tata, calling cement merely the 'glue' that joins bricks, invited him into the Tata company. He began work at Jamshedpur, and with technical help from Mercedes-Benz, Telco began making first-class trucks.

कारखाना हाताबाहेर वाढू नये याची मुळगावकरांना दक्षता होती. पुण्यात कारखाना उभारताना त्यांनी प्रथम सर्व थरांतील तंत्रज्ञ कंपनीतच शिकवून तयार केले, संशोधन विभाग सुरू केला आणि सुटे भाग तयार करण्याची व्यवस्था केली. म्हणूनच पुण्याचा कारखाना सुमारे बारा वर्षे मालमोटारी न बनवता आधी पाया घालत राहिला.

He was careful that the factory should not grow unmanageably large. When building the Pune factory (set up 1966), he first gave priority to training technicians within the company, starting a research wing and arranging for spare parts; so although it made no trucks for about twelve years, he built not just a factory but an exemplary industry, a secret J.R.D. Tata understood.

मुळगावकर सौम्य, मोजके बोलणारे, देखणे व टापटिपीचे होते. टेल्कोचा कारखाना इतका स्वच्छ की आपण कारखान्यात आहोत असे वाटत नसे. प्रत्येक व्यवस्थापकाने रोज कारखान्यात फेरी मारलीच पाहिजे असा त्यांचा आग्रह होता; अध्यक्षच कामगारांत मिसळत असल्याने विचारांची देवाणघेवाण होई. दौऱ्यात टेल्को मालमोटार दिसली की ते थांबवून ड्रायव्हरकडे चौकशी करत.

Gentle, sparing in speech, handsome and tidy, Mulgavkar had faith in his work. His insistence that managers of every rank must walk the factory daily became a Telco tradition; since the chairman himself mixed with workers, ideas flowed freely. On tour, on seeing a Telco truck, he would stop it and ask the driver how it ran and what problems arose.

पत्नी लीलाबाईंच्या सामाजिक सेवेत मुळगावकर सहभागी असत; कोयना भूकंप वा दुष्काळात त्यांची साथ असे. आसपासच्या खेड्यांत शेतीसुधारणा, शिक्षण व आरोग्याचे काम त्यांच्या प्रेरणेने चालले. एकेकाळचे शिकारी असलेले मुळगावकर पुढे कॅमेरा घेऊन छायाचित्रण करू लागले आणि झाडे लावण्याचा छंद त्यांनी जोपासला.

Mulgavkar took part in his wife Smt. Lilabai's social service, standing by her during the Koyna earthquake and droughts, and through his inspiration quiet work in farm improvement, education and health went on in nearby villages. Once a hunter, he gave up hunting for a camera, pursuing photography and tree-planting.

पुण्यात कारखाना उभारताना त्यांनी लाखभर झाडे लावली व परिसर नयनमनोहर केला; टेल्कोच्या वृक्षपेढीतून लाखांवर झाडे वाटली गेली. एका चिनी म्हणीनुसार तीस वर्षांची योजना म्हणजे झाडे लावा आणि शंभर वर्षांची योजना म्हणजे माणसे तयार करा; मुळगावकरांनी ही दोन्ही केली. त्यांचे जीवन समाधानी व कृतार्थ होते.

While building the Pune factory he planted about a lakh of trees, making the area beautiful, and Telco's tree-bank distributed lakhs of saplings. By the Chinese saying that a thirty-year plan means planting trees and a hundred-year plan means raising people, Mulgavkar did both; his life was content and fulfilled.