बोलतो मराठी... Bolto Marathi

वर्तमानपत्रातील एका विनोदाने पाठ सुरू होतो. बायको विचारते मी उत्तप्पा बनवू का, आणि नवरा मस्करीने म्हणतो नको, मी माणूसच ठीक आहे. कारण मराठीत बनवणे म्हणजे फसवणे असाही अर्थ आहे.

The lesson opens with a newspaper joke about the verb banavane (to make), borrowed from Hindi. In Marathi banavane also means to deceive, so the joke works.

मराठीत स्वयंपाकासाठी पोळ्या लाटणे, भात रांधणे, कुकर लावणे असे वेगवेगळे शब्द आहेत; पण आता सगळे पदार्थ फक्त बनवले जातात. मारणे हे एकच क्रियापद गप्पा मारणे, उड्या मारणे, शिट्टी मारणे अशा अनेक अर्थांनी वापरले जाते.

Marathi has separate verbs for each act of cooking, yet today everything is just made. The single verb marane is used in many idioms without meaning to beat, which is the charm of the language.

खस्ता खाणे, कंठस्नान घालणे, खांद्याला खांदा लावणे असे वाक्प्रचार शब्दशः घेऊ नयेत. क्रियापदापूर्वी नामाला योग्य प्रत्यय लावला नाही, तर अर्थ बदलतो; जसे तुला मदत करणे बरोबर, तुझी मदत करणे चूक.

Idioms must not be read literally, and the correct suffix on a noun decides the meaning, as in tula madat karane being right and tujhi madat karane being wrong.

भाषा नदीसारखी वाहती असते. मराठीने संस्कृत, फारसी, अरबी, कन्नड, इंग्रजी अशा भाषांमधले शब्द आपले मानले. टेबल हा शब्द आता परका वाटत नाही; पण गरज नसताना मी स्टडी केली असे म्हणण्यापेक्षा मी अभ्यास केला म्हणणे योग्य.

Language flows like a river and absorbs foreign words, but borrowing them needlessly while breaking Marathi grammar is improper, says the writer.

शब्दांची व्युत्पत्ती शोधली, की नवी माहिती मिळते. मोरांबातला मोरा हा मोराशी नव्हे, तर मोरस म्हणजे साखरेशी जोडलेला आहे. कदर हा कद्र या अरबी शब्दापासून आला. मुळाकडे गेल्याने आपल्या चुकाही टळतात.

Tracing word origins gives new knowledge and prevents mistakes, as with moramba linked to morasa (sugar) and kadar from the Arabic qadr.

शब्द कसा उच्चारतो आणि कुठे तोडतो याला महत्त्व आहे. सूतकताई हे सूतक ताई असे तोडले तर चुकेल. पुराणातली वानगी ही वांगी झाली. कलेवर या एकाच रूपाचे दोन अर्थ होतात : एक कला शब्दाचे रूप, दुसरे म्हणजे शव.

Pronunciation and where a word is split change meaning, as in suutakatai, the proverb where vanagi became vangi, and kalevar having two different meanings.

घरीदारी बोलली जाणारी मराठी आपल्याला आईच्या ठिकाणी आहे. तिने आपल्या भावना व्यक्त करायला आधार दिला. भाषेचे अर्थसौंदर्य कळल्यावरच लाभले आम्हांस भाग्य बोलतो मराठी हे सुरेश भट यांचे शब्द उच्चारायला आपण खरे पात्र ठरू.

Marathi is like a mother who shaped our inner life; only after knowing its beauty of meaning do we truly deserve to say the poet Suresh Bhat's words about the good fortune of speaking Marathi.