अभियंत्यांचे दैवत - डॉ. विश्वेश्वरय्या Abhiyantyanche Daivat - Dr. Vishweshwarayya

डॉ. विश्वेश्वरय्या यांचा जन्म १५ सप्टेंबर १८६१ रोजी झाला. त्यांच्या पूर्वजांचे गाव आंध्रप्रदेशातील मोक्षगुंडम, जन्मगाव कर्नाटकातील मदनहळ्ळी, आणि शिक्षण-नोकरीची सुरुवात महाराष्ट्रातील नाशिकमध्ये झाली. अशी विश्वात्मकता त्यांच्या नावातच होती.

Born on 15 September 1861, Vishweshwarayya's ancestral village was Mokshagundam in Andhra, his birthplace was Madanhalli in Karnataka, and his engineering studies and career began in Nashik in Maharashtra; this all-India spread truly matched the universality in his name.

शाळेत असतानाच त्यांचे वडील गेले. घरची परिस्थिती बेताची होती, पण आई जिद्दी होती. ओझे आईवर पडू नये म्हणून त्यांनी शिकवण्या करून पैसे मिळवले आणि कष्टाने पदवी प्रथम श्रेणीत मिळवली. पुढे पुण्यात अभियांत्रिकी शिकून १८८३ मध्ये मुंबई प्रांतात प्रथम आले. सुनियंत्रित आचरण, कठोर परिश्रम, प्रसन्नता, संयम व आशावाद ही त्यांची पंचसूत्री.

Having lost his father while still at school, Vishweshwarayya, despite a poor home, earned money by tutoring so the burden would not fall on his mother, and won his degree in the first class; he then studied engineering in Pune and stood first in the Bombay Presidency in 1883. He gave a five-fold formula for life: disciplined conduct, hard work, cheerfulness, restraint and great optimism.

पहिल्याच कामात खानदेशात नाल्यावर पाइप बसवण्याचे अवघड काम त्यांनी कौशल्याने केले. त्यामुळे सिंध प्रांतातील सक्कर शहराच्या पाणीपुरवठ्याची जबाबदारी त्यांच्यावर आली. तेथे गढूळ घाणेरडे पाणी मिळत असे. त्यांनी नदीकाठी विहीर खोदून तळातून बोगदा खणला, त्यामुळे विहिरीत नैसर्गिक रीतीने स्वच्छ पाणी साचू लागले. हे पाहून सक्करकरांच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले.

After skilfully laying a pipe over a stream in Khandesh as an assistant engineer, he was given charge of Sukkur town's difficult water supply; to solve its muddy water problem he dug a deep well by the river and a tunnel under the river's flow, so that clean pure water naturally collected, bringing tears of joy to the people of Sukkur.

१९०७ मध्ये त्यांनी स्वेच्छानिवृत्ती घेतली. मुंबई सरकारने त्यांना पेन्शन दिली, पण गरजेपुरते पैसे ठेवून बाकी सारी पेन्शन त्यांनी गरीब विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणासाठी आणि शाळा उभारणीसाठी खर्च केली. आपल्यासारखा कोणी अडचणीशी झुंजत असेल तर त्याला मदत व्हावी, हीच त्यांची इच्छा होती.

After taking voluntary retirement in 1907, he kept only what he needed of his pension and spent the rest on educating poor students and building educational institutions, with the single wish that anyone struggling against hardship as he once had should be encouraged: a moving display of his humanity.

हैदराबादच्या मुसा नदीला महापूर आला तेव्हा निजामांची तार येताच त्यांनी युरोपचा दौरा अर्धवट सोडून मदत केली आणि सहा-सात महिने झुंज देऊन नदी ताब्यात ठेवली. पुढे म्हैसूरचे मुख्य अभियंता म्हणून त्यांनी कावेरीवर कृष्णसागर हे अजस्र धरण उभारले. महात्मा गांधीही ते पाहून थक्क झाले.

When Hyderabad's Musa river turned destructive, Vishweshwarayya, on the Nizam's urgent telegram, cut short his Europe tour, reached Hyderabad and, after a six-to-seven-month struggle, tamed the river for good; later, as Mysore's chief engineer, he built the huge Krishnasagar dam across the Kaveri, which even Mahatma Gandhi was amazed to see.

आपल्या कर्तृत्वामुळे ते म्हैसूरचे दिवाण झाले. विद्यापीठ, पोलाद व सिमेंट कारखाने, रेशीम, चंदन, तेल, साबण अशी अनेक केंद्रे त्यांनी उभारली. एकदा रेल्वेच्या आवाजाची लय चुकल्याचे त्यांनी ओळखले, रेल्वे थांबवली आणि पुढे रूळ उखडल्याचे समजले. त्यांच्या हुशारीने हजारो प्रवाशांचे प्राण वाचले.

On the strength of his ability he became Diwan of Mysore and set up a university, steel and cement factories, and silk, sandalwood, oil and soap units, achieving brilliant work in education, industry and farming; thanks to his precise knowledge he once noticed the rhythm of the train's sound had changed, stopped it, and saved thousands of passengers when the rails ahead were found uprooted.

ब्रिटिश सरकारने त्यांना 'सर' किताब दिला, अनेक विद्यापीठांनी डी.लिट. दिली आणि १९५५ मध्ये भारत सरकारने 'भारतरत्न' देऊन गौरव केला. 'झिजलात तरी चालेल पण गंजू नका' हा त्यांचा संदेश आजही प्रेरणादायी आहे. १४ एप्रिल १९६२ रोजी त्यांचे निधन झाले. त्यांचा जन्मदिन आज 'अभियंता दिन' म्हणून साजरा होतो.

Honoured for a life spent in nation-building, Vishweshwarayya received the title 'Sir' from the British government, D.Litt. degrees from several universities, and the 'Bharat Ratna' from the Government of India in 1955; his message 'It is fine to wear out, but do not rust' still guides the young. He passed away on 14 April 1962, and his birthday is now celebrated as 'Engineers' Day'.