ಅಧಿಕಾರ Adhikara

ಅರಮನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣ ಗುಡ್ಡೆವ್ವ ಎಂಬ ಮುದುಕಿಯೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆಕೆ ಮಾದಾರ ಚೆನ್ನಯ್ಯನ ಗೀತೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣ ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ; ಕೆಲ ದಿನ ಮನೆಯನ್ನು ಸೊಸೆಯ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಮಹಾಮನೆಗೆ ಬಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಲಿತರನ್ನೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆಂದು ಆಕೆ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾಳೆ; ನಿನಗೆ ಸರಿ ಅನಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಇರು ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

The scene opens in a part of the palace where Basavanna talks gently to an old woman, Guddevva. He praises her sweet voice and her singing of Madara Chennayya's hymn, and invites her to the Mahamane (the hall of the sharanas). She hesitates because people of all castes gather there; Basavanna does not force her, saying she should stay only if it feels right to her.

ಹೊರಗೆ ವಂದಿಮಾಗಧರು ಮಹಾರಾಜ ಬಿಜ್ಜಳನ ಉದ್ದನೆಯ ಬಿರುದಾವಳಿಯನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ಪರಾಕು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಿಜ್ಜಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಂಚ್ಯಣಕ್ರಮಿತನ ಜೊತೆ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಹೊಸ ಬಿರುದಾವಳಿ ಹೇಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಬಸವಣ್ಣ ನಗುತ್ತಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಜಾಸ್ತಿ ಆಯಿತೋ ಏನೋ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

From outside the court bards proclaim Bijjala's long string of royal titles (the birudavali) in ceremonial praise. Bijjala enters with the brahmin Manchyanakramita and asks how his new titles sound. Basavanna smiles and says they overflow the ear, then gently remarks that perhaps there is too much Sanskrit in them.

ಸಂಸ್ಕೃತದ ಘನತೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಂಚ್ಯಣಕ್ರಮಿತ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಬೆಳೆಸಲು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳೇ ಪ್ರೇರಣೆ ಎಂದು ಅವನು ವಾದಿಸಿದಾಗ ಬಸವಣ್ಣ ಸಿಟ್ಟಾಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಶಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಯುದ್ಧ, ಐನೂರು ವೀರಗಲ್ಲು, ಸಾವಿರ ವಿಧವೆಯರ ಗೋಳು, ಹೊಸ ತೆರಿಗೆ, ಬಿಟ್ಟಿ ಕೆಲಸ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೋವಿನಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

Manchyanakramita argues that the dignity of Sanskrit must enrich Kannada, and that stone inscriptions are the best spur to expanding the empire, just as the Chola and Pandya kingdoms became famous for their stones. Basavanna grows angry: a single new inscription means a new war, five hundred new hero-stones, the wailing of a thousand fresh widows, new taxes and forced labour. He insists that an officer's duty is to carry the people's suffering to the king's ear.

ಭಂಡಾರದ ಕೀಲಿಕೈ ಈಗ ಭಾರ ಎನಿಸುತ್ತಿದೆ, ಅದನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣ ನಮ್ರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ನೀನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಏನು ಮಾಡುತ್ತೀ ಎಂದು ಬಿಜ್ಜಳ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅರಮನೆಯ ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಭಂಡಾರದ ಸಂಪತ್ತು ರಾಜವಂಶದ ಸೊತ್ತಲ್ಲ, ಜನರ ಸೊತ್ತು; ಪ್ರಜೆಗಳ ಪಾಲಕನಾಗಿ ಮಾತ್ರ ರಾಜನಿಗೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

Sensing the heat in Basavanna's words, Bijjala says his presence is like seasoning thrown into the court. Basavanna humbly lays down the keys to the treasury, saying he will never forget the trust placed in him, but the burden now weighs on him and the king should take the keys back. If the king refuses, he will offer them to the Linga in the palace temple and leave. He makes clear the treasury's wealth belongs to the people, not the royal family: the king holds authority over it only as the people's guardian, and his kinsfolk have no entry there.

ಬಿಜ್ಜಳ ಹಳೆಯ ಜಗಳವನ್ನು ಮರೆಯಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಮಗ ದಡ್ಡ, ಬೇಕಿದ್ದರೆ ಕಟ್ಟಿ ತಂದು ನಿನ್ನ ಕಾಲಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಮಗನನ್ನು ಯುವರಾಜ ಎಂದು ಕರೆದರೆ ರಾಣಿ ರಂಭಾವತಿಗೂ ತೃಪ್ತಿ, ತನಗೂ ನೆಮ್ಮದಿ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಬಸವಣ್ಣ, ಯುವರಾಜನಾಗುವವನಿಗೆ ಕೆಲವು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Bijjala asks Basavanna to forget the old quarrel, calls his own son a dull, foolish boy, and offers to tie him up and lay him at Basavanna's feet. He wants the boy called Yuvaraja (crown prince) so that Queen Rambhavati is content and he himself is at peace, saying it is custom to call the one royal son the crown prince. Basavanna, who did not even know the crown-prince title had been conferred, reminds him that whoever becomes Yuvaraja carries certain responsibilities.

ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಡಿದ ಮಾತನ್ನು ಬಸವಣ್ಣ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ: ರಾಜ್ಯಭಾರ ಒಂದು ಕಾಯಕ, ಅದು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರುವ ಹಕ್ಕಲ್ಲ, ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಯೋಗ್ಯತೆಯಿಂದ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು. ಆಗ ಬಿಜ್ಜಳ ಬಸವಣ್ಣನ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಲೆಂಬಂತೆ ನಗುತ್ತಾನೆ.

Recalling the long debate of fifteen years earlier, Basavanna refuses to sing that old refrain again but restates the core idea: governance is a kayaka (a sacred duty), not a right that comes by birth, not property; the authority to govern must be earned through merit and then carried out with devotion. Bijjala remembers that as a young man not yet twenty, Basavanna had come to Mangalavada and said that ruling needs worth, not just lineage, and that this very saying drove him to seize the throne and become emperor of Kalyana. The scene ends with Bijjala smiling, as if to soothe Basavanna.