कर्ते सुधारक कर्वे Karte Sudharak Karve

रेडिओवर रात्री बातमी आली, की भारतरत्न महर्षी धोंडो केशव कर्वे यांचे वयाच्या एकशे पाचव्या वर्षी निधन झाले. हे ऐकून लेखकाच्या आजोबांचे डोळे भरून आले. नातेवाईक नसलेल्या माणसासाठी इतके दुःख म्हणजे त्यांचे कार्य खूप मोठे असले पाहिजे, हे लेखकाला जाणवले.

A night radio bulletin announced that Bharat Ratna Maharshi Dhondo Keshav Karve had died at the age of one hundred and five. The author's grandfather's eyes welled up, and the author realised how great Karve's work must have been to move a stranger so.

कर्वे यांचा जन्म १८ एप्रिल १८५८ रोजी झाला आणि १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी देशाला स्वातंत्र्य मिळालेले त्यांनी पाहिले. पण केवळ राष्ट्रीय स्वातंत्र्याने भागत नाही, स्त्रीसुद्धा स्वतंत्र व्हायला हवी, हे त्यांना वाटत होते. स्त्री गुलाम आहे आणि शिक्षणाशिवाय तिला हे भान येणार नाही, असे त्यांचे मत होते.

Born on 18 April 1858, Karve lived to see national freedom in 1947, but he felt freedom must be complete: women too were enslaved, and only education could make them aware of it.

हे कार्य खडकावर डोके आपटण्यासारखे कठीण होते. संपूर्ण समाजाविरुद्ध बंड करावे लागणार होते. शांतपणे आणि सहनशील वृत्तीने हे असिधाराव्रत पूर्ण करायचे, अशी कर्व्यांनी खूणगाठ बांधली. पंडिता रमाबाई यांचे जीवनचरित्र आणि ईश्वरचंद्र विद्यासागर यांचे कार्य यांतून त्यांना प्रेरणा मिळाली.

The task was as hard as banging one's head on a rock and demanded revolt against all society; Karve resolved to fulfil this sword-edge vow with calm patience, drawing inspiration from Pandita Ramabai's life and Ishwarchandra Vidyasagar's work.

विद्यासागरांनी विधवाविवाह होऊ शकतो हे दाखवले; कर्व्यांनी स्वतः विधवेशी विवाह करून त्याचा वस्तुपाठ घालून दिला. सुरुवात स्वतःपासून केल्यामुळे कोणाला बोलायची सोय उरली नाही. ते कॉलेजात गणित शिकवत असत. समाजाने त्यांचा छळ केला, धक्काबुक्कीत कपडे फाटले, पण ते विचलित झाले नाहीत.

Karve set an example by himself marrying a widow; a learned mathematics professor, none dared argue with him, and though society jostled and tore his clothes, he stayed unshaken, his conduct as serene as Sant Dnyaneshwar's.

कर्व्यांनी अनाथ बालिकाश्रम सुरू केला; तो हिंगणे येथे नेऊन त्याचे हिंगणे स्त्रीशिक्षण संस्था असे नाव ठेवले. पै पै जमवून निधी उभा केला. ते स्वतः मोटार वापरत नसत, दूरच्या आश्रमात पायी जात. स्वतःचेही पैसे ते समाजकार्यात वापरत. गणितातला नेमकेपणा त्यांच्या कार्यात दिसून येई.

Karve founded an orphan girls' home, renamed it the Hingane Women's Education Institution, and gathered funds penny by penny; using no car, he walked miles to the ashram and spent even his own money on social work, applying a mathematician's precision.

स्त्री ही देशाचे अर्धांग आहे; ती अशिक्षित राहिली तर देश अर्धांगवायू झाल्यासारखा होईल, असे त्यांना वाटे. जपानच्या धर्तीवर इ.स. १९१६ साली त्यांनी पाच स्त्रियांना दाखल करून भारतातले पहिले महिला विद्यापीठ स्थापन केले. आगबोटीने जगप्रवास करून त्यांनी स्त्रीशिक्षणाचे महत्त्व सर्वत्र पटवले.

Holding that an uneducated woman would cripple the nation, Karve founded India's first women's university in 1916 on the Japanese model with five women students, and travelled the world by steamer to spread the importance of women's education.

रत्नागिरी जिल्ह्यातील शेरावली गावी जन्मलेल्या या मुलाला लोकांनी अभिमानाने महर्षी मानले आणि १९५८ साली सरकारने भारतरत्न देऊन गौरव केला. आज स्त्रीशिक्षण होत आहे; पण पुरुष खऱ्या अर्थाने शिक्षित होईपर्यंत अत्याचार थांबणार नाहीत. स्त्रीचे अस्तित्व मानायला शिकवणे, म्हणजेच खरे पुरुषशिक्षण, असे लेखक सांगतात.

Born at Sherawali in Ratnagiri district, Karve was lovingly hailed as Maharshi and honoured with the Bharat Ratna in 1958; the author notes that women are now being educated, but only when men too are truly educated to respect a woman's existence will Karve's great work be complete.