ಹರಲೀಲೆ Haralile

ಹರಿಹರ ಕವಿ ಬರೆದ ಶಿವಭಕ್ತರ ಲೋಕ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಬಗೆಬಗೆಯದು. ಅಲ್ಲಿ ಶರಣರು, ಕವಿಗಳು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸದವರು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನ ಎಲ್ಲರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಮುದುಕನ ವೇಷ ಹಾಕಿ ಬಂದು ತನ್ನ ಭಕ್ತ ನಂಬಿಯಣ್ಣನನ್ನು ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿಸುವ ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ.

Harihara's world of Shiva's devotees is vast and varied, holding saints, poets, working folk and ordinary people. This passage tells how Shiva, disguised as an old man, puts his devotee Nambiyanna into a tight spot.

ಮಣಮಂದಪುತ್ತೂರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಒಬ್ಬ ಬಂದು, ಮದುವೆಯ ಮುಹೂರ್ತ ಬರಲು ಇನ್ನೂ ಸಮಯವಿದೆ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವನದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಬಿನ್ನವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಎಲ್ಲರೂ ಆನಂದದಿಂದ ವನದ ಕಡೆ ತಿರುಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಸಿಂಹಾಸನ ಹಾಕಲು, ಸುಂದರನಾದ ರಾಜಕುಮಾರ ನಂಬಿಯಣ್ಣ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

As they walked to Manamandaputtur, a man came and said the auspicious wedding hour was still some way off, so they should rest happily in the town's grove until then. Joyfully all turned toward the grove; a throne was set, and the handsome young prince Nambiyanna, an ornament of the earth, sat upon it.

ನಂಬಿಯಣ್ಣ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡ ನೈದಿಲೆ (ತಾವರೆ) ಕೊಳಗಳನ್ನೂ, ಬಳಲಿದ ಚಕೋರ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ರಸವತ್ತಾದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವ ಗಿಳಿಗಳ ಗುಂಪು, ಹೊಸ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವ ದುಂಬಿಗಳ ಗುಂಪು ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿ ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಆ ರಾಜಕುಮಾರ ವನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಶೋಭಿಸಿದನು.

He gazed at the closed water-lily ponds, the wearied chakora birds, the flocks of parrots savouring ripe fruit and the swarms of bees longing for fresh flowers; admiring all this and making merry, the prince shone with delight in the grove.

ಇತ್ತ ನಂಬಿಯಣ್ಣ ವನದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವಾಗ, ಕೈಲಾಸದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು (ವಿರೂಪಾಕ್ಷ) ಗಿರಿಜೆಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: 'ದೇವಿ, ನಮ್ಮ ಮಗ ಪುಷ್ಪದತ್ತ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಂಬಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕು ಕೆಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ನಾವು ಕಳುಹಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ರುದ್ರಕನ್ನಿಕೆಯರು ಚೋಳದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರವೆ, ಸಂಕಿಲಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಸುಖವನ್ನೂ ಪೂಜೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಬರುತ್ತೇನೆ.'

While Nambiyanna readied for the wedding in the grove, at Kailasa's palace Virupaksha, amid his great retinue, told Girije: 'Devi, our son Pushpadatta is born in the mortal world as Nambi and is being undone by worldly life. The two rudra-maidens we sent are born in the Chola country as Parave and Sankili. I shall unite them with him and, receiving all his joy as worship, return.'

ಆಗ ಗಿರಿಜೆ, 'ನಾನೂ ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ನೋಡುತ್ತ ಬರುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಳು. ಶಿವನು, 'ನೀನು ಬಹಳ ಕರುಣಾಳು; ನಾನು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ತುಂಬಾ ಕಠಿಣ. ಆದರೂ ನೀನು ಬಂದು ಯಾವ ಊರಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಇರುತ್ತೇನೋ ಅಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಬಾ' ಎಂದು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಗಿರಿಜೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಶಿವನು ಒಬ್ಬ ನೂರು ವರ್ಷದ ಮುದುಕನಾಗಿ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟನು.

When Girije begged to come along and watch, Shiva said: 'You are most compassionate, but the deed I am to do is very harsh. Even so, come, and in whichever town I stay, dwell in its temple.' Granting this, and wondrously, even as she watched, Shiva stood transformed into a hundred-year-old man.

ಆ ಮುದುಕನ ತಲೆಯಿಂದ ಕಾಲಿನವರೆಗೆ ವಿಭೂತಿ ಹಚ್ಚಿತ್ತು. ಶಿವನ ತಲೆಯ ಚಂದ್ರ ಕೊಡೆಯಂತೆಯೂ, ತ್ರಿಶೂಲ ಕೊಡೆಯ ಕಾವಿನಂತೆಯೂ, ಖಟ್ವಾಂಗ ಊರುಗೋಲಿನಂತೆಯೂ, ಸರ್ಪ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದಂತೆಯೂ ತೋರಿತು. ಆನೆಯ ಚರ್ಮ ಉಡುಪಿನಂತೆ, ನಾಗಾಸುರ ಪಾದರಕ್ಷೆಯಂತೆ ಆಯಿತು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಡೆ, ಜೋಲುವ ಹುಬ್ಬು, ನೇತಾಡುವ ಚರ್ಮ, ಬೆಳ್ಳಗಿನ ಗಡ್ಡ, ನಡುಗುವ ನರೆತ ತಲೆ, ಸಡಿಲಾದ ಮೈ ಹೀಗೆ ನೂರು ವರ್ಷದ ಮುದುಕನಾಗಿ, ಒಮ್ಮೆ ಕೆಮ್ಮುತ್ತ ಒಮ್ಮೆ ಗೊರಗೊರ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತ, ತೊದಲು ಮಾತಿನಿಂದ 'ನಮಃಶಿವಾಯ ನಮಃಶಿವಾಯ' ಎನ್ನುತ್ತ ಬಂದನು.

Smeared head to foot with sacred ash, his hair and body grey with age, the moon in his locks became an umbrella, the trident its handle, the khatvanga a walking-staff, a snake-ornament a credential, the elephant-hide his garment, the serpent under his foot his sandals. A great old man, he seemed to descend from Kailasa before the wedding pavilion in Manamandaputtur, with drooping brows, hanging slack skin, white beard, trembling grey head and a loose body, now coughing, now wheezing, mumbling 'Namah Shivaya, Namah Shivaya' in slurred syllables.

ಹೊರಗೆ ಸೇರಿದ ಜನ ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಮುದುಕ ಮೆಲ್ಲಗೆ ನಡುಗುತ್ತ ಮದುವೆ ಚಪ್ಪರದ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಜನ ಒಳಗೆ ಬಿಡದಿದ್ದರೂ, ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣದಂತೆ ಒಳಗೆ ನುಗ್ಗಿಬಿಟ್ಟನು. ತಮ್ಮ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಜನ ಅವನನ್ನು ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಗುತ್ತ ಕೋಲನ್ನು ಊರುತ್ತ ಕೆಮ್ಮುತ್ತ ಮುದುಕ ಒಳಗೆ ಬಂದನು.

Trembling as before, while the crowd outside watched, he came slowly to the door of the pavilion. Though they would not let him in, he slipped in unnoticed; absorbed in their festivity, no one marked, saw or reckoned this old man entering. Watching everything, laughing inwardly, leaning on his stick and coughing, he came inside.

ಸಾಲಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ತುಪ್ಪದ ಕೊಡಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕಾರನ್ನು ಎಡವಿ 'ನಮಃಶಿವಾಯ' ಎಂದು ಮುದುಕನ ಧ್ವನಿ ಹೊರಟಿತು. ಕೊಡ ಒಡೆದು ಬಿದ್ದಾಗ ಕುಳಿತವರ ಮುಖ, ಕಣ್ಣು, ಮೈಯ ಮೇಲೆಲ್ಲ ತುಪ್ಪ ಚೆಲ್ಲಿತು. ಎಲ್ಲರೂ ಎದ್ದು ಗುಂಪುಗೂಡಿ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಮುದುಕನನ್ನು ಎತ್ತಲು ಹೋದರು. ಅವನು ಒಂದೆರಡು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟು ಜೋಲಿ ಹೊಡೆದು, ಘಳಿಗೆ ಬಟ್ಟಲಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಕಲಶ ಒಡೆದು, ಜೋಯಿಸರ ಲೆಕ್ಕವೆಲ್ಲ ಕೆದರಿಹೋಯಿತು. ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲೂ ಆಗದು, ಮುಟ್ಟಲೂ ಆಗದು; ಮುಟ್ಟಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ತುಪ್ಪದ ಕೊಡದ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದನು.

Stumbling against four or five of the ghee-pots set in a row, the old man's voice cried 'Namah Shivaya'; the pots broke and ghee spilled on the faces, eyes and bodies of those seated. Everyone rose and crowded around the toppling old Maheshvara to lift him. When raised gently, he took a step or two, staggered, fell on the time-measuring bowl, smashed the sacred pot and scattered the rice so the astrologers' reckoning was upset. He could not be held, touched, watched or spoken to, and if let go he fell only onto a ghee-pot.

ಜನ ಗಾಬರಿಯಿಂದ, 'ಈ ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು, ಈ ಮುಪ್ಪಿನ ಹುಚ್ಚನನ್ನು, ಈ ಬಡಕಲು ಗೋವಿನಂಥವನನ್ನು ಒಳಗೆ ಯಾರು ಬಿಟ್ಟರು? ಇದು ಅಪಶಕುನ, ಈ ಮದುವೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಗದು' ಎಂದು ಮಾತನಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕೈಕಾಲು ಹಿಡಿದು ಮೆಲ್ಲಗೆ ಚಪ್ಪರದ ಹೊರಗೆ ಇಳಿಸಿ, 'ಈ ಮುದುಕನನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡಬೇಡಿ' ಎಂದು ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕದ ಹಾಕಿದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ತೋರಣದ ಚಿಗುರನ್ನು ಹೆಣೆದು 'ಶಿವಾ' ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಜನ ಬೆರಗಾಗಿ, 'ಈ ಮುದುಕ ಸಾಮಾನ್ಯನಲ್ಲ, ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಿಕ ಪುರುಷನೇ ಇರಬೇಕು' ಎಂದು ನೋಡುತ್ತ ನಿಂತರು.

Alarmed, the people muttered: 'Who let in this old brahmin, this senile madman, this scrawny ox of a man, this brahmin-slayer? This is an ill omen, the wedding will not go well.' Holding his hands and feet they gently carried him outside the pavilion, bolted the door and said, 'Do not let this old man in.' Yet before them he had already gone inside, was weaving the festoon's tender leaves and calling out 'Shiva!'. Astonished, they watched and said, 'This old man is no petty fellow; he must surely be a karanika, a divine being.'

ಇದರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೀಗಿದೆ: ಕೈಲಾಸದ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ರುದ್ರಕನ್ನಿಕೆಯರು ಹೂ ಬಿಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಿವಗಣದವನಾದ ಪುಷ್ಪದತ್ತ ಅವರನ್ನು ಮೋಹದ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಿದನು, ಅವರೂ ಹಾಗೆಯೇ ನೋಡಿದರು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಶಿವ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡನು. ಕೈಲಾಸದ ಗಣಗಳಿಗೆ ಇಂತಹ ವಿಕಾರ ಭಾವನೆ ಅಪರಾಧವೆಂದು, ಮೂವರನ್ನೂ ಮನುಷ್ಯರಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದನು. ಪುಷ್ಪದತ್ತ ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಬೇಗನೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಹೀಗೆ ಚೋಳದೇಶದ ರಾಜಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪದತ್ತ ನಂಬಿಯಣ್ಣನಾಗಿಯೂ, ರುದ್ರಕನ್ನಿಕೆಯರು ಪರವೆ-ಸಂಕಿಲಿಯರಾಗಿಯೂ ಹುಟ್ಟಿದರು.

The background: in Kailasa's garden two rudra-maidens were gathering flowers when Pushpadatta, of Shiva's host, looked on them with desire, and they returned the look. Noticing this, Shiva was displeased, for such feelings in his host were a fault, and cursed all three to be born as humans. When the grieving Pushpadatta begged forgiveness, Shiva assured he would soon call him back to Kailasa. Thus in the Chola royal house Pushpadatta was born as Nambiyanna and the maidens as Parave and Sankili.